به گزارش ایرنا،«اصفهان هوا ندارد»، مستندی به کارگردانی محمد حسین باقری فرد است که در آن به بررسی بحران آلودگی هوا در این شهر پرداخته میشود. این اثر با ۲ سال کار مداوم و مشقتهای فراوان در مسیر جمعآوری دادهها ساخته و پس از یک سال و نیم وقفه امسال در آذری که گذشت و اصفهان روزهای سختی را در شرایط بسیار آلوده گذراند، اکران شد.باقری فرد، مستندساز جوان اصفهانی، سالهاست که در زمینه مستندسازی اجتماعی فعالیت میکند و اینبار آلودگی هوای اصفهان را دستمایه ساخت مستندش کرده است. حالا «اصفهان هوا ندارد» یکی از مهمترین آثار اوست که در آن تلاش کرده ابعاد مختلف این معضل را از دیدگاه علمی و اجتماعی بررسی کند.
روی چه موضوعاتی کار میکنید و چطور شد که آلودگی هوا در اصفهان را به سوژه مستند خود تبدیل کردید؟
موضوعات اجتماعی همواره محور کار من بوده و مستندهای من نیز بیشتر بر مسائل اجتماعی و شهری تمرکز داشتهاند. بهخصوص که اصفهان یک کلانشهر بزرگ با مشکلات خاص است. بهعنوان یک اصفهانی، حس مسوولیت میکنم که حداقل بتوانم به مشکلات شهر و استان خود بپردازم.
انتخاب سوژه آلودگی هوا برای مستند مربوط به زمانی بود که وضعیت آلودگی به شدت بحرانی شد. در آن زمان، متوجه شدیم که هیچ رسانهای بهطور جدی به این موضوع نمیپردازد و تصمیم گرفتیم مستندی علمی بسازیم که تمامی مشکلات و معضلات موجود در این زمینه را بهطور شفاف و بدون سانسور مطرح کند. علاوه بر این، راهکارهایی هم برای حل بحران ارائه کردیم، هم راهکارهای جهانی و هم محلی.
با چه مشکلات و چالشهایی در ساخت این مستند مواجه شدید؟
بحث آلودگی هوا در اصفهان به نوعی روی تیغ راه رفتن بود. بسیاری از مسوولین همکاری نمیکردند و حتی برخی از افراد از انجام مصاحبه در این خصوص خودداری میکردند. برخی ارگانها اعلام میکردند که آمارها محرمانه است و اصلاً اجازه فیلمبرداری از صنایع و نیروگاهها داده نمیشد. اینها همه چالشهایی بودند که باید حل میشد. خوشبختانه با همکاری اداره کل فرهنگ و ارشاد و فرماندهی انتظامی استان، توانستیم مشکلات مربوط به تصویربرداری را پشت سر بگذاریم. همچنین اداره بهداشت استان و کارشناسان مربوطه در این زمینه ما را یاری کردند.
در مستند به آمارهای مرگومیر، بیماریها و سرطانهایی که به آلودگی هوا مرتبط هستند، اشاره کردید. برای بهدست آوردن این آمارها، تا چه حد با شما همکاری شد و آیا آمارهای رسمی منتشر شد؟
تمام آمارهایی که در مستند مطرح شد، کاملاً رسمی و از منابع معتبر دریافت شدهاند. برای جلوگیری از هرگونه شائبه، از مسوولین دولتی و اساتید دانشگاهی برای ارائه آمار استفاده کردیم. مثلاً آمارهای مرگومیر یا بیماریها از طرف دانشگاه علوم پزشکی و اداره کل بهداشت استان ارائه و آمارهای محیط زیستی هم از سوی سازمان حفاظت محیط زیست یا کارشناسان دانشگاه اصفهان اعلام شد؛ حتی در مواردی که آمارها حساس بودند، مسوولین دولتی خودشان بهطور رسمی این اطلاعات را در اختیار ما قرار دادند.
