اعتراضات معیشتی که از هفتم دی ماه ۱۴۰۴ آغاز شده، همچنان در شهرهای مختلف ادامه دارد. این عتراضات گرچه در ابتدا از تهران و بازار تهران شروع شد اما به دیگر شهرها سرایت کرده است و نشاندهنده فشارهای اقتصادی شدیدی است که جامعه با آن روبرو است. رئیس جمهور از همان روزهای آغازین به این حرکت واکنش نشان داد و دستوراتی برای شنیده شدن صدای مردم صادر کرد. با این حال، پرسش مهم این است که در شرایط کنونی و با ادامه اعتراضات، چه راهکارهایی میتواند بحران را مدیریت کرده و از تبدیل شدن اعتراضات معیشتی به نارضایتیهای عمیقتر جلوگیری کند؟ در همین ارتباط پژوهشگر ایرنا گفتوگویی با «ابوالفضل شکوری» عضو شورای مرکزی حزب اعتماد ملی انجام داده است که متن آن در ادامه میخوانیم.
اعتراضی که از بازار بلند میشود علیه ایران و جمهوری اسلامی نیست علیه فشارهای اقتصادی است
ایرنا: توصیف شما از جنس اعتراضات دی ۱۴۰۴ که بعد از تهران به برخی شهرهای کوچک و بزرگ نیز سرایت کرده، چیست؟
شکوری: اعتراضات کنونی و جاری در تهران و در برخی شهرهای ایران از بازار تهران در دی ۱۴۰۴ شروع شد و عمده تفاوت این جریان اعتراضی هم در همین نکته است که هویت ویژه آن را تشکیل میدهد. بازار مخصوصا بازار تهران در طول تاریخ ایران، یک سرمایه ملی بوده و از لحاظ مدنی و اجتماعی قلب تپنده اقتصاد سنتی و مدرن ایران است. بافت ویژهای دارد که مبتنی بر ملیت و حفظ هویت ایرانی و مذهب به ویژه اسلام گرایی بوده و هست. بنابراین اعتراضی که از بازار بلند میشود علیه ایران و جمهوری اسلامی نیست، بلکه به این معناست که فشارهای اقتصادی و انحرافات اقتصادی توسط دولت و حاکمیت رواج پیدا کرده و کنترل نشده و این امر بازار را به ستوه آورده است.
بازار مذهبی، دین محور و متشرع و بازاریان دیندار وارد این جریانها در طی این ۴۵ سال نمیشدند، اما از آنجاییکه تنگی معیشت، تورم نامعقول و غیر قابل تحمل بر جامعه ایرانی فشار آورده، این امر سبب شده که بازار که به عنوان نماد جامعه مسلمان ایرانی است، واکنش نشان دهد. پس بازار برانداز نیست، زیرا بازاریان هرگز خود را از ایران و اسلام جدا نکرده و الان هم نمیکنند. انقلاب مشروطه که بزرگترین انقلاب قبل از انقلاب اسلامی است و تغییر هویت جدید در ایران ایجاد کرد و مدرنیست را وارد کرد از بازار شروع شد. انقلاب اسلامی و نهضت تنباکو هم از بازار شروع شدند. بنابراین بازار در جاهایی به مسایل سیاسی، معیشتی و اقتصادی واکنش نشان میدهد که به قول معروف «کارد به استخوان» رسیده باشد.
بازاریان قبل از آنکه جان ایران دچار سکته شود علائم فشار خون بالا را نشان دادند
ایرنا: چرا وضعیت به گونهای شده که امزور ما در خیابان شاهد آن هستیم؟
شکوری: مسئولین ما در طی ۴۵ سال به ساماندهی معیشت مردم چندان توجهی نداشتهاند و الان کار به اینجا رسیده است. در واقع حالت فوق العاده ایجاد شده و بازاریان احساس کردهاند اگر حاکمیت و دولت به صورت جدی و واقعی و نه نمایشی و فرمالیته وارد حل مشکل معیشت مردم نشوند نه تنها انقلاب اسلامی بلکه تمامیت ارضی ایران به خطر میافتد و کفتارهایی که مزدور نتانیاهو و ترامپ هستند به طمع میافتند و آماده تصاحب و تجزیه به نفع دشمن میشوند. بنابراین ما باید از بازاریان به خاطر این اقدامات تشکر کنیم. دولت و حاکمیت باید سپاسگزار بازاریان باشند، زیرا به موقع و قبل از آنکه جان ایران دچار سکته شود آنها علائم فشار خون بالا را نشان دادند و اعلام کردند به داد ایران و مملکت برسید. مملکت در حال ساقط شدن است و شما آن را به دلیل دعواهای جناحی و حزبی احساس نمیکنید و واقعا برنامه مشخصی ندارید.
