به گزارش روابط عمومی وزارت علوم به نقل از مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام(ISC)، دکتر علویان مهر رئیس این مؤسسه گفت: موسسه ISC وظیفه رصد و پایش علم و فناوری جمهوری اسلامی ایران و کشورهای اسلامی را بر عهده دارد. رصد جایگاه فناوری و نوآوری می تواند به برنامه‌ریزان و سیاست‌گذاران حوزه علم و فناوری کمک کند.

وی اظهار داشت: شناخت وضعیت موجود، مهم‌ترین گام برای برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری آینده در مورد هر نظام است. نظام علم و فناوری کشورها نیز به عنوان نظامی گسترده، پیچیده و دارای اجزا و ابعاد رسمی و غیر رسمی از این قاعده مستثنی نبوده و به منظور برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری در مورد آن، شناخت دقیق وضع موجود و همچنین تعقیب روند تغییرات در طول زمان در مقایسه با دیگر کشورها ضروری است.

علویان مهر خاطرنشان کرد: یکی از معتبرترین نظام‌های فناوری و نوآوری جهانی، سازمان جهانی مالکیت فکری ( وایپو) است. هدف اصلی این سازمان، پیشبرد و توسعه نظام بین‌المللی مالکیت فکری در جهت پرورش نوآوری و خلاقیت در سطح جهان است و به منظور نیل به این مهم، کنوانسیون‌ها و معاهدات متعدّدی با نظارت وایپو بین کشورهای عضو این سازمان منعقد شده است که می‌تواند موجب افزایش همکاری‌های بین‌المللی در ارتقای حمایت از مالکیت فکری شود.

رئیس مؤسسه ISC گفت: شاخص جهانی نوآوری وایپو (GII) از 7 رکن تشکیل شده است؛ هر رکن نیز از سه زیررکن (مجموعا 21 زیررکن و و هر زیررکن از چندین شاخص ) مجموعا 81 شاخص تشکیل شده است. هفت رکن شاخص جهانی نوآوری در دو دسته ورودی و خروجی سامان یافته‌اند. در دسته ورودی‌های نوآوری(عوامل ایجاد کننده) که نشان دهنده توانایی اقتصاد یک کشور به منظور انجام فعالیت‌های نوآورانه است، ارکان نهادی یا موسسات، پژوهش و سرمایه انسانی، زیرساخت‌ها، پیچیدگی بازار، و پیچیدگی کسب وکار و در دسته خروجی‌های نوآوری که نتایج فعالی‌-های نوآورانه در اقتصاد یک کشور را نشان می‌دهد، دو رکن خروجی‌های دانشی و فناورانه و خروجی‌های خلاق وجود دارند. امتیاز هر کشور در هر یک از ارکان هفت‌گانه، از طریق محاسبه میانگین ساده امتیاز زیررکن‌ها به دست می‌آید.

علویان مهر ادامه داد: با توجه به مطالب ذکر شده، بررسی و تحلیل جایگاه جمهوری اسلامی ایران در شاخص‌های فناوری و نوآوری در رتبه‌بندی‌های معتبر جهانی از جمله وایپو اهمیت زیادی دارد.

جدول شماره 1، وضعیت کشورهای پیشرو جهانی در شاخص‌های 7 گانه فناوری و نوآوری را براساس گزارش وایپو 2025 نشان می‌دهد.

وی ادامه داد: با توجه به جدول شماره 1، در بین کشورهای پیشرو جهانی، کشورهای سوئیس، سوئد و آمریکا در بالاترین رتبه‌ها در شاخص‌های 7 گانه فناوری و نوآوری قرار گرفته‌اند. کشور سوئیس در شاخص خروجی‌های خلاق، کشور آمریکا در شاخص پیچیدگی بازار و پیچیدگی کسب و کار، سنگاپور در شاخص موسسات، کره جنوبی در شاخص پژوهش و سرمایه انسانی و چین در شاخص خروجی‌های دانش و فناوری رتبه‌های اول را به خود اختصاص داده‌اند.

رئیس مؤسسه ISC گفت: در بین کشورهای پیشرو اسلامی، کشورهای امارات، مالزی و ترکیه در شاخص‌های 7 گانه فناوری و نوآوری بالاترین جایگاه‌ها را داشته‌اند. کشور جمهوری اسلامی ایران رتبه 70 جهانی و رتبه 11 در بین کشورهای اسلامی را به خود اختصاص داده است.

وی افزود: براساس گزارش‌های شاخص جهانی نوآوری، جمهوری اسلامی ایران در سال 2020 رتبه 67، 2021 رتبه 60، 2022 رتبه 53، در سال 2023 رتبه 62 ، در سال 2024 رتبه 64 و در سال 2025 رتبه 70 را به خود اختصاص داده است. بهترین رتبه جمهوری اسلامی ایران در 5 سال اخیر به سال 2022 با رتبه 53 بر می‌گردد

(نمودار 1). نمودار 1 روند رتبه جمهوری اسلامی ایران در بازه زمانی ده ساله را نشان می دهد که نشان از بهبود عملکرد فناوری و نوآوری ایران در بازه زمانی ده ساله می باشد. همچنین رتبه ایران در سال 2025 نسبت به سال 2024 شش پله افزایش داشته است. براساس گزارش ده سال اخیر وایپو، روند رتبه جمهوری اسلامی ایران از سال 2015 تا 2022 کاهشی و از سال 2022 تا 2025 مجدد روند افزایشی شده است.

رئیس مؤسسهISC گفت: براساس جدول شماره 2، رتبه‌ی جمهوری اسلامی ایران در مجموع خروجی‌های دانش و فناوری 3 رتبه بهبود یافته است. در سال 2025 بهترین رتبه ایران در شاخص خروجی‌های دانش و فناوری مربوط به زیرشاخص اثرگذاری دانش (رتبه 24 جهانی) است.

وی ادامه داد: یکی از نقاط قوت کشور در سال 2025 مربوط به اثرگذاری دانش است. بررسی گزارش‌های سالانه وایپو نشان می‌دهد که طی سال‌های گذشته، علاوه بر عملکرد خوب کشور در تولید دانش، اثرگذاری و تبدیل دانش به خروجی مطلوب بوده است. در سال 2025 در زمینه اثرگذاری و تبدیل دانش به خروجی مطلوب، وضعیت نسبت به سال‌های قبل بهبود یافته است که این مرهون ارتباط بهتر و موثرتر بین مراکز تولید علم و مراکز صنعتی، توسعه‌ کیفیت و کمیت شرکت‌های دانش‌بنیان و حمایت ملی از مراکز رشد و پارک‌های علم و فناوری است. به طور کلی کارکرد نشر دانش از جمله کارکردهای ضعیف نظام نوآوری ایران بر اساس این گزارش است.

علویان مهر در پایان گفت: بررسی چند ساله شاخص‌های نوآوری نشان می‌دهد که رتبه‌ جمهوری اسلامی ایران در مجموع خروجی‌های خلاق 7 رتبه بهبود یافته است. در زیرشاخص دارایی‌های نامشهود (دارایی‌های فکری) رتبه جمهوری اسلامی ایران در سال 2025 ، 14 بوده است.