گاهی پیش میآید که برخی آمارها به دلایل محرمانه بودن، به رسانهها داده نمیشود. چطور توانستید این آمارها را از منابع مختلف بهدست آورید؟
بله، در برخی موارد مانند وزارت نفت، آمارهایی که نیاز داشتیم، به دلیل محرمانه بودن ارائه نشد. من با مسوولین مختلف صحبت کردم و در نهایت با توضیح شرایط بحرانی و اینکه این مساله به سلامت مردم مربوط میشود، توانستم نظر آنها را جلب کنم. در حقیقت، تلاش کردم که این مساله را از دیدگاه یک شهروند اصفهانی به مسوولین منتقل کنم تا اهمیت موضوع را درک کنند.
اداره بهداشت استان چهطور از شما حمایت کرد؟
حمایتهایی که از سوی اداره بهداشت استان صورت گرفت، بیشتر در زمینه جمعآوری آمار و معرفی کارشناسان به ما بود. البته هیچگونه حمایت مالی از سوی این نهاد انجام نشد. من هیچگونه عواید مالی از این مستند نداشتم و تمام هزینهها به صورت شخصی تأمین شد. با این حال، حمایتهای معنوی و کمک در جمعآوری اطلاعات بسیار ارزشمند بود.
چرا مستند تا یک سال و نیم پس از تولید، منتشر نشد؟
من تصور میکردم که حداقل از برخی نهادها و ارگانها حمایت مالی یا معنوی دریافت خواهم کرد اما بعد از یک سال و نیم پیگیری، هیچکدام از مسوولین و ارگانها، حتی صنایع بزرگ اصفهان، حمایت نکردند. در نهایت، وقتی متوجه شدم که مستند با عواید صفر برای من ساخته شده است، تصمیم گرفتم که این پروژه را به صورت مستقل به پیش ببرم.
در نهایت، چگونه مستند به مرحله اکران رسید؟
امسال وضعیت آلودگی هوا بهطور جدی بدتر شد و مستند آماده نمایش بود. من تصمیم گرفتم که مستند را به جشنواره «حقیقت» ارسال کنم که متأسفانه پذیرفته نشد. در نهایت، ۲ اکران محدود در سینما سیتی سنتر اصفهان برگزار کردیم که با استقبال فعالان محیط زیست مواجه شد. پس از آن تصمیم گرفتم که نمایش مستند را ادامه ندهم چرا که به نظرم مستند در جایی که باید دیده میشد، دیده شد.
در زمان اکران، آیا نهادهایی مانند سازمان حفاظت محیطزیست یا صنایع در آن حضور داشتند؟
نمایندگانی از اداره کل حفاظت محیط زیست در اکران حضور داشتند، اما صنایع نه. آنچه برای من همین داشت، حضور گسترده فعالان محیط زیست اصفهان بود.
چرا
مستند شما در جشنواره سینما حقیقت پذیرفته نشد؟
دلیل رد شدن مستند در جشنواره سینما حقیقت بهطور رسمی اعلام نشد، ولی من با این قضیه مشکلی نداشتم. هر جشنوارهای استانداردهای خاص خود را دارد. اما اخیراً در یک کنفرانس خبری، آقای محمد حمیدی مقدم، دبیر جشنواره سینما حقیقت، گفتند که هیچ مستند مرتبط با آلودگی هوا در این جشنواره ارسال نشده است. این صحبتها باعث شد که من دوباره پیگیری کنم و از طریق برخی رسانهها این موضوع منتشر شد.
پیش از این، آثار مستند دیگری هم داشتید.
مستند «شیفت شب» را داشتم که از تلویزیون پخش شد، مستند «عمو سعید» که جوایزی هم از جشنوارههای بینالمللی کسب کرد و مستند «آوا».
موضوعات این مستندها به چه حوزههایی مربوط میشود؟
«شیفت شب» به موضوع بچههای جهادگر در دوران کرونا پرداخته است. «عمو سعید» به حاشیهنشینی در اطراف شهر اصفهان میپردازد و «آوا» هم داستان یک دختر نجار اصفهانی است.
