به گزارش تحریریه معدن و صنایع معدنی خبرگزاری صدا و سیما، انرژی از حیاتی‌ترین ارکان صنایع معدنی به ویژه در زنجیره سیمان است و نوسانات آن می‌تواند تأثیر جدی بر عملکرد آنها داشته باشد. هر ساله با رسیدن فصل گرما، افزایش مصرف برق و محدودیت تأمین انرژی برق موجب کاهش ظرفیت تولید بسیاری از کارخانه‌های سیمان می‌شود. این موضوع در شرایطی رخ می‌دهد که همزمان تقاضا برای سیمان به خاطر رونق نسبی ساخت‌وسازهای تابستانی بالا می رود و بازار با نوعی عدم توازن در عرضه و تقاضا مواجه می‌شود؛ نتیجه این روند، افزایش قیمت سیمان و رو آوردن بیشتر فعالان بازار به معاملات نقدی و ابزارهای فروش سریع‌تر است.

بر اساس ترازنامه هیدروکربوری، حدود 5 درصد انرژی کشور اعم از برق، گاز و مازوت در زنجیره سیمان مصرف می‌شود، این آمار نشان می‌دهد که در صورت بهینه سازی مصرف در صنعت سیمان و تنوع بخشی به سبد انرژی، چه میزان می تواند در بهره‌وری این صنعت موثر واقع شود.

براساس این ترازنامه از مجموع 6.4 میلیارد مترمکعب در سال، انرژی معادل مصرفی در زنجیره سیمان، حدود 79 درصد گازطبیعی، 11 درصد مازوت و 10 درصد برق است؛ که می توان با انرژی های جایگزین، جلوی ناترازی آنها را گرفت و یا حداقل اثرات آن را به کمترین حد رساند.

زغالسنگ یکی از نامزدهای جایگزینی است که می تواند هم در تامین حرارت کوره های صنعت سیمان و هم در تامین برق نیروگاههای این صنعت به کمک گاز و مازوت بیاید. ماده ای معدنی که حالا معاون امور معادن و صنایع معدنی وزیر صمت از پیگیری جدی برای استفاده از آن به‌عنوان سوخت کمکی در کنار گاز و مازوت برای کاهش ناترازی انرژی صنعت سیمان خبر می دهد.

وجیه الله جعفری، با اشاره به چالش‌های پیش‌روی این صنعت تصریح می کند با وجود این موفقیت‌ها، یکی از دغدغه‌های مهم و اساسی صنعت سیمان، ناترازی و کمبود انرژی است. این مسئله را می‌توان تا حدی با تنوع‌بخشی به سبد انرژی مصرفی مدیریت کرد. در حال حاضر بخش عمده انرژی مصرفی صنعت سیمان کشور بر پایه گاز طبیعی است.

جعفری ادامه می دهد: در همین راستا، انجمن سیمان از مسیرهای مختلف اقداماتی را دنبال کرده و اخیراً یکی از پژوهشگاه‌ها طرحی پیشنهادی ارائه داده است که بر اساس آن، استفاده از زغال‌سنگ به‌ویژه در بخش تولید کلینکر به‌عنوان جایگزین بخشی از انرژی مطرح شده؛ رویکردی که می‌تواند در کاهش مشکلات تأمین انرژی صنعت سیمان نقش مؤثری ایفا کند.

هفته گذشته سعید صمدی دبیر انجمن زغالسنگ ایران در مصاحبه با خبرنگار تحریریه معدن خبرگزاری صدا و سیما ، از بی توجهی به زغالسنگ حرارتی در تامین انرژی انتقاد کرده بود.

هم اکنون 130 معدن زغالسنگ در ایران فعال است که بخشی از آن زغالسنگ متالوژی است و بخشی هم حرارتی که تاکنون بخاطر ارزان بودن قیمت گاز در نیروگاهها و صنایع، استفاده از زغالسنگ صرفه اقتصادی نداشته است.

پسماند سوزی و بازیافت حرارتی کوره ها؛ منابع دیگر تامین انرژی زنجیره سیمان

معاون امور معادن و صنایع معدنی وزیر صمت استفاده از پسماندها به‌عنوان منبع جایگزین انرژی را از دیگر اقدامات نام می برد و می گوید مصوباتی برای حمایت از صنایعی که در این حوزه فعالیت می‌کنند در نظر گرفته شده است؛ با این حال، موضوع استفاده از زغال‌سنگ به‌عنوان جایگزین انرژی نیز به‌طور جدی در حال پیگیری است.

بازیافت حرارتی راه حل دیگری است که طرح های مطالعاتی آن در زنجیره سیمان در دست انجام است. در این روش از حرارت گاز‌های خروجی از دودکش‌های کارخانجات سیمان برای تولید برق استفاده می‌شود و با ایجاد نیروگاهی وابسته، به محض شروع به فعالیت کوره‌های سیمان، برق به صورت مستمر تولید می‌شود.

دبیر انجمن کارفرمایان صنعت سیمان به ظرفیت ۳۰۰ مگاواتی تولید برق از محل بازیافت انرژی حرارتی کارخانه‌های سیمان اشاره می کند و می گوید بدلیل نبود توان مالی هنوز در این زمینه سرمایه گذاری صورت نگرفته است.

