زائران در میهمانی زیارت؛ به رسم هدیه برای میزبان، برخی سلام و صلوات، بعضی دعا و نماز و بعضی هم سهم کوچکی از وقت و توانشان را هدیه می‌برند. طرح «خدمت در بهشت» برای همین سهم‌های کوچک شکل گرفته است؛ برای زائرانی که می‌خواهند برای چند ساعتی خادم باشند. خدمتی کوتاه، اما پرمعنا درست شبیه قدمی که یک فرزند با دل کودکانه‌اش برای پدر برمی‌دارد و پدر، همان قدم کوچک را به بزرگیِ عشق می‌پذیرد.

خدمت؛ شکل دیگری از زیارت

طرح «خدمت در بهشت» یکی از طرح‌های مردمی آستان قدس رضوی است که از خرداد ماه ۱۴۰۳ با هدف مشارکت زائران و مجاوران در خدمت‌رسانی به زائران حرم مطهر امام رضا(ع) آغاز شده است. این طرح فرصتی فراهم کرده تا علاقه‌مندان بتوانند در کنار زیارت، بخشی از وقت خود را به خدمت اختصاص دهند؛ خدمتی که کوتاه، منعطف و متناسب با توان افراد طراحی شده است. در قالب این طرح، زائران و مجاوران می‌توانند در بخش‌هایی مانند صندلی چرخدار، خدمات عمومی و نظافت صحن‌ها و سرویس‌های بهداشتی حرم مطهر رضوی فعالیت کنند. همین تنوع خدمات موجب شده افراد با توانایی‌ها و شرایط مختلف، امکان حضور در این مسیر را داشته باشند. «خدمت در بهشت» تلاش کرده معنای خدمت را از قالب‌های سخت و زمانبر خارج کرده و آن را به تجربه‌ای در دسترس برای عموم تبدیل کند؛ تجربه‌ای که هم به زائران کمک می‌کند و هم به خادمان حس نزدیکی و تعلق بیشتری می‌بخشد. بر اساس آمار ارائه ‌شده، تاکنون بیش از ۴۳هزار نفر از زائران و مجاوران سراسر کشور در این طرح نام‌نویسی کرده‌اند و بخش قابل توجهی از آنان، دست‌کم یک نوبت طعم خادمی در صحن و سرای رضوی را چشیده‌اند.

رؤیای کودکی که سال‌ها عقب افتاد

پای صحبت یکی از خادمان طرح خدمت در بهشت حرم مطهر امام رضا(ع) می‌نشینم؛ مردی که این روزها با لباس خدمت در صحن و سرای رضوی، حسی تازه را تجربه می‌کند. حسی که برای او فقط به چند ساعت خدمت محدود نمی‌شود، بلکه امتداد سال‌ها آرزو، صبوری و دلبستگی است؛ آرزویی که از کودکی در دلش شکل گرفت و حالا هر چند دیر، رنگ واقعیت به خود گرفته است. برای اسفندیار ذوالفقارنژاد، خادمی رؤیایی است که از کودکی در دلش ریشه دوانده. او اهل شهرستان کلات نادر است و از همان سال‌های دور، وقتی خادمان حرم منور را می‌دید، خودش را در قامت آن‌ها تصور می‌کرد. رؤیایی ساده و عمیق؛ رؤیایی که حتی فکر کردن به آن، برایش شیرین بود، اما زندگی همیشه طبق رؤیاها پیش نمی‌رود. مأموریت‌های کاری، فراز و نشیب‌های معیشتی و شرایط سخت اجازه نداد آن آرزوی کودکانه زودتر به واقعیت تبدیل شود. سال‌ها گذشت و خادمی همچنان در حد یک خواسته دور باقی ماند؛ خواسته‌ای که هر چند محقق نمی‌شد، اما هرگز از دل او بیرون نرفت.

این شهر غریب نیست

خاطرات اسفندیار ذوالفقارنژاد از حرم مطهر امام رضا(ع) کم نیست؛ خاطراتی که هر کدام گوشه‌ای از مسیر زندگی‌اش را روایت می‌کند. اما یکی از نخستین خاطراتی که خودش به آن برمی‌گردد، مربوط به ۱۸ و ۱۹ سالگی‌اش است؛ روزهایی که برای کار، از زادگاهش در کلات نادر راهی مشهد شد، بی‌آنکه بداند این شهر قرار است برایش معنای دیگری پیدا کند. آن روزها نه خانه‌ای داشت و نه پشتوانه‌ای. مسافرخانه سرپناه شب‌هایش بود و کارگری، تنها راه گذران زندگی. شرایط مالی سخت بود، اما با همه دشواری‌ها، ذوالفقارنژاد می‌گوید هیچ ‌وقت احساس غربت نکرد. برای او، حرم قدسی امام رضا(ع) معنای خانه را داشت. شهری که زیر سایه امام، غریبه نمی‌ماند. هر عصر پس از پایان کار، راهش به حرم مطهر ختم می‌شد. زیارت‌هایی ساده و بی‌ادعا؛ بی‌آنکه حتی دوستان و همکارانش بدانند مقصدش کجاست. او دوست داشت این ارتباط فقط میان خودش و امامش باقی بماند؛ ارتباطی آرام و صمیمی، شبیه گفت‌وگوی فرزندی که دلش را پیش پدرش خالی می‌کند. ذوالفقارنژاد بیان می‌کند: «با اینکه شرایط زندگی سخت بود، اما همیشه حس می‌کردم امام رضا(ع) مراقب من است. انگار نمی‌گذاشت این شهر برایم غریب باشد». در همان روزها، او در کنار کارگری، خود را برای آزمون استخدامی ارتش آماده می‌کرد؛ تلاشی سخت اما همراه با امید. امیدی که هر روز در حرم منور آن را با امام رضا(ع) در میان می‌گذاشت؛ با اطمینان به اینکه پدری بالای سرش هست که راه را نشان می‌دهد.

