شفق محمدحسيني
نيروگاه زبالهسوز نوشهر، بهرغم عدم تنظيم صورتجلسه ارزيابي اثرات زيستمحيطي، حدودا شش سالي ميشود كه جهت امحاي پسماند جامد شهري احداث و راهاندازي شده است. عدم بهرهبرداري تصفيهخانه شيرابه در اين نيروگاه، سبب آلودگي آبهاي سطحي و زيرزميني شهرستان شده است. همچنين عدم تصفيه گازي استاندارد نيروگاه سبب شده است ريزگردهاي معلق در هوا انتشار يافته و مردم با كاهش دامنه ديد و افزايش آلودگي هوا در اين منطقه مواجه شوند. با وجود هشدارهاي مردم و حتي سازمان حفاظت محيطزيست، همچنان مردم نوشهر با تبعات اين نيروگاه دست و پنجه نرم ميكنند.
در اين شش سال بارها فعالان محيطزيست نوشهر و چالوس، به مشكلاتي كه اين نيروگاه ايجاد ميكند، اشاره و اعتراض كردهاند. حالا فعالان محيطزيست در نوشهر، كارزاري به همت «زهرا محمودي» خطاب به رياست سازمان حفاظت محيطزيست كشور، به دليل نگراني نسبت به آلودگي آب و هواي ناشي از فعاليت زبالهسوز نوشهر، راهاندازي كردهاند. به گفته زهرا محمودي، كنشگر چالوس به «اعتماد» اين كارزار در تاريخ 23 آبان امسال، با هدف مطالبه مردمي ايجاد شده است. تا امروز حدود 6هزار نفر اين كارزار را امضا كردند. اعتراضهاي مردم در زمينههاي مختلف از شكايت به شهرداري و فرمانداري و استانداري تا سازمان حفاظت محيطزيست تا امروز انجام شده است و كارزار هم بخشي از اين اعتراضهاست.
در متن كارزار آمده است كه مردم شهرستانهاي نوشهر، چالوس و مناطق همجوار، تقاضاي نصب و راهاندازي فيلترهاي استاندارد و سيستمهاي پيشرفته تصفيه آلايندهها با نظارت سازمان حفاظت محيطزيست و همچنين انتقال زبالهسوز نوشهر به مكاني مناسب، دور از محدودههاي مسكوني، منابع آب سطحي و زيرزميني و اراضي جنگلي را دارند.
در هفتههاي گذشته، محمدرضا كنعاني، مديركل حفاظت محيطزيست مازندران درباره پروندههاي قضايي عليه نيروگاه زبالهسوز در گفتوگويي با ايرنا اعلام كرد: «نيروگاه زبالهسوز عملكردش در حال حاضر نه در حوزه پساب و نه در حوزه پسماند و نه در حوزه هوا، مورد تاييد ما نيست. در همين راستا، اقدامات حقوقي عليه بهرهبردار اين واحد و هم پيگيريهاي اداره، انجام شده است. مطمئنا اگر عزمي داشته باشند، به راحتي ميتوانند با يكسري ملاحظات، مشكل هوا و شيرابه و پسماند سنواتيشان را حل كنند، ولي تا امروز عزمي در اين مجموعه براي اين موضوع نبوده است. شكايت در مرجع قضايي مطرح و در حال رسيدگي است و پيگيريهاي اداري ما و شهرداري نيز درباره الزام آنها به انجام تعهداتشان در حال انجام است. اخيرا هم جلسهاي با حضور استاندار برگزار و مهلت يك ماهه داده شده است. مطمئنا بعد از يك ماه حتما تصميم جدي گرفته خواهد شد. از نظر ما فعاليت اين واحد با اين شرايط به نفع و به صلاح نيست.»
كامبيز محسن سلطاني، رييس اداره محيطزيست نوشهر نيز با تاييد سخنان مديركل حفاظت محيطزيست مازندران به «اعتماد» گفت: «نيروگاه زبالهسوز مشكل دارد؛ ما اقدامات قانوني را انجام داديم و مديركل هم معتقد است كه از نظر من همين حالا بايد تعطيل شود. بحث فاضلاب و دودكش و خاكسترهاي ويژه از مهمترين معضلات اين نيروگاه است.»