مانند انسانی هستیم که دچار حمله مغزی و قلبی شده
ایرنا: اولین واکنش رئیس جمهور به اعتراضات، به رسمیت شناختن آن و گفتگو با اصناف برای راهحلها بود، اما در ادمامه در برخی شهرها کار به خشونت کشید و کشتههایی هم بر جای گذاشت. در ادامه دولت، حکومت و نخبگان چه بر خوردی باید با ادامه اعتراضات داشته باشند؟
شکوری: ماهیت این اعتراض ملی است و وابسته به خارج نیست. از این وضعیت سوءاستفاده میکنند و حاکمیت باید جلوی آنها را بگیرد، اما این به این معنا نیست که به این اعتراضات پاسخگو نباشند. مسئولین باید بازاریان و منتقدین را دعوت کنند و هیاتهای کارشناسی معیشتی و بحران اقتصادی تشکیل دهند مانند آنچه که پزشکیان در مورد مشکل آب انجام داد و به مقام معظم رهبری هم گزارش داد.
بحران معیشت باید با حضور و مشارکت اقتصاددانان، بازاریان، اساتید و مردم که درگیر این امر هستند تشکیل شود و نمیدانم چرا پزشکیان به صورت فوری اقدام به تشکیل ستادهای بحران برای حل این مشکلات و یافتن راهحلهایی برای مهار تورم و تنگی معیشت و نگرانی استخوان شکن نمیکند. ما مانند انسانی هستیم که دچار حمله مغزی و قلبی شده است. انسانی که دچار حمله قلبی و مغزی میشود نیاز به معالجه فوری دارد. درست است که اقدام پزشکیان پسندیده بود که گفت اینها معترضین هستند، اما اغتشاشگر نیستند و کسانی را مامور کرد که با نمایندگان آنها مذاکره کنند، اما از نظر من این کافی نیست. باید هیاتهای حل بحران تشکیل شود.
دولتهای گذشته هم این کار را نکردند و در حقیقت پزشکیان وارث یک ویرانه است. از باب نجابت در اوایل ناترازیهای برق، انرژی و خالی بودن مخاذن سوخت و بدهیها نسبت به کشاورزان را گزارش نداد. اما آنها به ملت وانمود کردند که این بحرانها حاصل فعالیت پزشکیان است. در حالیکه او این بحرانها را برای نجات وحدت ملی تحویل گرفت و بازگو نکرد و الان مجبور شده است مورد به مورد افشاگری کند. بنابراین اگر بخواهیم این جنبش را با حرکتهای قبلی مقایسه کنیم باید بگوییم این جنبش ملی اعتراضی برای مطالبه اصلاح معیشت است.
دولت هیات حل بحران تشکیل بدهد و هیات دولت را پالایش کند
ایرنا: نخبگان و گروههای سیاسی چه وظیفهای در این مقطع بر عهده دارند؟
شکوری: ما در وضعیت ویژهای قرار داریم. وضعیت نه جنگ و نه صلح و این وضعیت فرسایشگر است. روح را خسته و مسئولین را بلاتکلیف نگه میدارد. این وضعیت را باید حل کرد و نخبگان باید برای رفع شرایط فعلی راه حل نشان دهند تا از حالت نه جنگ و نه صلح و از تهدیدهای دشمنان خارجی خارج شویم. اشتباهات مسئولین و مدیران موجود در حاکمیت در جمهوری اسلامی جدا، ایرانیت و تمامیت ارضی ایران و هویت ایرانی و اسلامی ما چیز دیگری است. الان تمامیت ارضی ما را میخواهند از بین ببرند. تمام هم و غم آمریکا تجاوز به ایران و به تصاحب درآوردن آن است.
افرادی که فقط از ایرانیت، صحبت کردن به زبان فارسی را یاد گرفتهاند در تلاش برای تجزیه ایران بودند. ایران هفت یا ۱۰ هزار سال تاریخ مکتوب و مدون دارد و نخبگان باید در شرایط فعلی ارائه نظر خود را مسئولیت بدانند، اما دولت و حاکمیت هم باید به نخبگان بها بدهد و ساماندهی و جهتدهی کند. درست است هر نخبهای به صورت فردی مسئولیتی دارد، اما حاکمیت و دولت نیز باید با آنها رابطه برقرار کند که متاسفانه در این زمینه یا موفق نشده ایم و یا امکانش را نداشته ایم. در هر حال با نخبگان تجاری، سیاسی، دانشگاهی، حوزهای و مردمی ارتباط سالم و صحیح برقرار نشده است و دچار روزمرگی شدهایم.
ایرنا: برای جلب رضایت واقعی مردم، دولت و حاکمیت چه تصمیمات اساسی باید اتخاذ کنند؟
شکوری: حاکمیت باید هیات حل بحران از افرادی بی غرض مانند اقتصاددانان که وابسته به جایی نیستند و از بازاریان شاخص و تجار که تجربه دارند، هیات حل بحران تشکیل بدهد و هیات دولت و استانداران را پالایش کند. اگر این کار را نکند بحران فروکش نمیکند. زیرا آنها با دولت پزشکیان همکاری نمیکنند.