خبر سفر گروسی به ایران و دیدارها و بازدیدهایش، با توجه به اینکه زمان برگزاری جلسه شورای حکام و ادعاهایی تروئیکای اروپایی نزدیک بود، به صدر اخبار و تحلیلهای بینالمللی رفت.
ایران، در شرایطی میزبان مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی شد که گروسی پیش از سفر به کشورمان، اظهاراتی را درباره کاهش فضای مانور در مذاکره با ایران مطرح کرده بود، اظهاراتی که وی را ناچار به ارائه توضیح در نشست خبری مشترک با اسلامی کرد؛ گذشته از آنچه در ظاهر سفر گروسی به ایران برای همگان قابل مشاهده است، میتوان پیامهای قابل توجه کشورمان را نیز در قالب رایزنیها مشاهده کرد.
علیرغم سفر گروسی به تهران و تعامل ایران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در آخرین دقایق پنجشنبه شب اول آذرماه قطعنامه ضدایرانی کشورهای غربی در شورای حکام آژانسبینالمللی آژانس اتمی به تصویب رسید.
این قطعنامه که پیشنویس آن توسط سه کشور اروپایی آماده شده بود با ۱۹ رأی موافق، ۳ رأی مخالف و ۱۲ رأی ممتنع به تصویب رسید.
آمریکا، انگلیس، فرانسه، آلمان، اسپانیا، آرژانتین، استرالیا، بلژیک، اکوادور، اوکراین، کانادا، گرجستان، ژاپن، کره جنوبی، مراکش، ایتالیا، لوکزامبورگ، هلند، پاراگوئه ۱۹ کشوری بودند که به قطعنامه مذکور رأی مثبت دادند.
روسیه، چین و بورکینافاسو هم سه کشوری بودند که با این قطعنامه مخالفت کردند.
آفریقای جنوبی، هند، پاکستان، اندونزی، برزیل، غنا، تایلند، الجزایر، ارمنستان، بنگلادش، کلمبیا و مصر هم ۱۲ کشوری بودند که به این قطعنامه رأی ممتنع دادند.
ونزوئلا هم به دلیل بدهی، از حق رأی برخوردار نبود.
واکنش ایران به قطعنامه شورای حکام
وزارت امور خارجه و سازمان انرژی اتمی ایران در مورد قطعنامه ناموجه صادره در شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی در رابطه با برنامه هستهای صلحآمیز ایران بیانیهای صادر کردند.
در این بیانیه آمده است: «در آخرین ساعات جلسه مورخ ۱ آذر ۱۴۰۳ شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی با فشار و اصرار سه کشور اروپایی و آمریکا و علیرغم عدم حمایت حدود نیمی از دولتهای عضو، قطعنامهای غیر اجماعی در مورد برنامه صلحآمیز هستهای ایران تصویب شد.»
این بیانیه میافزاید: «سیاست اصولی جمهوری اسلامی ایران همواره مبتنی بر تعامل سازنده با آژانس بینالمللی انرژی اتمی در چارچوب حقوق و تکالیف مصرح ذیل معاهده عدم اشاعه و موافقتنامه جامع پادمان بوده است.»
در این بیانیه عنوان شده است: «دولت چهاردهم بر مبنای همین سیاست از ابتدای تشکیل، ادامه و ارتقای همکاریها با آژانس را با هدف حلوفصل موضوعات فیمابین در دستور کار خود قرار داده است.»
در بیانیه فوق آمده است: «در چارچوب همین رویکرد اصولی، ایران از سفر مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی به تهران استقبال کرد و برنامهریزی لازم برای فراهم کردن زمینه تعاملات بیشتر و موفقیت سفر را انجام داد. سفر مدیرکل آژانس به ایران، دیدارهای وی با مقامهای عالی جمهوری اسلامی ایران و بازدید از مجتمعهای غنیسازی شهید مسعود علیمحمدی و شهید مصطفی احمدی روشن و مذاکرات صورت گرفته زمینه مناسبی برای تقویت تعاملات ایران و آژانس ایجاد کرد.»
در بیانیه مذکور آمده است: «در چنین شرایطی سه دولت اروپایی و آمریکا - که سابقه طولانی در بدعهدی و عدم پایبندی آشکار به تعهدات خود از جمله در قالب برجام و توسل به تحریمهای ظالمانه و فشارهای غیرقانونی علیه ملت ایران دارند - به جای کمک به تداوم فضای سازنده ایجاد شده بین ایران و آژانس، حتی منتظر نتایج سفر مدیرکل آژانس هم نمانده و در یک اقدام تقابلی و ناموجه، قطعنامهای علیه ایران در شورای حکام ارائه کردند.