این اتفاق معنای روشنی داشت

قبولی در آزمون ارتش، نقطه عطفی در زندگی اسفندیار ذوالفقارنژاد بود. اتفاقی که او آن را نتیجه همان دعاهای ساده و صادقانه می‌داند. به باورش، امام رضا(ع) راهی را گشود که از نگاه او، بسته به نظر می‌رسید. این تجربه، ایمانش را عمیق‌تر کرد؛ ایمانی که بعدها در ماجرای دیگری دوباره به آزمون گذاشته شد. پس از ورود به ارتش، محل خدمت او تهران بود؛ دور از خانواده، در شهری شلوغ و ناآشنا. زندگی در تهران برایش آسان نبود. هر بار که به مرخصی می‌آمد، مستقیم راهی مشهد می‌شد و باز هم، همان درخواست همیشگی یعنی انتقالی به مشهد را با امام رضا(ع) در میان می‌گذاشت. با توجه به شرایطش امیدی هم به تحقق این درخواست نبود، اما دعا و توسل ترک نمی‌شد. مدتی بعد، اتفاقی افتاد که خیلی‌ها را متعجب کرد؛ انتقالی او بدون هیچ پشتوانه‌ای انجام شد. برای خودش اما، این اتفاق معنای روشنی از دست‌گیری پدرانه امام مهربانی‌ها داشت.

با درخواست انتقالی شما موافقت شد

سال‌ها گذشت. آقای ذوالفقارنژاد ازدواج کرد و ساکن مشهد شد. اما شرایط کاری به‌ویژه پس از جنگ ۱۲روزه اخیر، دوباره زندگی را برای او و خانواده‌اش سخت کرد. مأموریت‌های پی‌درپی به ایرانشهر، دوری از خانه و بلاتکلیفی، فشار زیادی به او وارد کرده بود. پیگیری برای بازگشت زودتر به مشهد نتیجه‌ای نداشت و پاسخ‌ها ناامیدکننده بود. در همین روزها بود که از طریق یکی از دوستانش با طرح «خدمت در بهشت» آشنا شد. ثبت‌نام را از طریق نرم‌افزار «نسیم رضوان» انجام داد. پیامک تأیید خدمت که آمد، چند لحظه بعد، پیامک دیگری روی گوشی‌اش نشست؛ پیامی که باورش سخت بود اما نوشته بود «با درخواست انتقالی شما موافقت شد». او این همزمانی را اتفاقی نمی‌داند. برایش، این لحظه شبیه همان قدم کوچکی بود که یک فرزند برای پدر برمی‌دارد و پدر پیش از آنکه چیزی بخواهد، دستش را می‌گیرد.

خادمی؛ سهم کوچک من از بزرگی حرم مطهر

برای اسفندیار ذوالفقارنژاد، حضور در طرح «خدمت در بهشت» تجربه‌ای بود از لمس کردن معنایی که سال‌ها در دلش مانده بود. او می‌گوید: «وقتی لباس خدمت را به تن می‌کنی، نگاهت به حرم مطهر عوض می‌شود. دیگر فقط زائر نیستی؛ خودت را مسئول می‌دانی، حتی اگر این مسئولیت، چند ساعت بیشتر طول نکشد». به گفته او، خدمت در حرم منور امام رضا(ع) حال ‌و هوای خاصی دارد؛ حال ‌و هوایی که آدم را از روزمرگی جدا می‌کند. «وقتی به زائران کمک می‌کنی، وقتی دست سالمندی را می‌گیری یا راهنمایی‌اش می‌کنی، حس می‌کنی امام رضا(ع) شاهد این لحظه‌هاست». برای او، همین حس دیده ‌شدن، کافی است. ذوالفقارنژاد معتقد است: «بسیاری از کسانی که به حرم منور می‌آیند، با نیت‌های ساده و صادقانه قدم برمی‌دارند. نیت‌هایی که شاید در ظاهر کوچک باشد، اما در دل حرم، بزرگ می‌شود».

خدمتی کوتاه، اثری ماندگار

طرح خدمت در بهشت بر همین نگاه بنا شده است؛ نگاهی که خدمت را فرصتی برای رشد معنوی می‌داند. علی عصمت‌پور، مسئول اجرای این طرح، می‌گوید: «هدف اصلی، فراهم کردن امکان مشارکت حداکثری زائران و مجاوران در خدمت‌رسانی به زائران حرم مطهر رضوی بوده است». به گفته او، «خدمت در بهشت» فرصتی است برای عاشقان امام رضا(ع) تا در کنار زیارت، ساعاتی را به خدمت خالصانه اختصاص دهند. عصمت‌پور با اشاره به استقبال گسترده از این طرح، توضیح می‌دهد: «از زمان آغاز اجرای آن، ده‌ها هزار نفر از سراسر کشور نام‌نویسی کرده‌اند و بخش قابل توجهی از آنان، موفق به انجام خدمت شده‌اند. یکی از ویژگی‌های مهم این طرح، کوتاه و منعطف بودن زمان خدمت است. خادمیاران خدمت در بهشت هر دو هفته یک ‌بار، سه تا چهار ساعت در حرم مطهر رضوی خدمت می‌کنند. این زمان‌بندی به‌گونه‌ای طراحی شده تا افرادی که امکان حضور در شیفت‌های طولانی‌مدت را ندارند، از این فیض محروم نمانند».