صاحبخبر - گروه بینالملل-هدیه گلمحمدی: جنگندههای آمریکایی چندین هدف در قلب کاراکاس را هدف قرار دادند؛ همزمان هلی برد نیروهای ویژه دلتا با هدف ربایش رئیس جمهوری ونزوئلا با موفقیت انجام شده است. ظرف چندین هفته گذشته تنشها میان طرفین بالا گرفته بود.
به گزارش مردم سالاری آنلاین ،گاردین مینویسد؛ بامداد دیروز، نیروی هوایی آمریکا مجموعهای از حملات را علیه اهدافی در ونزوئلا اجرا کرد که با انفجارهایی در کاراکاس همراه بود. گزارشها از چندین بمباران هوایی در پایگاه نظامیفورت تیونا حکایت دارد و حمله به پایگاه هوایی لا کارلوتا و دیگر تأسیسات نظامیدر کاراکاس تأیید شده است؛ از جمله پادگان کوارتل دِ لا مونتانیا، و نیز حملاتی در ماراکای و لا گوایرا و همچنین به فرودگاه ایگِروته. اندکی پیش از ساعت ۲ بامداد، صدای انفجارها ساکنان کاراکاس را از خواب بیدار کرد؛ گویی آسمان غرش میکرد. پرواز مداوم هواپیماها و همچنین نور انفجارها و ستونهای دود بهسرعت در شبکههای اجتماعی منتشر شد.
ساعاتی بعد، دونالد ترامپ اعلام کرد نیروهای آمریکایی نیکلاس مادورو و همسرش سیلیا فلورس را بازداشت کرده و از کشور خارج کردهاند. این نخستین بار در دوران معاصر است که آمریکا بهطور علنی از بازداشت یک رئیسجمهور مستقر خبر میدهد.
به گزارش نیویورک تایمز، «دونالد ترامپ» عملیات ایالات متحده در خاک ونزوئلا را «درخشان» خواند اما اشارهای نکرد که آیا با کنگره در مورد این حمله مشورت کرده است یا خیر. حوالی بامداد به وقت محلی (ساعت 4.30 صبح) با صدای خسته به خبرنگار نیویورک تایمز گفته است که «برنامهریزی خوب و تعداد زیادی سرباز و افراد عالی. در واقع، این یک عملیات درخشان بود.»
لو فیگارو در گزارشی که لحظه به لحظه بروزرسانی میکند، میافزاید: نیروهای ویژه آمریکا مادورو را دستگیر کردند و یک منبع رسمیآمریکایی به رویترز گفته است که رئیس جمهوری ونزوئلا طی عملیاتی که توسط یک واحد ویژه نیروهای ویژه آمریکا انجام شد، دستگیر شد. شبکه خبری سیانان به نقل از تیم خبری خود در کاراکاس نوشت: اولین انفجار در حدود ساعت ۱:۵۰ بامداد شنبه به وقت محلی روی داده و خبرنگاران حاضر در محل اعلام کردند شدت انفجارها به حدی بوده که شیشههای ساختمانها لرزیده و پس از آن صدای پرواز هواپیماها در ارتفاع پایین شنیده شده است. بنا به گفته شاهدان عینی ، چندین منطقه در شهر کاراکاس دچار قطعی برق شده و خبرنگاران این شبکه خبری میگویند پس از انفجارها صدای هواپیماهایی را شنیدهاند. به گفته یک منبع آگاه، ترامپ چند روز پیش چراغ سبز را برای دستگیری نیکلاس مادورو رئیس جمهوری ونزوئلا نشان داد و این ماموریت توسط «نیروی دلتا» ارتش آمریکا انجام شد.
