به گزارش ایرنا؛ ثبت این اثر در سال ۱۳۸۰ با شماره ۴۶۹۱ در فهرست آثار ملی، نقطه امیدواری برای حفاظت دائمی بود، اما خروج آن از این فهرست در سال ۱۳۹۰ به علت تعلل در تملک این ملک، با پیگیری وُراث و حکم دیوان عدالت اداری پس از یک دهه، ضربهای سهمگین بر پیکره میراث فرهنگی منطقه وارد آورد.
این بنای فاخر تاریخی با چالشهای چندلایهای مواجه است، وجود ۱۵ ورثه، توافقنکردن آنان و تعدد مالکان، یکی از موانع اصلی تملک و مرمت این بنا بود که به همت شهرداری ملایر برای تملک این مانع برداشته شد، در غیر اینصورت در چنین شرایطی تصمیمگیری جمعی دشوار و هرگونه اقدام حفاظتی با تأخیر مواجه میشد.
از سوی دیگر خروج اثر از فهرست ملی، دست میراث فرهنگی را به طور قانونی بسته است، این مساله یک پارادوکس آشکار ایجاد کرده، بنایی که زمانی شایسته حفاظت ملی تشخیص داده شده، اکنون به دلیل یک روند اداری از چتر حمایتی دولت خارج شده است.
با بازنگری در حکم خروج از فهرست آثار ملی با ارائه مستندات جدید از ارزش تاریخی و معماری بنا، میتوان درخواست تجدید نظر در وضعیت ثبتی آن را مطرح کرد، همچنین با مشارکت نهادهای عمومی، شهرداری، سرمایهگذاران بخش خصوصی علاقهمند به میراثگردی و سازمانهای مردمی، میتوان طرحی برای خرید و احیای این عمارت تدوین کرد که در این زمینه شهرداری ملایر در اقدامی بینظیر و پس از طی پروسهای طولانی و پرفراز و نشیب، موفق به تملک کامل این بنای تاریخی شد.
شهرداری سرپناهی برای عمارت منصوری
قوانین مرتبط با بافتهای فرسوده و میراثی، میتواند چارچوبی برای حمایت از چنین آثاری فراهم کند، حتی اگر در فهرست ملی نباشند؛ با این حال تعیین تکلیف «عمارت منصوری» یکی از مطالبات مهم مردم ملایر بود که معتقدند هویت تاریخی این شهر باید توسط دستگاههای ذیربط حفظ و نگهداری شود.
یکی از شهروندان ساکن در منطقه عمارت منصوری، معتقد است: وجود چنین بناهای تاریخی در بهترین نقطه شهر، فرصتی مناسب برای توسعه گردشگری و انجام اقدامات فرهنگی و هنری است که میتواند به نهادهای فرهنگی در تحقق اهداف مربوطه کمک کند.
وی بیان کرد: نهادهایی همچون شهرداری و میراث فرهنگی میتوانند برای حفظ و پویایی اینگونه بناهای تاریخی از نظرات و پیشنهادات شهروندان نیز برای بکارگیری و استفاده بهینه از فضای این بنای تاریخی بهره بگیرند.
با این حال پس از کش و قوسهای فراوان، «عمارت منصوری» به همت شهرداری و شورای اسلامی شهر ملایر و پیگیریهای اداره میراث فرهنگی، به تملک کامل شهرداری درآمد تا پس از سه دهه بلاتکلیفی، سرپناهی امن برای خود پیدا کند.
این شهروند ملایری با بیان اینکه این نهادها و ارگانها تاکنون اقدامات خوبی برای حفظ و توسعه بناهای تاریخی این شهر انجام دادهاند، تاکید کرد: مرمت و بازسازی بناهایی همچون عمارت تاریخی سیفیه، هتل نیمهکاره سیفیه و یخدان میرفتاح، از جمله اقدامات مثبت شهرداری و میراث فرهنگی است که اجازه ندادند هویت تاریخی این شهر به فراموشی سپرده شود.
یکی دیگر از شهروندان ملایری نیز بیان کرد: گذشته از اهمیت و جایگاه ویژه بناهای تاریخی، چنانچه این بناها به حال خود رها شوند، به محلی ناامن به ویژه برای معتادان و کارتنخوابها تبدیل میشود.
او گفت: طی چندین سالی که عمارت منصوری به حال خود رها شده و نگهبانی ندارد، بارها مشاهده کردیم که افراد معتادی در این مکان تردد کردند و به محلی ناامن برای ساکنان تبدیل شده و امیدواریم هر چه سریعتر چهره زیبایی از بنای تاریخی منصوری ببینیم.