این مستندها در کدام جشنوارهها اکران شدهاند؟
«عمو سعید» در جشنوارههایی مانند جشنواره «میهدو ژاپن»، جشنواره «سما» در سوئد و جشنواره «آکولاد» آمریکا شرکت کرده و جوایزی داشته است. مستند «آوا» نیز توسط پخش کننده به زودی در یک جشنواره جهانی به نمایش در خواهد آمد.
اصفهان جزو کلانشهرهای درگیر با معضل آلودگی هوا است. فرآیند صنعتی شدن و توسعه نامتناسب با آمایش سرزمین موجب افزایش جمعیت و تقاضاهای مصرفی شده و از سوی دیگر، تغییرات اقلیمی و خشک شدن زیست بوم های آبی و ایجاد پدیده گرد و غبار، آلودگی هوا را در اصفهان به یک کلاف سردرگم تبدیل کرده است.
∎
باقری فرد پیش از این مستند، آثار دیگری مانند «شیفت شب»، «عمو سعید» و «آوا» را با موضوعات اجتماعی ساخته و توانسته برخی از آنها را هم روانه جشنوارههای بینالمللی کند.
مستند «اصفهان هوا ندارد» هم امسال راهی جشنواره بینالمللی سینما حقیقت هم شد اما این وجود وقتی در کنفرانس خبری این رویداد یکی از خبرنگاران از محمد حمیدی مقدم دبیر این جشنواره سوالی می پرسد مبنی بر اینکه آیا فیلمی درباره آلودگی هوا به جشنواره امسال ارسال شده است یا خیر؟ پاسخ میدهد: «نه، متاسفانه. فکر میکنم باید نهادهای مربوطه در این باره فکری کنند یا هنوز فیلمسازان فکر میکنند این مساله مهم نیست.»
باقریفرد در مستند «اصفهان هوا ندارد» با مستندات و با منابع رسمی نشان میدهد که چگونه آلودگی هوا بر محیط زیست منطقه تاثیر گذاشته و زندگی روزمره و سلامت مردم اصفهان را به چالش کشیده است.کارگردان در مسیر تولید و برای رسیدن به اهداف مستند با چالشها و دشواریهای زیادی از جمله مشکلات جمعآوری آمارها، عدم همکاری برخی نهادها و ارگانهای دولتی و مسائل مالی روبه رو بوده است، اما با همه این مشکلات «اصفهان هوا ندارد» را می توان یک اثر قابل توجه و مهم در حوزه محیط زیست و آلودگی هوای اصفهان دانست.
به همین بهانه به سراغ این مستند ساز رفتیم و آنچه پیش رو میخوانید؛ ماحصل گفتوگو با محمد حسین باقری فرد است.
مستند «اصفهان هوا ندارد» هم امسال راهی جشنواره بینالمللی سینما حقیقت هم شد اما این وجود وقتی در کنفرانس خبری این رویداد یکی از خبرنگاران از محمد حمیدی مقدم دبیر این جشنواره سوالی می پرسد مبنی بر اینکه آیا فیلمی درباره آلودگی هوا به جشنواره امسال ارسال شده است یا خیر؟ پاسخ میدهد: «نه، متاسفانه. فکر میکنم باید نهادهای مربوطه در این باره فکری کنند یا هنوز فیلمسازان فکر میکنند این مساله مهم نیست.»
باقریفرد در مستند «اصفهان هوا ندارد» با مستندات و با منابع رسمی نشان میدهد که چگونه آلودگی هوا بر محیط زیست منطقه تاثیر گذاشته و زندگی روزمره و سلامت مردم اصفهان را به چالش کشیده است.کارگردان در مسیر تولید و برای رسیدن به اهداف مستند با چالشها و دشواریهای زیادی از جمله مشکلات جمعآوری آمارها، عدم همکاری برخی نهادها و ارگانهای دولتی و مسائل مالی روبه رو بوده است، اما با همه این مشکلات «اصفهان هوا ندارد» را می توان یک اثر قابل توجه و مهم در حوزه محیط زیست و آلودگی هوای اصفهان دانست.
