به گزارش ایرنا، گذر پشت گنبد نظامالملک به روایت برخی از فعالان میراثفرهنگی از حدود یک ماه پیش دچار نشست شده بود که با پیگیری کارشناسان پایگاه جهانی مسجد جامع عتیق، صبح امروز بررسیهای میدانی جهت علت یابی رطوبت در جدار جنوبی مسجد جامع عتیق، نشست گذر پشتی آن و همچنین ترکهایی که در ماههای اخیر بر شبستان غربی گنبد نظامالملک هویدا شده، آغاز و مشخص شد لوله آب از حدود یک ماه پیش شکسته و تمامی چاههای جذبی در این محدوده تا ارتفاع چهار متر پر از آب و جدارههای کانالهای دفع رطوبت نیز تخریب شده است.
به گفته رییس پایگاه جهانی مسجد جامع عتیق در یک ماه اخیر بخشی از سقفهای شبستان غربی گنبد نظامالملک ترک خورده و دچار رانش شده و همچنین سردر غربی شبستان جنوبی مسجد نشست کرده است.
طبق بررسی های خبرنگار میراث فرهنگی ایرنا مسوولان و کارشناسان پایگاه جهانی مسجد جامع عتیق از هفتم دی ماه جاری نشست گذر جانب جنوب مسجد جامع عتیق و در جوار گنبدخانه نظام الملک را به نهادهای مربوطه اطلاع دادند و با گذاشتن نیوجرسی از سوی شهرداری، تردد اتومبیل از این محدوده متوقف شد تا بررسی های لازم صورت بگیرد و حالا امروز با سونداژگذاری سازمان نوسازی و بهسازی مشخص شد، لوله آب در گذر پشت گنبدخانه نظام الملک دستکم در یک ماه اخیر شکسته و منجر به تخریب جداره نایکشها و آسیبهای دیگر شده است.
پیرو این اتفاق، مدیریت بحران استانداری اصفهان با حضور برخی مسوولان میراث فرهنگی، آب و فاضلاب، شهرداری و سازمان نوسازی و بهسازی در مسجد جامع تشکیل جلسه اضطراری داد.
مدیر پایگاه جهانی مسجد جامع اصفهان نیز گفت: مشکلات فاضلاب و رطوبت تأثیر زیادی بر وضعیت مسجد داشته است.
امیدعلی صادقی در حضور مدیر کل مدیریت بحران استانداری اصفهان به تشریح آنچه رخ داده بود پرداخت و گفت: از حدود ۲ هفته پیش، چاههای جذب آب اطراف مسجد پر شدهاند و رطوبت به طور قابل توجهی افزایش یافته است.
وی افزود: این موضوع باعث شده که آب به کانالهای زیرزمینی مسجد نفوذ کند. این کانالها از سال ۱۳۵۶ برای هدایت آبهای زیرزمینی ایجاد شدهاند اما حالا به دلیل تجمع آب، فشار زیادی بر ساختار مسجد وارد میشود.
مدیر پایگاه مسجد جامع عتیق اصفهان در ادامه با اشاره به ترکهایی که در شبستان غربی مسجد مشاهده شده است، گفت: این ترکها که قبلاً هم گزارش شده بود، در چند روز اخیر گسترش یافتهاند. این وضعیت نشاندهنده نفوذ بیشتر رطوبت به داخل بناست که باید هر چه سریعتر بررسی و رفع شود.
وی تأکید کرد: شواهد نشان میدهد که این مشکل به دلیل پوسیدگی و نشتی از سیستم فاضلاب قدیمی منطقه است. اگرچه اداره فاضلاب اعلام کرده بود که مشکلی وجود ندارد اما پس از بررسیهای بیشتر، مشخص شد که وضعیت فاضلاب در این منطقه بحرانی است و نیاز به بازنگری و اصلاح فوری دارد.
مدیر پایگاه مسجد جامع عتیق اصفهان همچنین به مکاتبات و پیگیریهای انجام شده اشاره کرد و افزود: ما به رئیس اداره فاضلاب زنگ زدیم و از ایشان خواستیم تا وضعیت فاضلاب در این منطقه را بررسی کنند. همچنین جلساتی با کارشناسان آب و فاضلاب برگزار شده و در شب گذشته نیز تیمهای ما برای بررسی وضعیت به محل مراجعه کردند.