با این حال پس از کش و قوسهای فراوان، «عمارت منصوری» به همت شهرداری و شورای اسلامی شهر ملایر و پیگیریهای اداره میراث فرهنگی، به تملک کامل شهرداری درآمد تا پس از سه دهه بلاتکلیفی، سرپناهی امن برای خود پیدا کند.
تعریف کاربری فرهنگی برای عمارت منصوری
این عمارت تاریخی در خیابان هاشمینژاد (دکتر اقبال) ملایر در زمینی به مساحت تقریبی ۲ هزارو ۸۰۰ مترمربع و زیربنای ۴۰۰ مترمربع در ۲ طبقه به صورت ویلایی ساخته شده که قدمت طبقه همکف بنا به دوره قاجاریه و طبقه دوم به دوره پهلوی برمیگردد.
یازدهم دی ماه سال ۱۳۸۰ «عمارت منصوری» با شماره ۴۶۹۱ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسید، اما در بخشی از تاریکترین تاریخ این عمارت، خروج آن از فهرست آثار ملی بود که سال ۱۳۹۰ به علت تعلل در تملک این ملک، با پیگیری وُراث و حکم دیوان عدالت اداری پس از یک دهه این اثر از فهرست آثار ملی خارج شد.
طی سالهایی که عمارت منصوری بلاتکلیف رها شده بود، میراث فرهنگی یک پای ثابت حفظ و نگهداری و تملک عمارت منصوری بود و برای حفظ این بنای تاریخی با اجازه دادستان مرمت جزیی در آن انجام شد که البته مرهمی سطحی بود.
در نهایت پس از پیگیریهای مستمر شهرداری و شورای اسلامی شهر که روند طولانی را برای مالکیت و حفظ این بنا بین دستگاههای اجرایی ذیربط و ورثه منصوری طی کردند، سرانجام این امر محقق و با توجه به توافقات انجام شده بین شهرداری و وُراث منصوری، اقدامات لازم انجام و خانه منصوری به تملک شهرداری درآمد.به صورت کامل تملک شد و در حال مرمت آن هستیم که حدود یکسال زمان میبرد.
شهردار ملایر در این باره در گفت و گو با خبرنگار ایرنا اظهار کرد: بعد از گذشت ۳۴ سال عمارت تاریخی منصوری تعیین تکلیف و به صورت کامل تملک شد و در حال مرمت آن هستیم و حدود یکسال زمان میبرد.
ضرورت حفظ عمارت منصوری؛ هویت تاریخی شهر
«مجید فرجی» افزود: در سالهای اخیر پیگیریهای زیادی از طریق میراث فرهنگی، فرمانداری ملایر، شهرداری و مسکن و شهرسازی برای تملک خانه منصوری از طریق جابهجایی املاک شهرداری با ملک مذکور صورت گرفت که بالاخره این مهم نتیجه داد و عمارت منصوری پس از ۳۴ سال به طور کامل تعیین تکلیف شد.
وی با بیان اینکه در اقدام اولیه مرمت این بنای تاریخی را آغاز کردهایم، ادامه داد: در حال حاضر که خانه منصوری تعیین تکلیف شد، بنا داریم یک کاربری فرهنگی و اجتماعی برای این بنای فاخر تعریف کنیم تا میراثدار شایستهای برای شهروندان ملایری باشیم.
شهردار ملایر: این اثر تاریخی قرار است همچون سایر مکانهای تاریخی در شهرهای دیگر به یک المان و مکان هویتی در شهر تبدیل شود که قابل استفاده عموم مردم و گردشگران باشد.
شهردار ملایر با تاکید بر اینکه بناهای تاریخی بخش مهمی از هویت یک منطقه، شهر و دیار هستند و به عنوان میراث ماندگار و هویت تاریخی هر شهر باید حفظ شوند، بیان کرد: بهطور قطع استحکامبخشی و ترمیم این بنای تاریخی در جذب گردشگر و رونق بومگردی نقش مهمی ایفا میکند و این اثر تاریخی قرار است همچون سایر مکانهای تاریخی در شهرهای دیگر به یک المان و مکان هویتی در شهر تبدیل شود که قابل استفاده عموم مردم و گردشگران باشد.