به همین بهانه به سراغ این مستند ساز رفتیم و آنچه پیش رو میخوانید؛ ماحصل گفتوگو با محمد حسین باقری فرد است.
انتخاب سوژه آلودگی هوا برای مستند مربوط به زمانی بود که وضعیت آلودگی به شدت بحرانی شد. در آن زمان، متوجه شدیم که هیچ رسانهای بهطور جدی به این موضوع نمیپردازد و تصمیم گرفتیم مستندی علمی بسازیم که تمامی مشکلات و معضلات موجود در این زمینه را بهطور شفاف و بدون سانسور مطرح کند. علاوه بر این، راهکارهایی هم برای حل بحران ارائه کردیم، هم راهکارهای جهانی و هم محلی.
با چه مشکلات و چالشهایی در ساخت این مستند مواجه شدید؟
بحث آلودگی هوا در اصفهان به نوعی روی تیغ راه رفتن بود. بسیاری از مسوولین همکاری نمیکردند و حتی برخی از افراد از انجام مصاحبه در این خصوص خودداری میکردند. برخی ارگانها اعلام میکردند که آمارها محرمانه است و اصلاً اجازه فیلمبرداری از صنایع و نیروگاهها داده نمیشد. اینها همه چالشهایی بودند که باید حل میشد. خوشبختانه با همکاری اداره کل فرهنگ و ارشاد و فرماندهی انتظامی استان، توانستیم مشکلات مربوط به تصویربرداری را پشت سر بگذاریم. همچنین اداره بهداشت استان و کارشناسان مربوطه در این زمینه ما را یاری کردند.
در مستند به آمارهای مرگومیر، بیماریها و سرطانهایی که به آلودگی هوا مرتبط هستند، اشاره کردید. برای بهدست آوردن این آمارها، تا چه حد با شما همکاری شد و آیا آمارهای رسمی منتشر شد؟
تمام آمارهایی که در مستند مطرح شد، کاملاً رسمی و از منابع معتبر دریافت شدهاند. برای جلوگیری از هرگونه شائبه، از مسوولین دولتی و اساتید دانشگاهی برای ارائه آمار استفاده کردیم. مثلاً آمارهای مرگومیر یا بیماریها از طرف دانشگاه علوم پزشکی و اداره کل بهداشت استان ارائه و آمارهای محیط زیستی هم از سوی سازمان حفاظت محیط زیست یا کارشناسان دانشگاه اصفهان اعلام شد؛ حتی در مواردی که آمارها حساس بودند، مسوولین دولتی خودشان بهطور رسمی این اطلاعات را در اختیار ما قرار دادند.
گاهی پیش میآید که برخی آمارها به دلایل محرمانه بودن، به رسانهها داده نمیشود. چطور توانستید این آمارها را از منابع مختلف بهدست آورید؟
بله، در برخی موارد مانند وزارت نفت، آمارهایی که نیاز داشتیم، به دلیل محرمانه بودن ارائه نشد. من با مسوولین مختلف صحبت کردم و در نهایت با توضیح شرایط بحرانی و اینکه این مساله به سلامت مردم مربوط میشود، توانستم نظر آنها را جلب کنم. در حقیقت، تلاش کردم که این مساله را از دیدگاه یک شهروند اصفهانی به مسوولین منتقل کنم تا اهمیت موضوع را درک کنند.
اداره بهداشت استان چهطور از شما حمایت کرد؟
حمایتهایی که از سوی اداره بهداشت استان صورت گرفت، بیشتر در زمینه جمعآوری آمار و معرفی کارشناسان به ما بود. البته هیچگونه حمایت مالی از سوی این نهاد انجام نشد. من هیچگونه عواید مالی از این مستند نداشتم و تمام هزینهها به صورت شخصی تأمین شد. با این حال، حمایتهای معنوی و کمک در جمعآوری اطلاعات بسیار ارزشمند بود.