معاون میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان نیز با اشاره به مشکلات موجود در سیستم فاضلاب و تأثیر آن بر مسجد جامع عتیق، گفت: اختلاف سطح کوچه با مسجد و میزان بالای رطوبت نشان دهنده وجود یک منبع رطوبتی در اطراف این بناست که نیاز به بررسی و اقدام فوری دارد.
سید روح الله سیدالعسگری افزود: تهدیدات موجود به دلیل مشکلات در شبکه فاضلاب در اطراف مسجد جامع، به طور مستقیم به بنا آسیب وارد کرده است و رطوبت از سمت کوچه به داخل حرکت کرده و با توجه به قدمت هزار ساله این بنا، باید هر چه سریعتر تدابیر لازم برای جلوگیری از آسیبهای بیشتر اندیشیده شود.
معاون میراث فرهنگی اصفهان با تأکید بر اینکه این مشکلات به دلیل تغییرات در سیستم لولهکشی آب منطقه است، افزود: از آنجا که این سیستم از حدود ۴۰ سال پیش در حال بهرهبرداری است، مشکلات موجود نتیجه تغییرات غیرکارشناسی و عدم هماهنگی میان نهادهای مربوطه در اجرای پروژههاست. برای مثال، زمانی که کف سازی و کف فرش گذر پشت مسجد به اشتباه اجرا شد، به دلیل تغییر تراز سطح زمین، رطوبت به داخل بنا نفوذ کرد.
وی با اشاره به اقداماتی که تاکنون انجام شده است، گفت: بررسیهای لازم را انجام دادهایم و مشخص شده که در بخشهایی از شبکه فاضلاب، نواقص جدی وجود دارد. در این راستا، تمامی دیوارهای اطراف مسجد جامع از نظر رطوبت زدگی مورد بررسی قرار گرفت و در برخی نقاط نشتی آب مشاهده شد. از سوی دیگر، حفاریها برای نصب لولههای جدید به وضوح نشان داد که همچنان مشکلات جدی در شبکه فاضلاب منطقه وجود دارد.
معاون میراث فرهنگی اصفهان همچنین به بحث رطوبت صعودی اشاره کرد و گفت: یکی از مسائل اصلی در این منطقه، رطوبت صعودی است که به وضوح بر اساس مشاهدات کارشناسان و آزمایشهای انجام شده، تأثیر زیادی بر روی دیوارها و کفپوشهای مسجد جامع داشته است. برخی افراد به اشتباه گفته بودند که رطوبت صعودی نیست، اما بررسیهای دقیق نشان داده که این مشکل وجود دارد و باید اقدامات فوری برای رفع آن انجام شود.
وی در ادامه افزود: این رطوبت بر روی گنبد نظامالملک و تاجالملک و ساختار داخلی بنا تأثیر میگذارد و ممکن است آسیبهای جبرانناپذیری وارد کند.
سیدالعسگری در رابطه با وجود رطوبت در پایههای گنبدخانه تاجالملک نیز گفت: در یک مورد، حفاریها در قسمت شمالی گنبد نشان داد که آب به شدت در زمین نفوذ کرده است و باید هر چه سریعتر برای اصلاح این مشکلات اقدام کنیم.
معاون میراث فرهنگی اصفهان با تأکید بر لزوم هماهنگی بیشتر میان نهادهای مربوطه از جمله شهرداری، آب و فاضلاب و میراث فرهنگی، گفت: مشکل اصلی این است که هماهنگی کافی بین این نهادها وجود نداشته است و اگر این مشکلات حل نشود، آسیبهای بیشتری به این بنای تاریخی وارد خواهد شد لذا باید اقدامات فوری و هماهنگ برای رفع مشکلات شبکه فاضلاب و اصلاح سطح کوچه در اطراف مسجد جامع انجام شود.
مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی شهر اصفهان نیز گفت: اقدامات موضعی نمی تواند کارساز باشد بلکه باید کففرش های گذرهای پیرامون برداشته و شبکه آب و فاضلاب اصلاح شود.
محمدعلی ایزدخواستی افزود: کف گذرها باید اصلاح و پایین آورده شود و پس از همسان سازی ترازها اقدام به انجام کف فرش کنیم.
