سرویس هنر خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - امیرسجاد دبیریان؛ «مداخله خدایی» عنوان نمایشنامهای به قلم فردیناند فنشیراخ، وکیل دادگستری و نویسنده ادبیات جنایی اهل مونیخ آلمان است.
نمایشنامهای که در اصل نام آن «GOTT» است که برگردانی از واژه مقدس خداست و گویا مترجمان با توجه به موضوع این نمایشنامه که شاید آن را بتوان دخالتی در مشیت الهی بر پایه عقاید مذهبی تعبیر کرد، نام «مُداخله خدایی» را برای آن برگزیدهاند.
اما این نمایشنامه درباره موضوع بحثبرانگیز، چالشزا و به ظاهر غیراخلاقی است به نام «اُتانازی» یا کمک و یاریرساندن به فرد برای خودکشی یا پایاندادن به حیات او؛ امری که بیشتر ماهیت پزشکی دارد و معمولاً این واژه و فرایند آن در جریان سیر مداوای بیماران صعبالعلاج یا لاعلاجی به کار میرود که فرد بیمار به سبب نومیدی و به ستوهآمدن از روند درمانی خود که مشخص نیست توفیقی نیز در آن حاصل شود، از کادر درمان خود میخواهد با تزریق یا تجویز دارویی به زندگی او خاتمه بدهند تا به این سبب هم خود او بیش از این از مصائب بیماری رنج نکشد و هم هزینه و زحمت بیشتری را متحمل اطرافیان نکند.
در جریان این فرایند، اتفاقی که میافتد به زعم اغلب دینباوران و اهالی ایمان و عقیده، برخلاف صلاح و تقدیری است که خداوند برای بندگان خود در نظر گرفته است؛ عملی که گویا در برخی از کشورها به ویژه کشورهای اتحادیه اروپا، وجههای قانونی نیز پیدا کرده؛ فعلی مذموم که به دور از همه منشورهای انسانی و اخلاقی است.
وقتی فرد یا افرادی در کسوت پزشک و کادر درمان یا هر ساحت دیگری، امر مرگ فرد یا افراد دیگر را ولو بنا به درخواست و رضایت آنها تسهیل و تسریع کنند، این امر برخلاف همه آن چیزی است که ادیان الهی آن را توصیه کرده و در این راستا حتی نجات یک فرد را به مثابه نجات کل جامعه دانستهاند.
نمایشنامه در جریان بحثوجدل میان افراد گوناگون در فضایی محکمهگونهای تحت عنوان شورای عالی اخلاق پیرامون همین موضوع شکل میگیرد.
نمایشنامهای در دو پرده که البته اگر از پرده دوم آنکه تنها صدور بیانیهای در رد یا تأیید این عمل ماهیتاً غیرانسانی و اخلاقی است چشم بپوشیم، نمایشنامهای تکپردهای، مفصل و سرشار از پُرگوییهای استدلالگونه و ارائه ادلههای قانونی است که موجب شده جریان اُتانازی از نطفهای بروز یافته و تا به امروز تداوم بیابد و اتفاقاً در سالهای اخیر به جهت افزایش آمارهای میل به خودکشی افراد، شاهد رونق و افزایش کمی آن باشیم که البته همین افزایش کمی هم تا اندازه زیادی موجب شده این عمل وقیحانه غیرانسانی، توجیهپذیر بوده و حتی مشروعیت هم پیدا کند.
نوک پیکان جر و بحث اشخاص این نمایشنامه که غالباً حقوقی بوده یا یک طیف یا صنف خاصی از عوامل دخیل در این جریان را نمایندگی میکنند به سمت جامعه پزشکی است؛ این افراد نظام سلامت و جامعه پزشکی را مسبب رواج این عمل دانستهاند، حال آنکه با نگاهی اجمالی به تاریخچه این عمل یا حتی سیر تحولی آنکه موجب رواج آن شده، به روشنی میتوان دریافت که اُتانازی ابتدا تنها در موارد خاص به اجرا درمیآمده و صرفنظر از وجوه غیراخلاقی و غیرانسانی آن، تا همین میزان نیز قابل اغماض بوده، اما اینکه تا این اندازه گسترش یافته و فراگیر شده، تنها به خاطر ناکارآمدی نهادهای گوناگون اجتماعی بوده است که، چون قادر به پاسخگویی مطلوب به مطالبات بحق افراد جامعه نبودهاند، لذا آنها را تا سراشیب سقوط و افتادن به ورطه نابودی کشانده است.
اگر روزگاری این عمل پایه پزشکی داشته و عاجزماندن کادر درمان از بازگشت فرد به سلامت مسبب آن بوده است، امروزه هزار و یک امر از ناهنجاری اجتماعی، نبود امنیت شغلی به منظور برآوردهساختن نیازهای اولیه یک فرد برای زندگی عادی و مواردی دیگر مشابه نیز دست به دست هم دادهاند تا افراد دیگری را که به ظاهر مشکل سلامت جسم ندارند به این واسطه که در زندگی به بنبست رسیدهاند به این سمت سوق بدهد که با استفاده از ابزاری که اغلب در دست پزشکان است، به زندگی خود خاتمه دهند.
«مداخله خدایی» بیشتر از اینکه یک نمایشنامه باشد و مخاطب را به چالشها و گرههای مرسوم دراماتیک دچار بسازد، تریبونی است برای پرداختی مجدد و مرور آنچه که تاکنون موجب شده در این سیر عملی تحت عنوان کمک و یاری به خودکشی افراد جامعه به این میزان از فراگیر برسد که البته جامعه پزشکی نیز در برابر موجی از این هجمهها و اتهاماتی که بر آن وارد میآید، از سوی نمایندهای که در این شورا حضور دارد، درصدد توجیه خود برمیآید، اما اعضای دیگر این شورا با بیان مصادیق دیگری همچون خوراندن دارو به منظور سقط جنین یا قطع دارودرمانی فرد مبتلا به این معنی که اگر داروهای تجویزشده به موقع به او خورانده یا تزریق نشود، سیر بیماری پیشرفت داشته و زودتر به مرگ فرد منجر میشود، در این نمایشنامه درصدد هستند تا نماینده جامعه پزشکی حاضر در این شورا را متقاعد سازند که این موارد هر کدام مثالهایی مصداقی از آن چیزی است که از آن تعبیر به کمک و یاریرسانی به فرد برای پایاندادن به زندگیاش میشود.
در هر صورت بروز بسیاری از ناهنجاریها که موجب میشود فرد خود را در اجتماع سربار دانسته و در نهایت به فکر حذف خود از زندگی شود یا اشکال دیگری از اعمال فرایندی تحت عنوان اُتانازی که امروزه مانند شیوع هدفمند ویروس کرونا و مظاهر دیگر آن، درصدد است جمعیتی از جامعه را که بهزعم بسیاری از فرصتطلبان و سودجویان، خاصیتی برای دنیای امروز ندارد و سربار هستند، حذف کند. از جمله اشکال و انواع نوین پرداختن به این عمل غیراخلاقی و غیرانسانی است که همچنان میتواند سوژه این نمایشنامه را با توجه به آمار و ارقام دقیقی که در آن ارائه شده، بهروز و قابل طرح برای ادوار گوناگون نگاه دارد.
نمایشنامه «مداخله خدایی» را انتشارات روزبهان با ترجمه رضا بهکام و نازنین قدمگاهی منتشر و توزیع کرده است.
∎