البته این قطعنامه از حمایت نیمی از اعضای شورای حکام برخوردار نشد که خود مبین مخالفت آنها با رویکرد سیاسی و مخرب بانیان قطعنامه است.»
این بیانیه میافزاید: «این رویکرد سیاستزده، غیرواقعبینانه و مخرب فضای مثبت ایجاد شده و تفاهمهای حاصل از آن را مخدوش میکند. چنین اقدامی، آن هم در زمانی که ایران و آژانس در مسیر تعامل سازنده قرار داشتند، بار دیگر ثابت کرد که سه دولت اروپایی و آمریکا در ادعای خود مبنی بر حفظ اعتبار آژانس به هیچوجه صداقت ندارند و موضوع هستهای ایران صرفا بهانه و دستاویزی برای پیشبرد اهداف نامشروع آنها است.»
در بیانیه فوق عنوان شده است: «مراجع صلاحیتدار جمهوری اسلامی ایران در سطوح مختلف پیشتر اعلام کرده بودند که اتخاذ هرگونه اقدام تقابلی و سوءاستفاده از شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای پیشبرد اهداف نامشروع و سیاسی، با پاسخ متقابل ایران مواجه خواهد شد. مختصات پاسخ احتمالی ایران از قبل نیز به مدیرکل آژانس اطلاعرسانی شده است.»
در بیانیه وزارت خارجه و سازمان انرژی اتمی اعلام شد: «بر همین اساس، (محمد اسلامی) رئیس سازمان انرژی اتمی ایران دستور انجام اقدامات مؤثر از جمله راهاندازی مجموعه معتنابهی از سانتریفیوژهای جدید و پیشرفته از انواع مختلف را صادر کرد.»
این بیانیه میافزاید: «بدیهی است این اقدامات در راستای صیانت از منافع کشور و توسعه هرچه بیشتر صنعت هستهای صلحآمیز، متناسب با نیازهای روزافزون ملی و در چارچوب حقوق و تعهدات ایران وفق موافقتنامه پادمان جامع انجام میشود. درعینحال، همکاریهای فنی و پادمانی با آژانس، مثل گذشته و در چارچوب موافقتنامه پادمان ادامه خواهد یافت.»
در پایان این بیانیه تصریح شده است: «جمهوری اسلامی ایران همچنان آماده تعامل سازنده با جهات ذیربط بر مبنای اصول و موازین حقوقی بینالمللی است و سیاست اصولی صیانت از حقوق و منافع ملت بزرگ ایران و توسعه برنامه هستهای صلحآمیز و بومی با جدیت ادامه خواهد یافت.»
ایران چه پاسخی به قطعنامه شورای حکام خواهد داد؟
عباس عراقچی هشدار داد تصویب قطعنامه در شورای حکام آژانس اتمی ایران را «از تصمیم خود برای همکاری مثبت با آژانس منصرف خواهد کرد.» غریبآبادی نیز تهدید کرد در صورت تصویب قطعنامه، تهران «پاسخی قطعی و فوری» به آن خواهد داد.
در آستانه نشست شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی در رابطه با صدور قطعنامه علیه ایران، عباس عراقچی بار دیگر هشدار داد تصویب این قطعنامه ایران را «از همکاری با آژانس منصرف خواهد کرد.»
عراقچی در مصاحبه با شبکه المیادین تأکید کرد که هدف ایران از دعوت گروسی «باز کردن صفحه جدیدی» در همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی بود و گفت گروسی نیز «خوشبین» بود و از «این رویکرد استقبال کرد.»
وی افزود: «هشدار دادیم (به گروسی) که فشار به نتیجه مناسبی منجر نخواهد شد و ایران را از تصمیم خود برای همکاری مثبت با آژانس منصرف خواهد کرد.»
وزیر خارجه جمهوری اسلامی تأکید کرد: «ایران به گام غیرفنی اروپا پاسخ مناسب خواهد داد.»
کاظم غریبآبادی که در برنامه گفتوگوی ویژه خبری حضور داشت، درباره صدور قطعنامه در شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی علیه ایران و همچنین استفاده از مکانیسم ماشه (اسنپبک) توسط اروپاییها هم بیان کرد: «ایران پیشازاین اعلام کرد که اگر اقدام به اسنپبک کنند و قطعنامهها و تحریمهای شورای امنیت را برگردانند، پاسخ کشورمان بسیار صریح است و پاسخی که ایران و رئیسجمهور اسبق کشورمان در نامه به سران سه کشور اروپایی ارسال و بهعنوان یک سند است، پاسخ خروج از انپیتی اعلام شد. پاسخی بود که رئیسجمهور ایران به همتایان خود ارسال کرده است.»