علی اکبر الوندیان؛ تامین انرژی صنایع از محل بازیافت حرارتی را مختص صنایع سیمان عنوان می کند و می افزاید: کارخانه‌ای با ظرفیت تولید یک میلیون تن با استفاده از بازیافت انرژی حرارتی می‌تواند به صورت مستمر ۵ مگاوات برق تولید کند و این امر به بیش از ۸۰۰ میلیارد تومان سرمایه گذاری نیاز دارد که در صورت ارائه تسهیلات ارزان قیمت، واحد‌های تولیدی می‌توانند در این زمینه سرمایه گذاری کنند.

به گفته دبیر انجمن کارفرمایان صنعت سیمان؛ همه کارخانه‌های سیمان کشور قابلیت تامین انرژی از محل بازیافت حراراتی دارند، اما هنوز هیچ سرمایه گذاری در این زمینه انجام نشده است.

هم اکنون کشور هند از محل بازیافت حرارتی، ۵۹۰ مگاوات برق برای صنایع سیمان تولید می‌کند.

رئیس دانشکده برق دانشگاه خواجه‌نصیر هم می گوید: مصرف انرژی برای تولید هر تن کلینکر در میانگین جهانی 706 کیلوکالری اما در ایران 1151 کیلوکالری است و مصرف برق برای تولید هر تن کلینگر در متوسط جهانی 80 کیلووات ساعت اما در ایران 102 کیلووات ساعت است.

به گفته کریم عباس‌زاده؛ 40 تا 50درصد از حرارت تولیدی در کوره‌های مدرن سیمان از طریق گازهای خروجی هدر می‌رود که می‌توان با فناوری‌های رایج و مدرنی چون سیکل بخار و سیکل رانکین الی، از این حرارت برای تولید برق استفاده کرد.

این استاد دانشگاه می افزاید: رهاورد نهایی حاصل از صرفه‌جویی در بخش حرارتی صنعت سیمان، آزادسازی ظرفیت شبکه، کاهش چشمگیر هزینه‌های برق و آوردهای زیست محیطی ناشی از کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای است.

عباس زاده معتقد است از مسیر بازیافت حرارتی می‌توان تا 30درصد از نیاز برق یک کارخانه سیمان را تهیه کرد و این دستاورد اقتصادی می تواند رقابت پذیری را در بازار داخلی و بین‌المللی افزایش دهد.

تکلیف قانونی برای احداث نیروگاههای حرارتی و خورشیدی در صنایع انرژی بر

براساس ماده 4 قانون رفع موانع صنعت برق کشور، صنایع انرژی بر مکلفند حداقل ۹ هزار مگاوات نیروگاه حرارتی و هزار مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر و پاک تا پایان سال ۱۴۰۴ از محل منابع داخلی صنایع مذکور احداث کنند در غیر اینصورت بعد از 1404 درصورت ناترازی انرژی، این صنایع در اولویت مدیریت مصرف خواهند بود.

معاون امور معادن و صنایع معدنی وزیر صمت می گوید: سرمایه‌گذاری‌هایی در نیروگاه‌های حرارتی و خورشیدی انجام شده و حمایت‌هایی نیز صورت گرفته است. با توجه به کمبود گاز در فصل زمستان و چالش‌های تأمین برق، انجمن سیمان در هر دو حوزه فعال شده و طرح‌ها و پیشنهادهایی را به دولت ارائه کرده است.

جعفری با اشاره به اهمیت تأمین برق پایدار، انرژی خورشیدی را به‌عنوان یکی از اولویت‌های اصلی مطرح می کند و می افزاید متناسب با شرایط واحدهای مختلف صنعت سیمان، برنامه‌ریزی‌هایی در این زمینه در حال انجام است. با توجه به عرضه کامل سیمان در بورس کالا و اهمیت شفافیت، قیمت انرژی و تأمین آن از بورس انرژی نیز موضوعی مهم به شمار می‌رود.

تنوع بخشی به سبد انرژی در کنار بازنگری در الگوی مصرف سیمان

معاون امور معادن و صنایع معدنی وزیر صمت از همکاری و هماهنگی وزارت صمت و انجمن سیمان برای اجرای این طرح ها خبر می دهد و تأکید می کند با توجه به تنوع گزینه‌های تأمین انرژی شامل گاز، زغال‌سنگ، مازوت و سایر طرح‌های پیشنهادی، مقرر شده است با همکاری انجمن سیمان، طرحی جامع و متناسب با شرایط مکانی هر واحد سیمانی تدوین شود. همچنین طرح‌های پژوهشی به‌صورت آزمایشی اجرا خواهند شد تا در بازه زمانی مشخص، امکان تعمیم آن‌ها به کل صنعت سیمان کشور با هماهنگی ذی‌نفعان فراهم شود.

به گفته جعفری، در کنار مسئله انرژی، بازنگری در الگوی مصرف سیمان نیز ضروری است؛ چرا که مصرف این محصول عمدتاً در چارچوب کاربردهای سنتی انجام می‌شود و تعریف کاربردهای جدید می‌تواند به ارتقای جایگاه سیمان، افزایش تولید و توسعه سرمایه‌گذاری و نوسازی این صنعت کمک کند.

معاون امور معادن و صنایع معدنی وزیر صمت اظهار امیدواری می کند با همکاری وزارت صمت، به‌ویژه در حوزه بهینه‌سازی مصرف سوخت و جایگزینی حامل‌های انرژی، این موضوع در صنعت سیمان تا حد قابل قبولی مدیریت شود.

گزارش: علی اصغر آمره