فرجی درباره روند تملک این بنا گفت: سال ۱۴۰۱ سه دانگ از این عمارت تاریخی تحت تملک شهرداری درآمد و سه دانگ بعدی نیز در حیطه مالکیت تعداد زیادی از وراث قرار گرفته بود که طی رایزنی با وکیل وراث، بخش اعظمی از سه دانگ باقیمانده نیز تملک شد.
وی یادآور شد: حدود ۱۵ شعیر از کل ملک باقی مانده بود که در همین رابطه چندین جلسه امسال برگزار شد و مالکان قسمت باقیمانده حاضر شدند کار مرمت این اثر باستانی را انجام دهیم، به همین دلیل کار به مناقصه گذاشته شد و پیمانکار پروژه انتخاب شده است.
رییس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی نیز ملایر در این رابطه به خبرنگار ایرنا گفت: با تملک «عمارت منصوری» عملیات مرمت آن به عنوان یکی از بناهای ارزشمند مربوط به دوره قاجار و پهلوی توسط شهرداری آغاز شده است.
در تلاش برای ثبت مجدد عمارت منصوری هستیم
«ابراهیم جلیلی» با بیان اینکه این بنا در بهترین نقطه شهر واقع شده، افزود: تمام تلاش ما حفظ و نگهداری عمارت تاریخی منصوری و تملک و احیای یادگار دوران قاجار است و تلاشها و پیگیریهایی در این زمینه انجام شده تا قبل از فروریختن بنا، به نتیجه برسد.
وی با تاکید بر اینکه پس از تملک کامل عمارت منصوری توسط شهرداری، برای ثبت مجدد آن اقدام میکنیم، ادامه داد: عمارت منصوری یک اثر تاریخی واجد ارزش است و ما به عنوان متولی وظیفه داریم از این بنا به عنوان یک بخش از هویت و تاریخ این دیار صیانت و حفاظت کنیم.
رییس میراث فرهنگی ملایر: پس از تملک کامل عمارت منصوری توسط شهرداری، برای ثبت مجدد آن در فهرست آثار ملی کشور اقدام میکنیم.
رییس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ملایر بیان کرد: در سالهایی که عمارت منصوری از فهرست آثار ملی کشور خارج شد، با اجازه دادستان مرمت جزیی در این بنا صورت گرفت.
جلیلی درباره ویژگیهای این بنای تاریخی گفت: مصالح به کار رفته در بنا ترکیبی از سنگ خشت خام و آجر است و طبقه همکف با طاقهای ساده خشتی و رو کار اندود گچ پوشیده شده و طبقه اول دارای پوشش مسطح تیر چوبی است.
وی یادآور شد: بنا دارای بالکنی سراسری در طبقه اول با ستونهای آجری سه ضلع شرق، غرب و جنوب بنا را در بر میگیرد و نمای بالای زنجیرههای بالکن با آجر کاری بسیار ظریفی به صورت گل برجسته اجرا شده است.
رییس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ملایر با بیان اینکه خانه منصوری از زیباترین بناهای دوران قاجار در این شهرستان است، حفظ و نگهداری این بنای تاریخی را از مطالبات مردم و دوستداران میراث فرهنگی دانست.
جلیلی یادآور شد: طی سالیان گذشته اداره میراث فرهنگی ملایر با هزینههای بسیار، مرمت و نگهداری این بنا را برعهده داشت که از جمله این اقدامات میتوان به تعویض تیرها و سقف طبقه دوم، اصلاح ناودان و ایزوگام پشتبام، مقاومسازی و رطوبتزدایی پایهها، تخلیه خاک مازاد در محوطه، آجرکاری و مرمت نمای کلی ساختمان اشاره کرد.
رهاورد:
مرمت بناهای تاریخی تنها اقدام حفاظتی برای حفظ و نگهداری این آثار نیست، بلکه حرکتی راهبردی برای توسعه پایدار گردشگری، بهبود بسترهای فرهنگی و اقتصاد فرهنگی محلی است و موجب احیای هویت تاریخی شهر و منطقه میشود.
سالهای زیادی از تملک احیای «عمارت منصوری» میگذرد و این بنای تاریخی طی بیش از سه دهه دستخوش آسیبهای جدی شد و در این راستا با تملک این بنا توسط شهرداری؛ نیاز است علاوه بر مدیریت شهری و میراث فرهنگی، مردم و نیروهای محلی نیز برای حفظ و احیای این اثر فاخر تاریخی ایفای نقش کنند و یک عزم جدی اجتماعی برای پاسداری از این عمارت صورت گیرد.