سازمان جاسوسی آمریکا (سیا) که ترامپ چند ماه پیش به آن مجوز فعالیت مخفیانه در داخل خاک ونزوئلا را داده بود، موقعیت مکانی مادورو ردیابی کرده بود. در همین حال، «مایک لی» سناتور ایالت یوتا مدعی شد که رئیسجمهوری ونزوئلا با هدف انتقال به ایالات متحده برای محاکمه با اتهامات کیفری، بازداشت شده است. یک منبع آگاه گفته که افسران FBI در حال انتقال رئیس جمهوری آمریکا به نیویورک برای محاکمه در دادگاه منهتن هستند.
دادستان کل ایالات متحده اعلام کرد که رئیسجمهوری ونزوئلا و «سیلیا فلورس» همسر وی در دادگاه ناحیه جنوبی نیویورک تفهیم اتهام شده و با اتهامهای سنگین قضایی روبهروست.
واکنش تند آمریکای لاتین
شبکه خبری بیبیسی گزارش داده که کشورهای حوزه آمریکای لاتین در واکنش به حملات نظامیآمریکا علیه ونزوئلا، آن را «بسیار نگرانکننده» و «حملهای جنایتکارانه» خواندهاند.
کشورهای شیلی، کلمبیا و کوبا نسبت به اقدام نظامیآمریکا علیه ونزوئلا و ربایش رئیسجمهور این کشور واکنش نشان دادند و ضمن محکومیت آن، این اقدام را «جنایتکارانه» توصیف کرده و خواستار واکنش جامعه جهانی شدند. در همین حال، وزیر کشور ونزوئلا از شهروندان خواست آرامش خود را حفظ کنند و اعلام کرد که جهان باید در برابر این اقدام آمریکا برخیزد.
«گوتاوو پترو» (Gutavo Petro)، رئیسجمهور کلمبیا نیز اعلام کرد که نیروهای نظامیکشورش در مرز ونزوئلا مستقر شدهاند و از سازمان کشورهای آمریکایی (OAS) و سازمان ملل متحد (UN) خواسته است که فوراً جلسه اضطراری تشکیل دهند.
«میگل دیاز کانل» (Miguel Díaz-Canel)، رئیسجمهور کوبا نیز اعلام کرد که کشورش حمله «جنایتکارانه» ایالات متحده به ونزوئلا را محکوم کرده و فورا خواستار واکنش جامعه بینالمللی علیه این اقدام شد.
«عرفان علی»، رئیسجمهور گویان که مدتی طولانی درگیر مناقشه ارضی با ونزوئلا، همسایه خود، بوده است، در این زمینه اعلام کرد که کشورش «وضعیت را زیر نظر دارد» و نیروهای امنیتی طبق برنامههای امنیتی بسیج کامل شدهاند.
در موضع گیری متفاوتی ، «خاویر میلی» رئیسجمهور آرژانتین، به ادعای دستگیری نیکولاس مادورو واکنش نشان داد و این اقدام را تحسین کرد. وی با انتشار پیامیدر شبکههای اجتماعی نوشت: «آزادی پیش میرود؛ زنده باد آزادی!» وی اعلام کرد که از این رویداد استقبال میکند و آن را جشن میگیرد.
خشم مسکو
وزارت امور خارجه روسیه اعلام کرد که ما از گزارشها مبنی بر اینکه نیکولاس مادورو رئیس جمهور ونزوئلا و همسرش در جریان اقدامات تهاجمیامروز ایالات متحده) به زور از کشور خارج شدهاند، بسیار نگران هستیم.مسکو خواستار روشن شدن فوری این وضعیت است.
در این بیانیه آمده است: چنین اقداماتی، در صورت وقوع، نقض غیرقابل قبول حاکمیت یک کشور مستقل است که احترام به آن یک اصل کلیدی حقوق بینالملل است.
وزارت امور خارجه روسیه همچنین ساعتی قبل، تجاوز نظامیآمریکا به ونزوئلا را محکوم و اعلام کرده بود: این وضعیت، عمیقاً نگران کننده و محکوم است.