مردم نوشهر، هر يك به طريقي درصدد اصلاح فعاليت اين نيروگاه هستند. «علي طاهباز» كارشناس ارشد عمران با گرايش مهندسي محيطزيست، درباره مشكلات نيروگاه زبالهسوز به «اعتماد» گفت: «طرح زبالهسوز نوشهر، به دليل فقدان دفنگاههاي بهداشتي و معضل پسماند، در سالهاي گذشته به دليل عدم مكانيابي صحيح، در جهت امحاي پسماند جامد شهري، براي شهرستانهاي نوشهر و چالوس طراحي و احداث شده است. مطالعات ارزيابي اين طرح در سال 1391 تنظيم و ارائه شده و در دو مرحله، در سالهای 1392 و 1394 بازنگري و تجديدنظر شده است. با توجه به مطالعات ارزيابي اثرات زيستمحيطي نسبتا كامل، متاسفانه طرح فاقد صورتجلسه ارزيابي اثرات زيستمحيطي است كه نشاندهنده اين است كه نميتوان طرح را مجاب به انجام تعهدات خود در قبال تقليل آثار سوء بهجا مانده در فاز ساخت و رعايت الزامات زيستمحيطي در فاز بهرهبرداري كرد. شرايط موجود، شهرستان نوشهر و چالوس را در وضعي قرار داده است كه هم از لحاظ دفن بهداشتي و هم از لحاظ سوزاندن آن مشكل دارد. هدف از استحصال انرژي از پسماند جامد شهري، به هيچ عنوان صرفه اقتصادي ذكر نشده است و تنها براي خلاص شدن از شر پسماند جامد شهري است كه اين طرح ارائه شده. در حالي كه اين طرح، توان استحصال برق به مقدار
2.7 الي 2.8 مگاوات را دارد. از لحاظ فني طرح زبالهسوز نوشهر داراي كوره دوار عمودي است كه اين نوع كورهها براي سوزاندن پسماند جامد شهري استفاده نميشود. براي سوزاندن و امحاي پسماند جامد شهري از كورههايي با استوكر افقي استفاده ميشود و اين امر نشاندهنده انتخاب نادرست سيستم كوره زبالهسوز است. ركن اصلي امحاي پسماند كه تفكيك در مبدا است، در اين طرح اجرا نميشود. متاسفانه شهرداريها با توجه به اينكه ملزم به تامين خوراك استاندارد زبالهسوز هستند، خوراكي درهم و با رطوبت بسيار بالا براي آن تامين ميكنند، كه اين رطوبت ميتواند بر عملكرد زبالهسوز اثرگذار باشد و راندمان كارش را كاهش بدهد. به دليل عدم تنظيم صورتجلسه ارزيابي اثرات زيستمحيطي، سازمان حفاظت محيطزيست در اين مورد نتوانسته است الزامات قانوني را اجرايي كند. اين درحالي است كه طرح در فاز بهرهبرداري در سال ششم قرار دارد و حتي يك ليتر از شيرابه توليد شده در مخازن جمعآوري، پسماند خود را نتوانسته تصفيه كند و اين معضل، تخلفي آشكار است. بايد ديد كه چطور متوليان امر، چه شهرداري و چه محيطزيست نتوانستند به اين استاندارد دست يابند. در رابطه با پايش مستمر، خيلي از موارد ذكر شده در زبالهسوز نوشهر، اعم از تصفيه شيرابه و قرار گرفتن طرح در فاز بهرهبرداري، هر كدام معضلات عديدهاي را براي محيطزيست منطقه به همراه داشته است. متاسفانه هيچ سند و مدرك قانوني در قبال اينكه اين طرح عملكردش به چه صورت است، در دسترس نيست و بنا به اعلام سازمان حفاظت محيطزيست، در فاز تصفيه گازي خود، اين طرح صددرصد آلايندگي دارد و مكررا سازمان به اين مطلب اشاره کرده و مستندات موجود است. حال بايد ديد كه طرحي با چنين تكنولوژي، چگونه توسط شهرداري از سال 1391 براي آن ركن اصلي تفكيك در مبدا را اجرايي نکرده و اين ميان نقش پررنگ تخلف سازمان دهياريها و شهرداريها نيز محرز است. چرا پروژهاي كه قبل از اجرا صورتجلسه ارزيابي زيستمحيطي ندارد، توانسته است در فاز بهرهبرداري بدون مجوز صورتجلسه ارزيابي، شروع به فعاليت كند و چگونه توانسته است در فاز بهرهبرداري در سال ششم باشد و تصفيهخانه شيرابه آن راهاندازي نشده باشد؟ در امكانسنجي و مكانيابي هم بايد به در مسير باد غالب بودن طرح اشاره کرد كه اين از تخلفات اساسي و محرز است. تصاوير صراحتا نشان ميدهد كه ما يك تكنولوژي نسبتا بهروز دنيا را حتي اگر نوعش اشتباه هم باشد، با خوراك نامناسب به سخره گرفتهايم.»