دیپلمات ارشد ایرانی ادامه داد: «ما به اروپا گفتیم فکر نکنید این فقط یک تهدید برای ایران است، بلکه تهدید برای شما هم هست و همه باید تلاش کنند که به اکتبر ۲۰۲۵ نرسیم.»
وی در پاسخ به این سوال که به محض اینکه مکانیسم ماشه فعال شود ما از انپیتی خارج میشویم؟ افزود: «این تصمیمی است که نظام گرفته و چندین سال قبل کتبا توسط رئیسجمهور ایران به آنها ابلاغ شده است. الان نباید با قطعیت بگوییم اسنپبک روی میدهد، ولی اگر اسنپبک رخ دهد، پاسخ را ایران خواهد داد و مجموعه نظام بر اساس تصمیماتی که گرفته شده عمل خواهد کرد.»
معاون وزیر خارجه بیان کرد: «در گفتوگوهایی که با اروپاییها در دو سه ماه گذشته داشتیم به این رسیدیم که اروپاییها هم نگران هستند و اینگونه نیست که میخواهند از اسنپبک استفاده کنند، بلکه خودشان هم نگران واکنش ایران در صورت اجرای اسنپبک هستند.»
وی درباره قطعنامه شورای حکام گفت: «این قطعنامه ارتباط بین برنامه هستهای ایران و شورای امنیت نیست. هر چند بدعهدی کشورهایی اروپایی است.»
معاون وزیر خارجه عنوان کرد: «ایران با حسن نیت وارد تعامل شده و مدیرکل آژانس هم از این فرایند حمایت کرده و مخالف اقدام سیاسی در شورای حکام است. بااینحال برخی کشورهایی که در آنجا نشستند و دم از گفتوگو و تعامل میزنند، به این اقدام سیاسی متوسل شده تا فضا را تخریب کنند، بر ایران فشار وارد کرده و با روح و روان مردم بازی و عملیات روانی اجرا کنند.»
غریبآبادی ادامه داد: «شبکههای فارسیزبان معاند خبرنگار به وین فرستادند. از چه گزارش میدهند؟ انگار شورای امنیت تشکیل جلسه داده و میخواهد تحریم وضع کند. باید مراقب باشیم و تحلیلهایمان درست و صحیح باشد. نباید اجازه دهیم با روح و روان مردم بازی کنند.»
وی افزود: «ولی عزت ایران اقتضا میکند که وقتی آنها این حسننیتها را کنار میگذارند و به رویههای سیاسی متوسل میشوند، این پاسخش سکوت و یک بیانیه سیاسی نیست. باید بدانند اگر میخواهند با ایران کار کنند باید مثل ما صادق بوده و به اصل تعامل پایبند باشند، نمیتوانند بدعهدی کنند. مدیرکل دستخالی برنگشت و ایدههایی را مطرح کرد. ایدههایی که بعضا اروپاییها پیگیری میکردند را کنار زدند و با اینکه میدانند ایران پاسخ فنی میدهد، این اقدام (صدور قطعنامه) را انجام میدهند.»
معاون وزیر خارجه با بیان اینکه ایران نمیتواند به یک بیانیه سیاسی اکتفا کند، گفت: «باید هزینههای اقدامات علیه ایران را همسنگ کنیم. قطعا پاسخ چنین قطعنامهای خروج از انپیتی نیست، ولی این پاسخ باید پاسخی باشد که پیامش را بگیرند.»
دیپلمات ارشد ایرانی گفت: «همکاری ما با آژانس در چارچوب تعهداتمان باید ادامه یابد، مگر اینکه از انپیتی خارج شویم، مادامی که در انپیتی هستیم باید تعهدات پادمانی را انجام دهیم و این الزام حقوقی برای کشورهای عضو است.»
وی اعلام کرد که پاسخ ایران به قطعنامه شورای حکام در حوزه فنی است و افزود: «اینگونه نیست که برنامه فنی خود را در قبال اقدامات سیاسی قرار دهیم. در برخی از برنامهها حسننیتهایی را نشان داده و برخی عجلهها را به خرج ندادیم و الان میتوانیم اینها را با رفتار خلاف وعده اروپاییها تنظیم کنیم. اگر جایی حسننیت نشان دادیم، ادامه ندهیم.»
غریبآبادی اضافه کرد: «پاسخ ایران در حوزه فعالیتهای فنی است. برنامه هستهای ما وسیع و گسترده است و کاربردهای مختلفی دارد، از تولید سوخت هستهای تا کاربردها در حوزه کشاورزی و درمان بیماری و... .»
