به گزارش روز شنبه ایرنا، در آستانه فرارسیدن نیمه شعبان و همزمان با ایام پرفضیلت ماه شعبان، نخستین نشست از سلسلهنشستهای علمی «چهار فانوس» با محوریت «نقش و کارکردهای نواب اربعه در عرصههای گوناگون عصر غیبت»، با سخنرانی محمد حسین رجبی دوانی، پژوهشگر و استاد تاریخ اسلام، در اندیشکده مهدویت و انقلاب اسلامی آستان مقدس مسجد جمکران برگزار شد.
رجبی دوانی در این نشست با ترسیم دقیق فضای سیاسی، اجتماعی و مذهبی دوران غیبت صغری، به بررسی جایگاه و نقش تاریخی نواب اربعه در صیانت از امامت شیعه در یکی از بحرانیترین ادوار تاریخ اسلام پرداخت.
وی با اشاره به ولادت مخفیانه امام عصر(عج) و آغاز غیبت صغری، نقش نواب اربعه را در عبور جامعه شیعه از «عصر حیرت» تعیینکننده توصیف کرد و افزود: نواب خاص امام زمان(عج) در شرایطی مسئولیت خطیر نیابت را بر عهده گرفتند که جهان اسلام دچار آشوبهای سیاسی، قحطی، شورشهای گسترده، تضعیف خلافت مرکزی و ظهور مدعیان دروغین نیابت بود.
وی همچنین به معرفی و تحلیل کارکردهای هر یک از نواب اربعه پرداخت و گفت: عثمان بن سعید عمری، نخستین نائب امام عصر(عج)، با سابقهای طولانی از اعتماد ائمه(ع)، شبکه ارتباطی شیعه را در اوج فشارهای امنیتی حفظ کرد. پس از او، محمد بن عثمان نزدیک به چهل سال این مسئولیت را بر عهده داشت و با چهار خلیفه عباسی معاصر بود.
این پژوهشگر ادامه داد: حسین بن روح نوبختی، سومین نائب، در یکی از سختترین دورهها حتی طعم زندان را چشید و علی بن محمد سمری نیز به عنوان آخرین نائب، مأمور اعلام پایان غیبت صغری شد.
وی با اشاره به معیارهای امام عصر(عج) در انتخاب نواب خاص، تأکید کرد: ملاک اصلی در گزینش نواب اربعه، نه اجتهاد فقهی و برجستگی علمی، بلکه «امانتداری، وثاقت و توان حفظ اسرار امام» بوده است.
وی خاطرنشان کرد: برخی از نواب اربعه اگرچه از نظر علمی در شمار برترین فقهای عصر خود قرار نداشتند، اما به دلیل امانتداری مطلق و قابلیت حفظ شبکه ارتباطی شیعه در شرایط امنیتی بسیار سخت، مورد اعتماد کامل امام زمان(عج) قرار گرفتند.
رجبی دوانی با اشاره به صدور توقیع شریف امام زمان(عج) در واپسین روزهای حیات نائب چهارم، خاطرنشان کرد: با رحلت علی بن محمد سمری در سال ۳۲۹ هجری قمری، دوران غیبت صغری پایان یافت و غیبت کبری آغاز شد؛ دورهای که در آن، شیعه باید بر اساس میراث فقاهت و هدایت عالمان دین مسیر خود را ادامه دهد.
این پژوهشگر تاریخ اسلام در ادامه با اشاره به یک همزمانی معنادار تاریخی گفت: ۲ سال مانده به پایان دوره غیبت صغری و اتمام مأموریت نواب اربعه، حکومت شیعی آل بویه در جهان اسلام شکل گرفت؛ رخدادی که نشان میدهد هر زمان یک حکومت شیعی در تاریخ به قدرت رسیده، زمینهساز جهش تمدنی در جهان اسلام شدهاست.