سینمای ایران با بحران آشناست؛ چه آن زمان که ناچار است در شرایط نابسامان اقتصادی و اجتماعی گلیم خودش را از آب بیرون بکشد و با کم و زیاد آن بسازد، چه در برگزاری رویدادهای مهمی همچون جشنوارههای سینمایی که خواه ناخواه از تأثیرات و پسلرزههای شرایط غیرعادی بینصیب نمیماند. جشنواره فیلم فجر در طول ۴۳سال برگزاری با فراز و نشیبهای بسیاری همراه بوده و متن جشنواره همواره انعکاسی از شرایط بیرونی جامعه شده است.
اما در یک دهه گذشته، این جشنواره بیش از هر زمان دیگری متأثر از شرایط بیرونی بود و چندین دوره آن نیز در دل حوادث و اتفاقاتی برگزار شد که خواه ناخواه دامن سینما و جشنواره را هم گرفت. نمونه آن شیوع کووید بود که همچون بسیاری از جشنوارههای دنیا، تأثیر خودش را روی فجر هم گذاشت و به دلیل الزام به رعایت شرایط ایمنی، محتاطانهتر از همیشه برگزار شد. اما صرف نظر از شرایط خاصی مانند شیوع یک بیماری همهگیر، شرایط ناآرام و ملتهب اجتماعی بیش از سایر موارد روی روند برپایی جشنواره تأثیر خود را گذاشته است. از برگزاری چهل و یکمین جشنواره فیلم فجر در سال ۱۴۰۱ و در میانههای یک ناآرامی عمیق در جامعه گرفته که فضای این رویداد سینمایی را تا حدود زیادی متأثر از خود کرد تا حالا که در آستانه برپایی چهل و چهارمین دوره از این جشنواره مهم سینمایی هستیم و قرار است این رویداد در بطن و متن فضایی متفاوت از دوران معمول برپا شود.
در یکی دو ماه گذشته اطلاعات روند برپایی مهمترین رویداد سینمایی سال به کندی و قطرهچکانی به بیرون درز پیدا کرد. گرچه طبق وعدهای که منوچهر شاهسواری در ۱۳ دی ماه امسال داد، قرار بود تا یک هفته پس از آن اسامی اعلام شود اما شدت گرفتن ناآرامیهای جامعه، تصمیمهای پیشین را تغییر داد. تا اینکه روز گذشته و در حالی که تنها یک هفته تا برگزاری چهل و چهارمین دوره جشنواره فیلم فجر باقی مانده، فهرست فیلمهای حاضر در بخشهای مختلف جشنواره بالاخره منتشر شد. تا پیش از اینکه اسامی فیلمها به صورت رسمی اعلام شود بازار گمانهزنیهای ضدونقیض هم داغ بود اما حالا با اعلام رسمی فهرست آثار، به شایعات مختلف مبنی بر تحریم یا انصراف فیلمسازان از جشنواره پایان داده شد.
از تنوع ژانر تا حضور فیلمسازان صاحب سبک
فهرست فیلمهای حاضر در این دوره از جشنواره، حکایت از تنوع ژانر و موضوعات مختلف دارد؛ فیلمهایی با محوریت درام، داستانهای اجتماعی براساس پروندههای قضایی و سوژههای پلیسی و معمایی در کنار آثاری مرتبط با جنگ ۱۲روزه و دفاع مقدس یک ترکیب متنوع و چندصدایی را شکل داده است. از سویی دیگر این فهرست یک ترکیب متکثر از سینماگران متفاوت را به ما نشان میدهد و باید ببینیم از فیلماولیها تا کارگردانان جوان و پیشکسوت در کنار هم چه جشنوارهای را رقم خواهند زد.
علاوه بر این، با حذف قرعهکشی فیلمها در جدول نمایش که چند سالی است در سینمای رسانه باب شده، پیشبینی میشود امسال با یک ترکیب متوازن و قابل قبول در هر روز از جشنواره روبهرو باشیم و سهم روزانه جشنواره از تنوع ژانری و فیلمهای جذاب در این ایام محفوظ باشد.
