جت جنگنده F-35 Lightning II بدون شک پیشرفته ترین جت جنگنده در بازار بین المللی است (برای F-22 Raptor محدودیت های صادراتی وجود دارد). F-35 توسط ده ها متحد ایالات متحده در سراسر جهان خریداری شده است، اما ایالات متحده این جت را به هر کشوری نمی فروشد.
به گزارش روزیاتو، برخی از کشورها مایل به خرید F-35 هستند، اما ایالات متحده به دلایل مختلف فروش جنگنده نسل پنجمی خود به این کشورها را مسدود کرده است (کشورهای زیر لیست کاملی نیستند). ایالات متحده از جت جنگنده F-35 به شدت محافظت می کند و نمی خواهد تکنولوژی آن را به خطر بیاندازد – اگرچه به برخی از کشورها اجازه می دهد تا F-35 را تحت لیسانس محلی تولید کنند.
ترکیه
شاید معروف ترین و پرسروصداترین نمونه از ممانعت آمریکا از فروش F-35 ، مخالفت این کشور با فروش این جنگنده به ترکیه باشد. ترکیه یکی از اعضای ناتو و متحد و شریک اصلی ایالات متحده در منطقه است. همچنین ترکیه میزبان یک پایگاه بزرگ و عمده نیروی هوایی ایالات متحده، پایگاه هوایی اینجرلیک (که محل استقرار بال ۳۹ پایگاه هوایی و سلاح های هسته ای تاکتیکی ایالات متحده است) است. ترکیه بخشی از برنامه F-35 بود و هواپیماهای F-35 را خریداری کرد، حتی اولین فروندهای بسته سفارشی ترکیه نیز در سال ۲۰۱۸ ساخته شده و آماده تحویل به ترکیه بود.
مشارکت ترکیه در برنامه توسعه F-35 | |
مشارکت | سال ۲۰۰۲ به عنوان مشارکت کننده در توسعه (شریک درجه سوم) |
تعداد فروندهای برنامه ریزی شده برای خرید | ۱۰۰ فروند F-35A |
تعلیق | ۲۰۱۸ |
کنار گذاشته شدن رسمی از پروژه | ۲۰۱۸ |
جت های دریافتی | ۶ فروند (در پایگاه هوایی لوک) |
با این حال، ترکیه بر خلاف خواسته صریح ایالات متحده، سامانه اس-۴۰۰ سام روسیه را خریداری کرد. ایالات متحده به ترکیه هشدار داد که نمی تواند اس-۴۰۰ روسی و اف-۳۵ آمریکایی را همزمان در اختیار داشته باشد، زیرا می ترسید که اس-۴۰۰ توانایی F-35 را برای شکست دادن سیستم های دفاع هوایی روسیه در یک جنگ به خطر بیندازد.
ترکیه خرید خود از روسیه را پیش برد و بنابراین ایالات متحده نیز در واکنش به این خرید، ترکیه را در سال ۲۰۱۹ از برنامه توسعه اف-۳۵ اخراج کرد (ترکیه همچنان در تلاش برای بازگرداندن سرمایه گذاری خود در این پروژه است اما تا سال ۲۰۲۴ توفیقی در این زمینه نداشته است).
شش جت از این نوع ساخته شده و به ترکیه تحویل داده شد (اما هنوز در ایالات متحده آمریکا هستند) و همچنان در پایگاه نیروی هوایی لوک در آریزونا در انبار نگهداری می شوند. بلومبرگ در ژانویه ۲۰۲۴ گزارش داد که اگر ترکیه از اس-۴۰۰ خود دست بکشد، ایالات متحده آماده است تا ترکیه را به برنامه بازگرداند.
پس از اینکه ترکیه با درخواست سوئد برای پیوستن به ناتو موافقت کرد، ایالات متحده فروش ۴۰ فروند F-16 Block 70/72 جدید به ترکیه را به همراه کیت های ارتقاء برای تعداد زیادی از ناوگان F-16 های موجود این کشور تایید کرد. همچنین ترکیه در حال کار بر روی توسعه جت جنگنده پیشرفته بومی خود (KAAN) است، بنابراین مشخص نیست که ترکیه هنوز چه میزان به پیوستن مجدد به برنامه اف-۳۵ علاقه داشته باشد.