این بیانیه میافزاید: در شرایط فعلی، بیش از هر چیز، جلوگیری از شدت گرفتن بیشتر تنش و تمرکز بر یافتن راهی برای خروج از طریق گفتگو بسیار مهم است. ما معتقدیم که همه کشورهایی که ممکن است از یکدیگر گلایههایی داشته باشند، باید از طریق گفتگو به دنبال راهحل برای مشکلات باشند. ما آمادهایم تا از آنها در این امر حمایت کنیم.
وزارت امور خارجه روسیه با تأکید بر اینکه آمریکای لاتین باید منطقه صلحی که در سال ۲۰۱۴ اعلام کرده بود، باقی بماند، افزوده است: ونزوئلا باید حق تعیین سرنوشت خود را بدون هیچ گونه مداخله خارجی مخرب، چه رسد به مداخله نظامی، تضمین کند. در بخش دیگری از این بیانیه آمده است: سفارت روسیه در کاراکاس با در نظر گرفتن وضعیت فعلی، به طور عادی فعالیت میکند و با مقامات ونزوئلا و شهروندان روسی مستقر در ونزوئلا در تماس مداوم است؛ در حال حاضر هیچ گزارشی از آسیب دیدگی شهروندان روسی وجود ندارد.
موضع محتاطانه اروپا
مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا با اشاره به اینکه این اتحادیه تحولات ونزوئلا را از نزدیک زیر نظر دارد، بر لزوم رعایت اصول حقوق بینالملل و منشور سازمان ملل متحد تأکید کرد. «کایا کالاس» با انتشار پیامیدر شبکه اجتماعی ایکس نوشت: با «مارکو روبیو» وزیر امور خارجه آمریکا و سفیرمان در کاراکاس گفتوگو کردهام؛ اتحادیه اروپا تحولات ونزوئلا را از نزدیک زیر نظر دارد.
همزمان، «آنتونیو کوستا» رئیس شورای اروپا، «اورسولا فوندرلاین» رئیس کمیسیون اروپا در محور مواضع خود، با اعلام نگرانی عمیق از تحولات ونزوئلا، خواستار پایبندی همه طرفها به منشور ملل متحد و پرهیز از اقدامات یکجانبهای شدند که میتواند ثبات منطقه را بیشتر به خطر اندازد.
در بریتانیا، «کییر استارمر» نخستوزیر این کشور در نخستین واکنش رسمی، تصریح کرد که لندن «هیچ نقشی» در عملیات آمریکا علیه ونزوئلا نداشته و دولت او اکنون بر حفاظت از جان و امنیت اتباع انگلیس در این کشور تمرکز دارد. او در عین حال با یادآوری این نکته که «همیشه بر لزوم رعایت حقوق بینالملل تأکید کرده»، از هرگونه محکومیت یا حمایت صریح از اقدام واشنگتن خودداری و لحن خود را در چارچوب درخواست برای روشن شدن واقعیتها و ضرورت پایبندی به قواعد بینالمللی تنظیم کرد.
پیش از این، وزارت امور خارجه اسپانیا نیز با صدور بیانیهای بر لزوم تنشزدایی در بحران ونزوئلا تأکید و اعلام کرد که آماده است برای دستیابی به راهحلی مسالمتآمیز و مبتنی بر مذاکره، مساعی جمیله خود را ارائه کند.
چالش سخت اما قدیمی
شبیخون در نیمه شب کاراکاس را باید در چارچوب کارزار فشار حداکثری علیه دولت مادورو مورد بحث و بررسی قرار داد.کارزاری که از ماه سپتامبر با افزایش حضور نظامیآمریکا در آبهای اطراف ونزوئلا، حملات هوایی به قایقهای منتسب به قاچاق مواد مخدر، توقیف نفتکشهای ونزوئلایی و اعمال فشار اقتصادی گسترده همراه بوده است. نهادهای حقوق بشری اعلام کردهاند که دهها نفر در جریان این حملات جان خود را از دست دادهاند و نسبت به احتمال نقض حقوق بینالملل هشدار دادهاند. مقامهای ونزوئلا، آمریکا را به تلاش برای تسلط بر ذخایر عظیم نفتی این کشور متهم کردهاند. از نگاه آنان، هدف اصلی واشنگتن نه مبارزه با قاچاق مواد مخدر، بلکه تغییر موازنه قدرت و دسترسی مستقیم به منابع انرژی ونزوئلا است.