چهرهها در فجر چهل و چهارم
در این دوره از جشنواره نیز شاهد حضور چهرههای قابل توجهی در فیلمها هستیم. از حضور بازیگران پیشکسوتی همچون جمشید هاشمپور، مرضیه برومند، آزیتا حاجیان و علیرضا خمسه تا بازیگرانی همچون رضا عطاران، امین حیایی، مهران مدیری، حامد بهداد، پیمان قاسمخانی، امیر آقایی، سحر دولتشاهی، امیر جدیدی، بهنوش طباطبایی، سروش صحت، الناز شاکردوست، سعید آقاخانی، علی مصفا، پژمان بازغی، مریلا زارعی، محمدرضا شریفینیا، هدی زینالعابدین، مهران احمدی، هادی کاظمی و شهرام حقیقتدوست که در فیلمهای این دوره از جشنواره نقشآفرینی میکنند و ترکیبی متنوع و پرستاره را رقم میزنند.
نگاهی کوتاه به فیلمهای سودای سیمرغ ۴۴
در این دوره از جشنواره از میان ۱۲۲ فیلم متقاضی، ۵۵ فیلم متعلق به کارگردانان اول و ۶۷ فیلم نیز ساخته کارگردانان باسابقه سینمای ایران است که از این تعداد، ۳۳ فیلم در بخش سینمای ایران روی پرده میروند. در ادامه به طور مختصر به این فیلمها اشاره خواهیم کرد.
«اردوبهشت» به کارگردانی محمد داودی روایتی انسانی و معاصر دارد و نخستین همکاری مشترک حامد بهداد و شهرام حقیقتدوست است.
«آرامبخش» به کارگردانی سعید زمانیان و تهیهکنندگی مجتبی رشوند قصهای ملتهب و اجتماعی براساس یک داستان واقعی دارد و الناز شاکردوست از بازیگران این فیلم سینمایی است.
«استخر» ساخته سروش صحت و تهیهکنندگی محمد شایسته، در فضای قبلی کارهای این فیلمساز ساخته شده است. امین حیایی، سحر دولتشاهی، کاظم سیاحی، پانتهآ پناهیها، علیرضا خمسه، بیژن بنفشهخواه، مجید یوسفی، سورنا صحت و مهران مدیری از بازیگران این فیلم هستند.
«اسکورت» به کارگردانی یوسف حاتمیکیا و تهیهکنندگی محمدرضا منصوری در ژانر اکشن- ماجراجویانه روایتی مهیج و پرکشش از مسائل اجتماعی و پرالتهاب روز را به تصویر میکشد. امیر جدیدی و هدی زینالعابدین از بازیگران این فیلم هستند.
«بیلبورد» به کارگردانی سعید دشتی و تهیهکنندگی محمدرضا مصباح از دیگر فیلمهای حاضر در بخش سودای سیمرغ است که داستانی در ژانر اجتماعی با زیرلایه پلیسی و التهابی دارد و آناهیتا درگاهی از بازیگران آن است.
«پُل» به کارگردانی محمد عسگری، روایتی از عملیات خیبر و روی پل ۱۴کیلومتری خیبر را به تصویر میکشد. سروش صحت، سعید آقاخانی، سارا حاتمی و روحالله زمانی در این فیلم نقشآفرینی میکنند.
«جانشین» به کارگردانی مهدی شامحمدی و تهیهکنندگی روحالله سهرابی به زندگی شهید حسین املاکی از شهدای شاخص استان گیلان که به «همت گیلان» شهرت دارد، میپردازد. امیر آقایی و آرمان درویش بازیگران این فیلم هستند.
«تقاطع نهایی» به کارگردانی سعید جلیلی و تهیهکنندگی مهدی مددکار شوئیلی فیلمی زنانه و در ژانر اجتماعی است که رؤیا جاویدنیا در آن ایفای نقش میکند.
«حاشیه» به کارگردانی محمد علیزادهفرد و تهیهکنندگی یوسف منصوری محصول مشترک مؤسسههای اوج و سوره سینماست که در ژانر اجتماعی و معمایی - پلیسی ساخته شده و هادی کاظمی، مهران احمدی و ونوس کانلی در آن ایفای نقش میکنند.
«خجستگانی که در جنگ ملاقات کردهام» به کارگردانی امیرشهاب رضویان داستانی عاشقانه دارد که در سال ۱۳۶۴ و در جریان جنگ اتفاق میافتد. علی مصفا، پژمان بازغی، کیمیا کیانوش، بهاره کیانافشار، سیامک صفری، محسن قصابیان، امیرحسین صدیق و... از بازیگران آن هستند.