کشورهای خلیج فارس
کشورهای حوزه خلیج فارس شامل امارات متحده عربی، عربستان سعودی و قطر به دنبال خرید F-35 هستند. پس از توافق ابراهیم که در آن امارات بالاخره اسرائیل را به رسمیت شناخت، ایالات متحده فروش ۵۰ فروند F-35 به امارات را تایید کرد.
با این حال، از آن زمان تاکنون، این توافق پیشرفتی نداشته است و در حالی که اسرائیل رسماً اعلام کرد در سال ۲۰۲۰ با این توافق مخالفتی نداشته است، گمان می رود که همچنان با این توافق مخالف باشد. بنا بر گزارش ها، امارات از خرید این جنگنده نسل پنجمی ناامید شده و بنا به گزارش ها در حال بررسی خرید جت های چینی مانند J-20 است.
سیر زمانی پروژه F-35 | |
۲۰۰۱ | نسخه اولیه X-35 ساخت لاکهید مارتین برنده برنامه شد |
۲۰۰۶ | اولین پرواز |
۲۰۱۵ | F-35B معرفی شد (نسخه اختصاصی تفنگداران دریایی ایالات متحده) |
۲۰۱۶ | F-35A معرفی شد (نسخه اختصاصی نیروی هوایی ایالات متحده) |
۲۰۱۸-۹ | ترکیه از برنامه اخراج شد |
۲۰۱۹ | F-35C معرفی شد (نسخه اختصاصی نیروی دریایی ایالات متحده) |
۲۰۲۴ | هزارمین فروند F-35 تحویل داده شد |
قطر یکی دیگر از متحدان آمریکا در منطقه است. در حالی که این کشور بسیار کوچک است، نیروی هوایی بزرگ و پیشرفته ای با تقریباً ۱۰۰ فروند جت جنگی مدرن ایجاد کرده است. در سال ۲۰۲۰، قطر یک درخواست رسمی برای خرید جت های F-35 به ایالات متحده ارائه کرد. با این حال، این درخواست رد شد – گمان میرود دلیل آن تا حدی مخالفت اسرائیل و همچنین عربستان سعودی بوده باشد که قطر روابط پیچیدهتری با آنها دارد.
گفته می شود عربستان سعودی نیز علاقه مند به خرید F-35 از ایالات متحده است. اوراسیا تایمز گزارش داده که “پیشرفت قابل توجهی” در نهایی کردن قراردادی بدست آمده است که به عربستان سعودی امکان خرید F-35 را خواهد داد. با این حال، مشخص نیست که آیا این قرارداد محقق خواهد شد یا خیر و تاکنون مقاومت هایی برای فروش این جت ها به عربستان سعودی وجود داشته است.
فوربس در سال ۲۰۲۳ گزارش داد که ایالات متحده شرایط سختی را برای فروش F-35 به خاورمیانه تحمیل کرده است – حتی کشورهایی که شبکه تلفن همراه ۵ جی هوواوی چین را نصب می کنند نیز یک خطر امنیتی محسوب می شده و امکان دریافت این جنگنده را نخواهند داشت.
آسیا – تایلند و تایوان
تایلند از سال ۲۰۰۳ به عنوان متحد اصلی ایالات متحده در خارج از ناتو شناخته شده است. اما با این وجود، درخواست تایلند نیز برای خرید این جت جنگنده رد شد. رویترز در ماه می ۲۰۲۳ گزارش داد، «نیروی هوایی این کشور آسیای جنوب شرقی روز پنجشنبه اعلام کرد: ایالات متحده از فروش جنگنده های پنهانکار F-35 خود به تایلند به دلیل مسائل مربوط به آموزش و الزامات فنی خودداری کرده است». از آن زمان، به نظر می رسد تایلند به جای این جنگنده، گریپن های سوئدی را خریداری خواهد کرد.
اعتقاد بر این است که تایوان نیز به خرید F-35 علاقه مند است (The Diplomat گزارش داد که تایوان در سال ۲۰۱۸ می خواست F-35B را خریداری کند). اما شرایط تایوان بسیار پیچیده است و چنین اقدامی احتمالاً خشم پکن را به دنبال خواهد داشت. ایالات متحده همچنین به طور بالقوه از جاسوسی چین می ترسد.
در عوض، ایالات متحده ۶۶ فروند F-16V ساخت لاکهید مارتین را در اختیار تایوان قرار داد. نشنال اینترست مدعی شد که ایالات متحده از “… خشمگین کردن پکن و نگرانی از اینکه فناوری حساس این جنگنده ها ممکن است به دست جمهوری خلق چین بیفتد” بیم داشته است.