تنش میان دو کشور ریشهای طولانی دارد و به دوران ریاستجمهوری هوگو چاوز بازمیگردد؛ زمانی که کاراکاس با اتخاذ مواضع ضدآمریکایی و نزدیکی به کشورهایی چون کوبا و ایران، به یکی از مخالفان جدی سیاستهای واشنگتن در منطقه تبدیل شد. این تنشها در دوره نیکلاس مادورو تشدید شد و آمریکا دولت او را نامشروع خواند.
در سالهای اخیر، انتخابات مورد مناقشه، سرکوب مخالفان و بحران اقتصادی عمیق، جایگاه داخلی مادورو را بهشدت تضعیف کرده بود. با این حال، بازداشت ناگهانی او، بدون فروپاشی فوری ساختارهای حکومتی و نظامیونزوئلا، پرسشهای تازهای درباره آینده سیاسی کشور ایجاد کرده است.
به عقیده بسیاری از کارشناسان و نویسنده روزنامه گاردین، بازداشت نیکلاس مادورو را نمیتوان صرفا به عنوان یک عملیات نظامیمحدود یا اقدامیدر چارچوب مبارزه با قاچاق مواد مخدر تحلیل کرد. این رخداد نشانهای از تغییر لحن و ابزار سیاست خارجی آمریکا، به ویژه در دوره دوم ریاستجمهوری دونالد ترامپ، است؛ دورهای که در آن استفاده مستقیم از نیروی نظامیبرای اعمال اراده سیاسی، بار دیگر به گزینهای مشروع در گفتمان رسمیواشنگتن تبدیل شده است.
آنچه این اقدام را برجستهتر میکند، همزمانی آن با انتشار دکترین موسوم به «الحاقیه ترامپ» است؛ سندی که بهصراحت بر حق آمریکا برای کنترل سیاسی، اقتصادی و نظامینیمکره غربی و استفاده از قدرت نظامیبرای تضمین دسترسی به منابع انرژی تاکید میکند. از این منظر، ونزوئلا نه صرفا یک دولت متخاصم، بلکه نمونهای نمادین برای اعمال این دکترین جدید به شمار میرود.
با این حال، تجربههای پیشین آمریکا در منطقه نشان میدهد که «حذف رهبر» لزوما به ثبات یا گذار دموکراتیک منجر نمیشود. ساختار قدرت در ونزوئلا، بهویژه پیوند عمیق میان نهادهای امنیتی، ارتش و شبکههای اقتصادی وابسته به دولت، همچنان پابرجا است. در چنین شرایطی، بازداشت مادورو میتواند به جای فروپاشی سریع نظام سیاسی، زمینهساز درگیریهای داخلی، چندپارگی قدرت و تشدید بحران انسانی شود.
از سوی دیگر، این اقدام پیامدهای فرامنطقهای نیز دارد. بازداشت یک رئیسجمهور مستقر بدون اجماع بینالمللی، میتواند به تضعیف قواعد حقوق بینالملل و مشروعیت نهادهای چندجانبه منجر شود و الگویی خطرناک برای مداخلات آینده ایجاد کند.
در نهایت، پرسش اصلی نه این است که آیا مادورو کنار گذاشته خواهد شد یا نه، بلکه این است که آمریکا پس از این اقدام، چه تصویری از نظم سیاسی مطلوب خود در آمریکای لاتین ارائه میدهد: نظمیمبتنی بر ثبات و بازسازی سیاسی، یا نظمیکه با اتکا به قدرت سخت، بیثباتی مزمن را بازتولید میکند. پاسخ به این پرسش، سرنوشت ونزوئلا و شاید کل منطقه را در سالهای پیش رو رقم خواهد زد.∎