«دختر پریخانوم» به تهیهکنندگی و کارگردانی علیرضا معتمدی از دیگر فیلمهای حاضر در جشنواره امسال است که سها نیاستی و مرضیه برومند در آن بازی میکنند.
«سرزمین فرشتهها» به کارگردانی بابک خواجه پاشا داستانی متعلق به سرزمینهای اشغالی را روایت میکند و از بازیگران عرب ایرانی، سوری و لبنانی در این فیلم استفاده شده است.
«مارون» به کارگردانی امیراحمد انصاری و تهیهکنندگی اصغر صاحبی از محصولات بنیاد روایت در ژانر دفاع مقدس، با نگاهی به زندگی شهید طیب ساخته شده و جمشید هاشمپور و امیرحسین فتحی بازیگران آن هستند.
«گیس» به کارگردانی محسن جسور و تهیهکنندگی سیدمهدی جوادی براساس یکی از پروندههای قضایی اخیر ساخته شده و قصهای ملتهب دارد و حامد بهداد و بهنوش طباطبایی بازیگران آن هستند.
«خواب» به کارگردانی مانی مقدم و تهیهکنندگی امیرحسین حیدری در ژانر کمدی ساخته شده و رضا عطاران و مریلا زارعی بازیگران آن هستند.
«قایقسواری در تهران» به کارگردانی رسول صدرعاملی و تهیهکنندگی روحالله سهرابی محصول مؤسسه تصویر شهر است و سحر دولتشاهی و پیمان قاسمخانی بازیگران اصلی آن هستند .
«قمارباز» به کارگردانی محسن بهاری و تهیهکنندگی سجاد نصراللهینسب فیلمی اجتماعی معمایی است که به ماجرای یکی از حملات سایبری و چالشهای آن میپردازد و کوروش تهامی و آرمین رحیمیان از بازیگرانش هستند.
«کارواش» به کارگردانی احمد مرادپور و تهیهکنندگی بهروز مفید محصول بنیاد سینمایی فارابی است که با موضوع فساد اقتصادی ساخته شده و امیر آقایی و حسین مهری در آن به ایفای نقش پرداختهاند.
«کافه سلطان» به کارگردانی مصطفی رزاق کریمی و تهیهکنندگی مرتضی رزاق کریمی با بازی زوج محمدرضا شریفینیا و آزیتا حاجیان است که با موضوع جنگ ۱۲روزه ساخته شده و محصول بنیاد سینمایی فارابی است.
«کوچ» به کارگردانی محمد اسفندیاری و تهیهکنندگی مهدی مطهر برشی از زندگی سردار سلیمانی است. این فیلم بازیگر چهره ندارد و یک بازیگر کودک نقش کودکیهای شهید سلیمانی را بازی میکند.
«نیمشب» به کارگردانی محمدحسین مهدویان و تهیهکنندگی والینژاد براساس یک ماجرای واقعی در جنگ ۱۲روزه است.
«سقف» به کارگردانی ابراهیم امینی و تهیهکنندگی سعید خانی نیز با محوریت جنگ ۱۲روزه ساخته شده است.
همچنین فیلمهای «غوطهور» به کارگردانی محمدجواد حکمی و تهیهکنندگی سعید پروینی، «رقص باد» به کارگردانی سیدجواد حسینی و تهیهکنندگی ابوالفضل صفری، «حال خوب زن» به کارگردانی مهدی بَرزُکی و تهیهکنندگی حسین کاکاوند، «جهان مبهم هاتف» به کارگردانی مجید رستگار و تهیهکنندگی امیر مهریزدان، «پروانه» به کارگردانی محمد برزوییپور و تهیهکنندگی بهمن کامیار، «غبار میمون» به کارگردانی آرش معیریان و تهیهکنندگی سعید مرادی و «خیابان جمهوری» به کارگردانی و تهیهکنندگی منوچهر هادی از دیگر فیلمهای حاضر در بخش سودای سیمرغ است.
چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر از هفته آینده یکشنبه ۱۲بهمن ماه با میزبانی پردیس سینمایی ملت از رسانهها و ۳۳ سالن در سطح شهر تهران کار خود را آغاز خواهد کرد.