چرا مستند تا یک سال و نیم پس از تولید، منتشر نشد؟
من تصور میکردم که حداقل از برخی نهادها و ارگانها حمایت مالی یا معنوی دریافت خواهم کرد اما بعد از یک سال و نیم پیگیری، هیچکدام از مسوولین و ارگانها، حتی صنایع بزرگ اصفهان، حمایت نکردند. در نهایت، وقتی متوجه شدم که مستند با عواید صفر برای من ساخته شده است، تصمیم گرفتم که این پروژه را به صورت مستقل به پیش ببرم.
در نهایت، چگونه مستند به مرحله اکران رسید؟
امسال وضعیت آلودگی هوا بهطور جدی بدتر شد و مستند آماده نمایش بود. من تصمیم گرفتم که مستند را به جشنواره «حقیقت» ارسال کنم که متأسفانه پذیرفته نشد. در نهایت، ۲ اکران محدود در سینما سیتی سنتر اصفهان برگزار کردیم که با استقبال فعالان محیط زیست مواجه شد. پس از آن تصمیم گرفتم که نمایش مستند را ادامه ندهم چرا که به نظرم مستند در جایی که باید دیده میشد، دیده شد.
در زمان اکران، آیا نهادهایی مانند سازمان حفاظت محیطزیست یا صنایع در آن حضور داشتند؟
نمایندگانی از اداره کل حفاظت محیط زیست در اکران حضور داشتند، اما صنایع نه. آنچه برای من همین داشت، حضور گسترده فعالان محیط زیست اصفهان بود.
چرا
مستند شما در جشنواره سینما حقیقت پذیرفته نشد؟
دلیل رد شدن مستند در جشنواره سینما حقیقت بهطور رسمی اعلام نشد، ولی من با این قضیه مشکلی نداشتم. هر جشنوارهای استانداردهای خاص خود را دارد. اما اخیراً در یک کنفرانس خبری، آقای محمد حمیدی مقدم، دبیر جشنواره سینما حقیقت، گفتند که هیچ مستند مرتبط با آلودگی هوا در این جشنواره ارسال نشده است. این صحبتها باعث شد که من دوباره پیگیری کنم و از طریق برخی رسانهها این موضوع منتشر شد.
پیش از این، آثار مستند دیگری هم داشتید.
مستند «شیفت شب» را داشتم که از تلویزیون پخش شد، مستند «عمو سعید» که جوایزی هم از جشنوارههای بینالمللی کسب کرد و مستند «آوا».
موضوعات این مستندها به چه حوزههایی مربوط میشود؟
«شیفت شب» به موضوع بچههای جهادگر در دوران کرونا پرداخته است. «عمو سعید» به حاشیهنشینی در اطراف شهر اصفهان میپردازد و «آوا» هم داستان یک دختر نجار اصفهانی است.
این مستندها در کدام جشنوارهها اکران شدهاند؟
«عمو سعید» در جشنوارههایی مانند جشنواره «میهدو ژاپن»، جشنواره «سما» در سوئد و جشنواره «آکولاد» آمریکا شرکت کرده و جوایزی داشته است. مستند «آوا» نیز توسط پخش کننده به زودی در یک جشنواره جهانی به نمایش در خواهد آمد.
اصفهان جزو کلانشهرهای درگیر با معضل آلودگی هوا است. فرآیند صنعتی شدن و توسعه نامتناسب با آمایش سرزمین موجب افزایش جمعیت و تقاضاهای مصرفی شده و از سوی دیگر، تغییرات اقلیمی و خشک شدن زیست بوم های آبی و ایجاد پدیده گرد و غبار، آلودگی هوا را در اصفهان به یک کلاف سردرگم تبدیل کرده است.