ما در شرایطی به سر می‌بریم که بیش از هر زمان دیگری نیاز داریم از سیره و شیوه زندگی امام علی علیه‌السلام به‌عنوان الگوی عملی زندگی فردی، اجتماعی و حکمرانی استفاده کنیم.

امام در نامه معروف خود به مالک اشتر نخعی، حاکم مصر، و در بخشی از آن می‌فرمایند: «ولیکن أحبّ الأمور إلیک أوسطها فی الحق و أعمّها فی العدل و أجمعها لرضی الرعیّة»

و باید دوست‌داشتنی‌ترین کارها نزد تو آن‌ها باشد که در جهت حق از همه آن‌ها میانه‌تر، در جهت عدالت همگانی‌تر و در جهت خشنودی و رضایت شهروندان، فراگیرتر است.

امام به مالک دستور می‌دهند در اداره کشور این سه اصل اساسی را باید رعایت کنی؛ دوست‌داشتنی‌ترین کارها نزد تو اموری باشد که در جهت رعایت حقوق مردم از همه کامل‌تر، از نظر عدالت شامل‌تر و از نظر رضایت عمومی مردم جامع‌تر باشد.

بدیهی است قوانین، مقررات و اقداماتی که دارای این سه ویژگی باشند و از نظر حفظ حقوق مردم جامع‌تر و هم از نظر رعایت عدالت شامل‌تر و هم رضایت توده‌های مردم را بهتر فراهم کنند، مورد رضای خدا و خلق است.

تاکید امام بر میانه‌روی و اعتدال در رعایت حقوق مردم، عدالت و نیز پرهیز و مبارزه با تبعیض و اینکه رضایت اکثریت توده‌های مردم به‌عنوان اصول کشورداری باید و می‌تواند مبنای مدیریت در کشور باشد، الگوی یک حکمرانی شایسته است که بی تردید نتیجه چنین الگویی جلب رضایت حداکثری مردم را هم در پی خواهد داشت.

اما ضروری است این «باید»ها و «الگو»های ناب را با وضع امروز مقایسه کنیم؛ اگر صادق باشیم، وضعیت امروز جامعه‌ی ما با سیره‌ای که در کلام الگوی حکمرانی ما خوانده می‌شود، فرسنگ‌ها فاصله دارد.

واقعیت این است که امروز مردم به‌شدت از تضییع حقوقشان ناراضی هستند. از تبعیض و به‌تبع آن فساد گسترده ناراضی‌اند و امّیدها و چشم‌اندازهایشان را هم یکی یکی از دست می‌دهند.

در جامعه و حکومتی که الگوی رفتاری خود را امام علیه‌السلام می‌داند، تبعیض و بی‌عدالتی و به‌تبع آن نارضایتی مردم، پذیرفتنی نیست؛ باید به‌شدت نگران بود.

یکی از جاهایی که رعایت عدالت در جلب رضایت مردم و اصلاح امور بسیار تعیین‌کننده است، انتخاب شایستگان در مناصب حکومتی است؛ امام می‌فرمایند: عدالت این است که هر چیزی و هر کسی در جای خودش نهاده شود: «العدل یضع الأمور مواضعها»

حکومت باید هم شرایط انتخاب شایستگان در مناصب توسط مردم را فراهم کند و هم خود، کارگزارانش را بر اساس شایستگی و لیاقت انتخاب کند؛ کارگزارانی که علاوه بر صلاحیت‌های علمی و تجربی متناسب با مسئولیت و موقعیتی که به آن گمارده می‌شوند، عدالت‌خواه، مردمدار، پاک‌دست وساده‌زیست باشند، خود را پاسخگوی مردم بدانند و امانتدار باشند. چیزی که امروز به‌شدت بدان نیازمندیم.

*دبیرکل انجمن اسلامی معلمان ایران