به گزارش همشهری آنلاین، اما واقعیت این است که آنچه کاربران میبینند یا نمیبینند، حاصل تصمیمگیری الگوریتمهایی است که نه بیطرف هستند و نه غیرقابلدستکاری. این الگوریتمها، امروز به یکی از قدرتمندترین ابزارهای شکلدهی افکار عمومی تبدیل شدهاند.
الگوریتمها چگونه تصمیم میگیرند؟
الگوریتمهای اینستاگرام و ایکس بر پایه چند معیار اصلی کار میکنند. این دادهها در مقیاسی عظیم تحلیل میشوند تا مشخص شود چه محتوایی «ارزش دیدهشدن» دارد. اما نکته کلیدی اینجاست: وزن هرکدام از این فاکتورها توسط خود شرکت تعیین میشود و این وزنها میتوانند در هر لحظه تغییر کنند.
- تعامل: لایک، کامنت، اشتراکگذاری، مدتزمان توقف روی محتوا
- روابط کاربر: اینکه با چه حسابهایی بیشتر تعامل دارید
- تازگی محتوا: زمان انتشار
- نوع محتوا: ویدئو، تصویر، متن، لینک
آیا مالکان پلتفرمها میتوانند الگوریتم را دستکاری کنند؟
بله و شواهد متعددی این موضوع را تأیید میکند.
افشاگریهای داخلی: در سالهای اخیر، اسناد داخلی متا (شرکت مادر اینستاگرام) که توسط افشاگرانی مانند فرانسیس هاگن منتشر شد، نشان داد که:
- الگوریتمها آگاهانه محتوای تحریککننده و دوقطبیساز را تقویت میکنند.
- شرکت از تأثیرات منفی این الگوریتمها بر سلامت روان و دموکراسی آگاه بوده است.
- این یعنی الگوریتم نهتنها «خودکار»، بلکه هدفمند طراحی شده است.
ایکس و تغییرات پس از ایلان ماسک
موارد زیر نشان میدهد که دسترسی به الگوریتم برای مدیریت ارشد کاملاً ممکن است. پس از خرید توییتر توسط ایلان ماسک:
- کاربران و پژوهشگران افزایش ناگهانی دیدهشدن حساب شخصی ماسک را ثبت کردند
- مهندسان سابق توییتر تأیید کردند که تغییرات مستقیم در الگوریتم برای «boost» کردن برخی حسابها اعمال شده است
- کدهای لورفته نشان دادند که برخی حسابها دارای برچسبهای ویژه مانند power user یا trusted بودهاند
سانسور نامرئی
یکی از بحثبرانگیزترین ابزارها، «سانسور نامرئی» است. اینستاگرام و ایکس وجود سانسور نامرئی را سالها انکار کردند، اما بعدها پذیرفتند که محدودسازی توزیع محتوا بخشی از سیاستهایشان است؛ تفاوتی که بیشتر زبانی است تا ماهوی.
- حساب کاربر حذف نمیشود
- اما دسترسی محتوای او به شدت محدود میشود
- بدون هیچ اعلان رسمی
چرا این موضوع مهم است؟
وقتی کنترل این ابزار در دست شرکتهای خصوصی و افراد معدود باشد، مرز میان مدیریت پلتفرم و مهندسی افکار عمومی بسیار باریک میشود.
الگوریتمها امروز:
- تعیین میکنند کدام روایت سیاسی دیده شود
- کدام جنبش اجتماعی تقویت یا تضعیف شود
- کدام صدا «معتبر» به نظر برسد
شفافیت؛ حلقه گمشده
با وجود فشار دولتها و نهادهای مستقل، هنوز کد کامل الگوریتمها منتشر نمیشود، معیارهای دقیق رتبهبندی محتوا مشخص نیست و امکان نظارت مستقل واقعی وجود ندارد. در نتیجه، کاربران در فضایی فعالیت میکنند که قوانینش دائماً تغییر میکند، بدون اینکه بدانند چرا دیده میشوند یا چرا ناپدید.