عدم تفكيك زبالهها در مبدا
اما عدم جداسازي زبالهها در مبدا هم از مشكلاتي است كه طاهباز به آن اشاره ميكند: «وقتي كه تفكيك در مبدا و جداسازي مواد قابل اشتعال كه ميتواند ارزش حرارتي بالايي براي اين سيستم زبالهسوز داشته باشد، انجام نشود، مطمئنا ما با ارزش حرارتي كه صرفه اقتصادي كار و استهلاك دستگاهها را بالا ميبرد و باعث از استاندارد خارج شدن سيستم تصفيه گازي ميشوند، روبهرو خواهيم شد. طرح زبالهسوز در شهرستان نوشهر با ارزش حرارتي ميانگين 6279 كيلوژول بر كيلوگرم احداث شده است. اين عدد، عدد پاييني است كه به دليل رطوبت بالاي پسماند بوده كه ميتواند عملكرد سيستم تصفيه گازي را دچار اختلال كند. بايد اشاره كرد به فقدان راهاندازي ستون جاذب كربن فعال در اين طرح در سال گذشته كه خود ميتواند سبب بروز آلايندگيهاي بسياري شود. ستون جاذب كربن فعال، وظيفه جذب دياكسين و فوران را دارد كه از آلايندههاي بسيار مهم هستند. چرا بايد سازمان دهياريها و شهرداريها كه براي شهرستانهاي نوشهر و چالوس در دفترچه مطالعات ارزيابي ذكر شده است و سازمان حفاظت محيطزيست مالك طرح، هيچ يك نميخواهند يا اينكه نميتوانند با هم به اتفاق نظري دست پيدا كنند و اهتمام جمعي جهت بهروزرساني و رفع معايب خود داشته باشند. چرا نميخواهند؟ وگرنه معايب اين طرح قابل اصلاح بوده و بايد ديد كه چرا عزمي بر اين مطلب وجود ندارد.»
خاكستر مضر حامل فلزات سنگين
«مسعود رستمي» فعال محيطزيست هم درباره مشكلاتي كه اين نيروگاه براي مردم ايجاد كرده به «اعتماد» گفت: «بيش از پنج سال است كه از افتتاح زبالهسوز نوشهر گذشته و سوالهاي اساسي براي مردم وجود دارد كه همه آنها بيپاسخ مانده است. مساله FLY ASH يا خاكستر مضر در زبالهسوز كه همان خاكستر بسيار ريز و سمي است كه هنگام سوزاندن زباله توليد ميشود و ميتواند حامل فلزات سنگين باشد. سوال اين است كه
FLY ASH زبالهسوز نوشهر دقيقا كجا جمعآوري ميشود؟ اينها مقابل زبالهسوز در يك سوله دپو ميشوند و متاسفانه حتي يك بار هم در اين پنج سال گذشته از نوشهر خارج نشدند. مساله بعدي تصفيهخانه شيرابه است كه بعد از پنج سال هنوز افتتاح نشده است. ما در كنار سايت زباله در نوشهر، كوه زبالهاي به مساحت پنج هكتار داريم كه ثمره 50 سال گذشته است كه در آنجا انباشته ميشد و هيچ برنامهاي براي اين كوه زباله وجود ندارد. متاسفانه با هر بارندگي اين كوه زباله به صورت خودكار توليد شيرابه ميكند، در حالي كه هيچ تصفيهخانهاي وجود ندارد و اين شيرابه توليد شده، مستقيما وارد سفرههاي آب زيرزميني و از طرف ديگر وارد رودخانه ماشلك ميشود. مساله بعدي دياكسين و فوران هستند كه اينها آلايندههاي فوق خطرناكي هستند كه در زبالهسوزي كه بدون تفكيك صحيح كار ميكند، توليد ميشود. تا امروز هيچ تست مستقلي از دياكسين و فوران گرفته نشده است. اين به اذعان خود اداره محيطزيست نوشهر است. در حالي كه بايد به صورت دورهاي پايش و تست گرفته شود و اين كار را حتي يك بار هم انجام ندادند. همچنين تفكيك از مبدا در نوشهر سالهاي سال است كه اجرا نميشود، چون آموزش عمومي، مشوق اقتصادي و اصلا ارادهاي براي اجراي آن وجود ندارد. در عوض تفكيك را در مقصد انجام ميدهند كه اين خود به توليد فساد و مافياي زباله منجر شده كه هزاران مشكل براي خود همين زبالهسوز ايجاد كرده است. همچنين هنوز هيچ آمار دقيقي از ورودي زباله اعلام نميشود كه يكي از دلايلش تفكيك در مقصد است كه رخ ميدهد. هيچ آماري از خروجي آلايندهها هم نداريم. هيچ گزارش و پايش آنلايني وجود ندارد يا حتي پاسخ روشني هم به اين مساله داده نميشود. نوشهر، شهر جنگل و درياست، فعاليت زبالهسوز بدون تفكيك و پايش شفاف و