وی گفت: «باید به برنامه خود تداوم بدهیم و نگران ملاحظات سیاسی برخی کشورها نباید نباشیم. مگر اینکه آنها به نتیجه برسند که با ایران با احترام رفتار کنند. اگر میخواهند مسیر تقابل را انتخاب کنند، تقابل انتخاب ایران نیست، انتخاب و سیاست ما در عرصه سیاست خارجی تعامل است، ولی اگر سوءاستفاده از رفتار ایران شود، ایران همچنان به سیاست خود ادامه نخواهد داد و سیاست خود را با رفتار طرفهای مقابل تنظیم خواهد کرد.»
غریبآبادی توضیح داد: «ایران طیف مختلفی از ماشینهای سانتریفیوژ را دارد و میتواند اینها را تنظیم کند که کدام را فعال و چه میزان فعال شوند و میزان اورانیوم غنیشده را تنظیم کند.»
کمالوندی معاون امور بینالملل، حقوقی و مجلس سازمان انرژی اتمی هم در همین راستا روز جمعه در گفتوگویی تلویزیونی اعلام کرد که ایران در واکنش به قطعنامه شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی مجموعهای از سانتریفیوژهای جدید و پیشرفته را راهاندازی میکند.
اروپای متوهم و زیادهخواه
سفر اخیر رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی به ایران و گفتوگوهای سازندهای که با مقامات ایرانی انجام داد، امیدواریهایی برای ارتقای همکاریهای فنی و حقوقی میان ایران و آژانس به وجود آورد. این نشستها بهویژه در آستانه نشست فصلی شورای حکام آژانس، فضا را برای تعاملات بیشتر و سازنده فراهم کرده است. بااینحال، رفتار سیاسی و خصمانه برخی کشورهای اروپایی که از شورای حکام بهعنوان ابزاری برای فشار بر ایران استفاده میکنند، میتواند این پیشرفتها را تحتالشعاع قرار دهد و خطر صدور قطعنامههای جدید علیه ایران را به وجود آورد.
ایران همواره تلاش کرده است که فضای مناسب برای همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی ایجاد کند؛ اما رفتار برخی کشورهای غربی بهویژه اروپایی، همچنان یک مانع جدی در مسیر قرار گرفتن تعاملات ایران و آژانس در چارچوب حقوقی و فنی است. این کشورها با بهرهبرداری سیاسی از موضوع هستهای ایران، روند همکاریها را پیچیدهتر کردهاند و احتمال صدور قطعنامهای علیه ایران میتواند به جای حل مشکلات، تنشها را افزایش دهد.
میخائیل اولیانوف، نماینده روسیه در وین نیز به درستی اشاره کرده است که برخی کشورهای غربی دیپلماسی را کنار گذاشته و به تشدید تنشها رو آوردهاند.
او هشدار داده که این رویکرد میتواند پیامدهای منفی جدی برای آنها به دنبال داشته باشد و ایران همچنان به دنبال تعامل سازنده باقی خواهد ماند.
علیرغم فشارهای سیاسی، اقتصادی و دفاعی که در طول سالها از سوی کشورهای غربی بر ایران وارد آمده است، این رفتارها و سیاستهای خصمانه در نهایت به نفع ایران تمام نخواهد شد. بهویژه با توجه به پیچیدگیهای منطقهای و تحولات جهانی، ادامه این مسیر تقابلی تنها شرایط را پیچیدهتر خواهد کرد و طرف بازنده در این تنشها، کشورهای غربی خواهند بود.
سیاستهای نادرست کشورهای اروپایی که به حمایت از رژیم صهیونیستی و دخالت در جنگ اوکراین پرداخته و از آژانس بینالمللی انرژی اتمی سوءاستفاده میکنند، نهتنها منجر به عدم برقراری صلح و امنیت در منطقه و جهان میشود، بلکه این کشورها را به سمت شکست در سیاستهای خارجی خود هدایت خواهد کرد. ایران بهطور قاطع از حقوق هستهای خود دفاع خواهد کرد و اگر کشورهای غربی سیاستهای تنشزا را ادامه دهند، باید آماده پذیرش تبعات این اقدامات باشند.
در نهایت، جمهوری اسلامی ایران با توجه به بدعهدیهای ایالات متحده و بیعملی اروپا در قبال برجام، باید بهعنوان طرف مطالبهگر در این پرونده مطرح شود و از تمامی ظرفیتهایش برای دفاع از حقوق هستهای خود بهره خواهد برد. در صورتی که کشورهای غربی از منطق عقلانی خارج شوند و همچنان به سیاستهای خصمانه خود ادامه دهند، تبعات این اقدامات بر دوش خود آنها خواهد بود.