به گزارش ستاد خبری سیودومین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، مراسم رونمایی از کتاب «تعارض منافع در ایران و جهان؛ ضوابط و مقررات» تازهترین اثر منتشر شده از سازمان بازرسی کل کشور، با حضور رضا عارف، آرش فرهودی، محمود مهدویفر و سعید هراسانی، دوشنبه (۲۸ آبان ۱۴۰۳) در سرای اهل قلم برگزار شد.
رضا عارف، پژوهشگر ارشد مرکز آموزش و پژوهشهای سلامت اداری و مبارزه با فساد سازمان بازرسی کشور، با اشاره به اهمیت موضوع تعارض منافع در مبارزه با فساد، گفت: بحث مبارزه با فساد در دنیا و ایران به تدریج از رویکردهای موردی به سمت شناسایی ریشههای فساد تغییر یافته است. امروزه مقابله با علل فساد و پیشگیری از آن، موضوعی جدی در دنیا به حساب میآید.
وی در ادامه به شناسایی گلوگاههای فساد اشاره کرد و ادامه داد: گلوگاههای فساد شامل فقدان شفافیت، نبود انضباط مالی، رانت و تشکیلات موازی هستند. تعارض منافع یکی از گلوگاههای مهم فساد است که در آن فردی که وظایف عمومی را بر عهده دارد، در موقعیتی قرار میگیرد که بین انجام وظایف خود و پیگیری منافع شخصی دچار تردید میشود.
عارف با تأکید بر اهمیت مدیریت و کنترل تعارض منافع گفت: این موضوع به عنوان یک وظیفه در مبارزه با فساد مطرح و نیازمند توجه ویژه است.
تعارض منافع نیازمند پیشگیری و مدیریت قانونی است
آرش فرهودی، پژوهشگر حوزه سلامت اداری و مبارزه با فساد سازمان بازرسی کل کشور هم در این مراسم با اشاره به اهمیت تعارض منافع، گفت: تعارض منافع از جنس پیشگیری است، یعنی تعارض منافع مقدم بر اقدامات تنبیهی و کیفری و محاکم قضایی است. موقعیت تعارض منافع در کل دنیا به عنوان یک احتمال برای وجود فساد شناخته میشود، هرچند که الزاما به معنی ایجاد فساد نیست، اما از آنجایی که این موضوع یکی از گلوگاهها و منشا بروز فساد اقتصادی است، بسیار مورد توجه قرار گرفته است.
وی افزود: در سازمانهای بینالمللی تعاریف مختلفی در زمینه تعارض منافع ارائه شده و اجمالا بر این مبنا همه اتفاق نظر دارند که در موقعیتی که شخص بین انجام وظایف قانونی و منافع شخصی ممکن است نیازمند انتخاب شود، همان دو راهی تعارض به حساب میآید. از این رو برطرف کردن این موقعیتها موضوع تمام قوانین مرتبط است.
فرهودی با اشاره به اهمیت ریشههای فرهنگی جوامع در بحث تعارض منافع ادامه داد: بافتارهای مختلف در جوامع ممکن است قوانین و مفاهیم متفاوتی داشته باشند و این تفاوتها باید مورد توجه قرار گیرد. در گفتار دوم این کتاب، به همین موضوع پرداخته شده که در هر سیستمی چه اروپایی و چه آسیایی، سختگیریها و روشهای متفاوتی برای مدیریت تعارض منافع وجود دارد.
وی همچنین به وضعیت لایحه تعارض منافع در کشور اشاره کرد و گفت: در کشور ما هنوز قانون مشخصی برای مدیریت تعارض منافع وجود ندارد و این موضوع جرمانگاری نشده است، اما قوانینی داریم که میتوانند برای مدیریت موقعیتهای مشابه استفاده شوند.
آرش فرهودی در پایان گفت: امیدواریم با تصویب این قانون، قدم بزرگی در راستای پیشگیری از فساد برداشته شود، زیرا هنوز بسیاری از رفتارها جرمانگاری نشده و قابل تعبیر و تفسیر است.