همچنین مدیر دفتر مطالعات و بررسیهای فنی آبفای استان اصفهان نیز گفت: هشت ماه پیش تمامی موارد لازم در اطراف بنا بررسی شده و هیچ نشتی مشاهده نشده است.
سعید شمسایی گفت: آب از تراز هفت و نیم متر نیم تواند سعودی بالا برود و به جدارههای مسجد برسد؛ از این رو مشکل باید همه جانبه بررسی شود.
وی اضافه کرد: اگر به این نتیجه برسید که مشکل از شبکه فرسوده آب و فاضلاب است تمامی اطراف را حفاری و اصلاحات انجام می شود اما این مشکل از نگاه کارشناسی من حل نخواهد شد.
با این وجود مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان در پایان بندی پس از شنیدن سخنان نمایندگان نهادهای حاضر در جلسه بر لزوم اجرای فوری اصلاحات در شبکههای آب و فاضلاب و کففرش گذرهای جوانب این اثر جهانی تاکید کرد و دستور داد با وضعیت بحرانی پدید آمده برای مسجد تیمهای مدیریت بحران بلافاصله در منطقه مستقر شوند و با نظارت پایگاه میراث فرهنگی، اقدامات اضطراری برای اصلاح لولهها و شبکههای آسیبدیده را انجام دهند.
منصور شیشه فروش تاکید کرد: این کار باید به سرعت و با همکاری تمامی نهادهای مسوول مانند شهرداری، آب و فاضلاب و میراث فرهنگی انجام شود.
شیشه فروش با بیان اینکه مسجد جامع عتیق یک بنای تاریخی با بیش از هزار سال قدمت است که به ثبت جهانی نیز رسیده، گفت: حفظ سلامت این بنا باید در اولویت باشد.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان تصریح کرد: همه نهادهای مرتبط در این موضوع باید بدانند که شرایط موجود ممکن است باعث بروز رطوبت بیشتر و آسیبهای جدی به این بنای تاریخی شود از این رو باید تمام شبکههای آسیب دیده برداشته و اصلاح شوند و پایش فنی نیز بهطور مداوم صورت بگیرد تا از بروز هرگونه مشکل جدید جلوگیری شود.
وی افزود: باید جلسه کمیته فنی میراث فرهنگی تا هفته آینده با حضور نمایندگان تمام دستگاهها از جمله آب و فاضلاب، شهرداری، سازمان نوسازی و بهسازی و اوقاف تشکیل و تدابیر لازم اتخاذ شود چرا که این مسائل باید لحظه به لحظه پیگیری شوند تا هیچ مشکلی در آینده برای مسجد جامع اصفهان ایجاد نشود.
شیشهفروش به مسأله چاههای جذبی و کانالهای نا کش موجود در اطراف مسجد هم اشاره کرد و گفت: موضوع چاهها و تعیین تکلیف آنها نیز بسیار مهم است و این موضوع باید در جلسه فنی آینده با حضور کارشناسان میراث فرهنگی و آب و فاضلاب به دقت بررسی شود.
شیشهفروش تأکید کرد: با توجه به اهمیت تاریخی و فرهنگی مسجد جامع، هیچگونه تأخیری در انجام اقدامات حفاظتی و اصلاحی پذیرفته نیست و تمامی دستگاهها باید همکاری کامل را داشته باشند.
مسجد جامع عتیق بنایی با قدمت یکهزار و ۳۰۰ سال است که در فهرست آثار جهانی قرار دارد.
مکانی که مسجد جامع عتیق اصفهان بر بنیان آن ساخته شده، یک آتشکده بوده است اما قدمت این مسجد تاریخی و بزرگ ایران به قرن دوم هجری باز میگردد . این مسجد مجموعهای از معماری دوران ایلخانی، سلجوقی، مظفری، تیموری، صفوی و قاجار است که همین امر باعث شده آن را موزه معماری ایران بدانند.
مسجد جامع عتیق در شمار پنج مسجد باشکوه تاریخ معماری دنیا و در فهرست آثار جهانی قرار دارد.
این مسجد دارای ۲ گنبد ارزشمند به نام تاجالملک و نظامالملک است؛ هر دو با «سبک معماری رازی» بنا شده اند اما گنبد تاجالملک یا خاکی، کوچکتر از نظامالملک است و از نظر ظرافت و تناسب بر آن برتری دارد