به گزارش ایرنا، تاریخ تشیع وامدار عالمانی است که عمر خویش را صرف حراست از تراث اهل بیت (ع) کردهاند. در این میان، نقش علامه محمدباقر مجلسی در احیا و ترویج «صحیفه سجادیه» بیبدیل است. وی پس از پدر (مجلسی اول)، پرچمدار این مسیر شد و با رویکردی چندوجهی شامل تصحیح متن، شرحنویسی و تبلیغ عمومی، موجی را در جامعه آن روزگار ایجاد کرد که تا به امروز ادامه دارد.
وسواس علمی در ضبط دقیق متون
یکی از مهمترین اقدامات علامه مجلسی، اهتمام به پالایش و ضبط دقیق متن صحیفه بود. بر اساس مستندات تاریخی، او نسخه خود را با نسخههای دانشمندان بزرگی همچون «ابن ادریس» و «شمسالدین محمد جبعی» که به خط خودشان بود، مقابله کرد. همچنین دستنویسهایی به روایت «ابن اشناس» و «ابن شاذان» در اختیار وی بود که اختلافات متنی را با دقت رصد و ثبت میکرد. اگرچه امروز از نسخه شخصی علامه مجلسی نشانی در دست نیست، اما نسخههای متعددی که با دستنویس او مقابله شدهاند، گواهی بر این دقت علمی است.
از منبر مسجد جامع عتیق تا تألیف ملحقات
فعالیت مجلسی محدود به کتابخانه نبود. او اهمیت ترویج معارف دعا در میان عامه مردم را به خوبی درک کرده بود. مجلسی در ماه مبارک رمضان هر سال، پس از نماز ظهر در مسجد جامع عتیق اصفهان، به تفسیر قرآن و شرح صحیفه سجادیه میپرداخت. این جلسات عمومی، نقش بسزایی در آشنایی تودههای مردم با دعاهای امام سجاد(ع) داشت.
وی همچنین در حوزه تألیف، شرح ناتمامی با عنوان «الفرائد الطریقة فی شرح الصحیفة الشریفة» نگاشت و مجموعهای از ملحقات شامل ۱۱ دعا (که در صحیفه اصلی نبودند) را گردآوری کرد.
انفجار آماری نسخههای خطی؛ عبور از مرز غربت
تأثیر اقدامات پدر و پسر خاندان مجلسی، آمارهای شگفتانگیزی را در تاریخ نسخه نویسی رقم زد. تا پیش از این دوران، نسخههای صحیفه سجادیه چنان نادر بود که شاید در هر شهر یک نسخه هم یافت نمیشد. اما امروز در کتابخانههای ایران حدود ۱۴۰۰ نسخه خطی شناسایی شده است که تنها حدود ۴۰ نسخه آن مربوط به پیش از قرن یازدهم است. این بدان معناست که نهضت مجلسی باعث شد تا صحیفه سجادیه در اصفهان و سایر بلاد چنان تکثیر شود که کمتر خانهای خالی از آن باشد.
شکلگیری صنف «کاتبان صحیفه نگار»
استقبال مردم به حدی بود که پدیدهای به نام «کاتبان صحیفه نگار» شکل گرفت؛ کاتبانی که تخصص و عمده فعالیتشان کتابت این اثر ارزشمند بود. همزمان، سه جریان «کتابت»، «ترجمه» و «شرحنویسی» به راه افتاد. وجود نسخههای جیبی و کوچک نشان میدهد که مردم این کتاب را در سفر و حضر همراه خود داشتند و حتی حافظانی برای صحیفه سجادیه تربیت شدند که آن را همچون قرآن از بر میکردند.
رسوخ در فرهنگ عمومی و جغرافیای جهان اسلام
بررسی نسخههای به جا مانده نشان میدهد که صحیفه سجادیه کارکردهای متنوعی در زندگی مردم یافته بود؛ از تفأل و استخاره گرفته تا استفاده از ترجمههای فارسی که حدود یک سوم نسخههای شناسایی شده را تشکیل میدهند. همچنین در این دوره بیش از ۵۰ شرح و حاشیه بر صحیفه نوشته شد که ۱۸ برابر کل تاریخ پیش از آن بود.
دامنه این نفوذ از مرزهای اصفهان فراتر رفت و به هندوستان و حتی مکه مکرمه رسید. گزارشهای تاریخی حاکی از آن است که در سال ۱۱۲۸ قمری، صحیفه سجادیه در میان مردم مکه (با وجود اقلیت بودن شیعیان) نیز شهرت و رواج داشته است.
به گزارش ایرنا، صحیفه سجّادیه کتابی است دربرگیرنده دعاهایی که امام سجاد(ع) به امام باقر(ع) و زید بن علی املا کرد. این کتاب پس از قرآن و نهجالبلاغه مهمترین میراث مکتوب شیعه به شمار میآید و به نامهایی مانند «خواهر قرآن» ، «اِنجیل اهلبیت» و «زبور آل محمد(ص)» شناخته میشود.
علامه ملا محمدتقی مجلسی در سال ۱۰۰۳ هجری قمری در اصفهان به دنیا آمد و پس از یک عمر تفقه و فعالیت پر بار علمی در یازدهم شعبان سال ۱۰۷۰ هجری قمری در همین شهر بدرود حیات گفت و در مسجد جامع به خاک سپرده شد.
محمدباقر مجلسی (۱۰۳۷ ه. ق در اصفهان - ۱۱۱۰ ه. ق در اصفهان) (۱۰۰۶ - ۱۰۷۷ شمسی) معروف به علامه مجلسی و مجلسی ثانی فقیه شیعه ایرانی در دوران شاه سلیمان و شاه سلطان حسین صفوی بود. معروفترین اثر او بحارالانوار است که مجموعه بزرگی از احادیث را گرد آورده است.
منبع: مقدمه سید محمدحسین حکیم بر نسخه برگردان «الصحیفة السجادیة الکاملة» (نسخه ابراهیم بن علی کفعمی) تنظیم شده است.