ضرورت تحول در سیاستگذاریهای مبارزه با فساد
محمود مهدویفر، پژوهشگر حوزه سلامت اداری و مبارزه با فساد سازمان بازرسی کل کشور هم در این مراسم گفت: بخش اول کتاب « «تعارض منافع در ایران و جهان» مربوط به تجربه کشورهای مختلف است. همیشه گفته میشود که نباید چرخ را دوباره اختراع کرد. این یک مزیت است که کشورهای توسعهیافته جلوتر از ما عمل کرده و قوانینی را وضع کردهاند؛ بنابراین ما میتوانیم از این تجربیات استفاده کنیم. بخش اول این کتاب به همین موضوع اختصاص دارد و ما تجربیات کشورهای دیگر را با تمرکز بر کشورهای اروپایی بررسی کردهایم.
وی ادامه داد: مسئله تعارض منافع برای اولین بار در سال ۹۶ با پیشنویس لایحهای از سوی مرکز بررسیهای استراتژیک مطرح شد. از آن زمان، کتابهای مختلفی در این حوزه منتشر شده است، از جمله سه کتاب از اندیشکده «شفافیت برای ایران» و هفت کتاب ترجمه شده توسط سازمان تأمین اجتماعی.
مهدویفر با انتقاد از روند سیاستگذاری در این حوزه گفت: مشکل اساسی این است که ما معمولاً عقبتر از سیاستگذاران حرکت میکنیم. به جای اینکه لایحه مدیریت تعارض منافع را بر اساس ادبیات موجود تدوین کنیم، بعد از انتشار کتابها شروع به شکل دادن ادبیات میکنیم. همچنین این سوال مطرح میشود که چگونه چنین وضعیتی ممکن است؟ متأسفانه این مسئله در اکثر حوزههای سیاستگذاری در ایران دیده میشود.
وی در پایان تأکید کرد: ما باید مبنای سیاستگذاریها را بر اساس پژوهشهای عینی و دستاوردهای مشخص قرار دهیم، نه اینکه بعد از سیاستگذاری به فکر تولید ادبیات مرتبط بیفتیم.
تحلیل تعارض منافع و فساد در ایران
سعید هراسانی، پژوهشگر حوزه حکمرانی مرکز توانمندسازی حاکمیت و جامعه جهاد دانشگاهی، درباره کتاب «تعارض منافع در ایران و جهان» گفت: این کتاب دارای ویژگیهای مثبت زیادی است. یکی از نکات بارز آن در بخش آخر، بررسی قوانین مرتبط با تعارض منافع است. این کتاب نه تنها قوانین موجود را بررسی میکند، بلکه به حوزههایی که قانونی برای آن وجود ندارد، نیز اشاره و به وضوح بیان میکند که قانونگذار در این زمینه سکوت کرده است. در واقع این نکته جذابیت خاصی به این کتاب میدهد.
وی همچنین به بخش اول کتاب اشاره کرد و افزود: این بخش به مقایسه اصطلاحات کشورهای مختلف میپردازد و به صورت مختصر مجموعهای از کشورها را بررسی میکند. در واقع خواننده میتواند با یک مرور سریع در ۶۸ صفحه، نگاهی سطحی به وضعیت تعارض منافع در کشورهای مختلف داشته باشد.
هراسانی ادامه داد: گفتار سوم کتاب نیز به بررسی سیستماتیک کشورها در حوزههای مختلف میپردازد و امکان شناسایی تفاوتها و شباهتها را فراهم میکند. همکاریهای من با دوستان سازمان بازرسی کل کشور نشان دهنده دغدغهمندی و پیگیری آنان برای ترویج و شناسایی مسائل مربوط به تعارض منافع است.
وی در پایان ابراز امیدواری کرد که کتابهای بیشتری با تمرکز بر مسائل ایران منتشر شود و گفت: امیدوارم سازمان بازرسی بتواند در این زمینه گامهای مؤثری بردارد.
سیودومین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «خواندن برای همدلی» از ۲۳ آبان (۱۴۰۳) شروع شده و تا ۳۰ آبان (۱۴۰۳) ادامه دارد.