مديريت شيرابه، قطعا انتقال آلودگي به آينده است. انتظار مردم پاسخگويي مسوولان است. پنج سال است كه پيگير اين مساله هستيم. از سال 1401 با پيگيري مستمر و مراجعه و نامه به اداره محيطزيست و دريافت جوابيه از آنها كه گفتند اين مشكلات را دارند، ما شكايت هم كرديم ولي پيگيري نشد. همچنين با مراجعه به دادستان شهر، نامه طومارمانندي را امضا كرديم كه دادستان آن را به شوراي عالي بيتالمال ارسال كردند و در آنجا هم جوابي به ما داده نشد. با اين پروژه مماشات ميشود و درنهايت هيچ اقدام عملي اتفاق نيفتاد. بعد از آن با كمك شوراها و دهياريهاي اطراف زبالهسوز، كه نزديك به 10 هزار نفر در دو كيلومتري اين زبالهسوز زندگي ميكنند، نامه حقوقي نوشتيم كه براي ديوان محاسبات عدالت اداري، كميسيون اصل 90 مجلس شوراي اسلامي ارسال كرديم و هماكنون نيز در حال اجراست. نامه به استانداري، اداره بهداشت، اداره اطلاعات و هر شركت و ادارهاي كه تصور كنيد، فرستاديم. حتي با امام جمعه دربارهاش صحبت كرديم و مساله را بازگو كرديم. در دو خطبه هم امام جمعه دربارهاش صحبت كردند، اما هيچ نتيجهاي گرفته نشد. اين درحالي است كه حتي زبالهها را از شهرهاي ديگر وارد نوشهر ميكنند و ما روزانه خودروهايي را مشاهده ميكنيم كه تصاويرش براي ما ارسال ميشود، از شهرهاي عباسآباد، هچيرود، وارد نوشهر ميشود. طوماري با بيش از دو هزار امضا جمعآوري شد اما نتيجهاي نگرفتيم.»
قرار بود از سوخت زباله برق توليد كنند
«خانم اميني» عضو هيات علمي باغ گياهشناسي نوشهر نيز با اشاره به تاريخچه اين نيروگاه به «اعتماد» گفت: «براي مديريت پسماند زبالههاي توليدي شهر، در شهرستان نوشهر، يك زبالهسوز را به آن اختصاص دادند و چندين سال شروع به ساخت اين نيروگاه كردند. قرار بود از سوخت زباله در آن برق توليد كنند. يك دستگاه قديمي ناقص را از چين آوردند و در محل دپوي زباله قبلي نيروگاه را احداث كردند. سال 99 اين زبالهسوز را بدون اينكه كامل شود و تصفيهخانه براي شيرابه و فيلتري داشته باشد، افتتاح كردند و شروع به فعاليت كرد. تا امروز هم هر قطعهاي را كه خراب ميشود، علاوه بر اينكه تعمير نميكنند، از چرخه پروتكلش نيز خارج ميكنند. هچنين زبالهها را به صورت مخلوط وارد محوطه و در آنجا تفكيك ميكنند. زبالههايي را كه قابل فروش است، از آنجا خارج كرده و ميفروشند و باقي زبالهها را به صورت مخلوط در كورهاي ميريزند كه به اشتباه براي اينجا درنظر گرفته شده است. بعد از سوزاندن، دود زبالهها همراه با فلزات سنگين از دودكش خارج و شيرابهاش وارد آبهاي زيرزميني ميشود و با آب رودخانه ماشلك وارد درياي مازندران ميشود. هيچ تفكيك زبالهاي هم صورت نميگيرد و حدود 200 تن زباله وارد اين چرخه ميشود. وقتي باران ميبارد اين محل دپو دوباره توليد شيرابه ميكند و هيچ برنامه و مديريتي براي آن وجود ندارد. همچنين اگر اينها روزي 200 تن زباله بسوزانند، بايد پنج تن
FLY ASH يا خاكستر توليد كنند كه اين خاكسترها را داخل كيسههايي بسيار نامناسب ريخته و در سالن كناري دپو كردند همه اين كيسهها پاره شده است و شرايط بسيار نامناسبي دارد درحالي كه يك ليتر دياكسين ميتواند يك ميليون نفر را به سرطان مبتلا كند.»
حالا مشخص نيست آيا بعد از پايان مهلت مقرر، بهرهبرداران زبالهسوز نوشهر، مشكلات اين طرح را حل خواهند كرد؟ تا چه زماني اين طرح با استانداردهاي لازم مشغول به فعاليت خواهد بود و درنهايت سازمان حفاظت محيطزيست مازندران دستور توقف دوباره اين نيروگاه را خواهد داد يا نه؟ اقدامي كه اهالي شهرستانهاي نوشهر و چالوس، مدتهاست در حسرت آن هستند تا شهر، جنگل و درياي سبز رنگشان بيش از اين آلوده به سموم حاصل از زباله نشود.