گروه طالبان با وجود چند تکذيب رسانه اي و غير رسمي سرانجام و بدون هيچ عجله اي مرگ سرکرده خود را تاييد کرد و به همه شک و ترديدها در مورد زنده بودن او نقطه پايان گذاشت. خبر مرگ سرکرده طالبان در دو روز گذشته توسط منابع افغان ابتدا درز کرد و سپس تاييد شد، طالبان با يک روز تاخير با انتشار اعلاميه‌اي طولاني خبر مرگ سرکرده خود را تاييد کرد. خبري که در دو، سه سال گذشته هر از گاهي تاييد و رد مي‌شد. مرگ سرکرده گروهي که همچنان به عنوان تهديدي بالقوه عليه دولت افغانستان و نيروهاي خارجي مستقر در اين کشور شناخته مي‌شود سوال‌ها و ابهامات زيادي با خود دارد، آينده مذاکرات صلح، رابطه اين گروه با پاکستان، آينده خود گروه طالبان و تاثير خبر مرگ سرکرده اين گروه بر راديکال تر شدن جريان هاي بنيادگرا در افغانستان به ويژه تقويت داعش در اين کشور نمونه‌اي از اين ابهامات است. يادداشت پيش رو تلاشي است براي پاسخ به اين ابهامات.

آيا تاييد مرگ ملاعمر ممکن است جريان مذاکرات صلح را متوقف کند؟

اولين تاثير انتشار خبر مرگ سرکرده گروه طالبان به تعويق افتادن مذاکرات صلح ميان اين گروه و دولت افغانستان بود. لذا بسياري از کارشناسان اين سوال را مطرح مي کنند که آيا مذاکرات صلح بدون ملاعمر هم ادامه خواهد داشت؟ با توجه به اين واقعيت که ملا منصور سرکرده جديد طالبان در غياب ملا عمر، سرپرستي تمام فعاليت‌هاي سياسي، نظامي و تبليغاتي اين گروه را برعهده داشت و خط مشي طالبان را تعيين مي‌کرد، بايستي گفت احتمال تغيير مشي طالبان تحت سرکرده جديد بعيد به نظر مي رسد. بسياري حتي معتقدند اين سياست هاي منصور بود که باعث شد مذاکره‌کنندگان ارشد طالبان با دولت افغانستان در شهر تفريحي مري اسلام آباد و ارومچي چين پشت ميز بنشينند، هرچند وي از نام ملا عمر براي پيشبرد سياست هايش استفاده مي کرد . منابع مختلف در پاکستان مي‌گويند که ملا منصور سرکرده ميانه رو طالبان است و به شدت از گفت‌وگوهاي صلح پشتيباني مي‌کند. البته نبايد فراموش کرد که مذاکرات صلح علاوه بر رفتار طالبان به چگونگي مديريت اين پرونده توسط افغانستان و از همه مهمتر سياست هاي امنيتي پاکستان نيز بستگي دارد.

مرگ سرکرده گروه طالبان چه تاثيري بر روابط اين گروه با پاکستان خواهد داشت؟

تقريبا کمتر کسي است که از رابطه تنگانگ آژانس امنيتي پاکستان و طالبان افغانستان اطلاعي نداشته باشد. حتي بسياري از تحليل گران معتقدند طالبان افغانستان بازوي اجرايي سياست هاي امنيتي اسلام آباد در افغانستان است. منابع اطلاعاتي افغانستان مي‌گويند که ملا عمر پس از سال ۲۰۰۶ ميلادي هيچ گاه با کادر سرکرده و ديگر اعضاي طالبان ملاقات نکرده است و فرمان مديريت گروه طالبان در اين سالها مستقيما در دست سيستم امنيتي پاکستان بوده است. گزارش ها مي‌گويند که ملا عمر در اين سال‌ها در اتاقي تاريک و دور از نور آفتاب در پاکستان زير نظر ارتش پاکستان نگهداري مي‌شد و اطلاعات پاکستان تلاش کرده که او مطابق ميل سازمان‌هاي دولتي پاکستان عمل کند که البته اين تلاش‌ها به مذاق ملاعمر خوش نمي آمده بي بي سي به نقل از منابع اطلاعاتي افغانستان مي نويسد که در آن زمان ملا عمر به رفتار نظاميان پاکستاني اعتراض کرده و همين اعتراض ها باعث تصفيه او شده است. ظاهرا اين روزها پاکستاني ها به دنبال کنترل بيشتر نيروهاي اقماري خود در کشور همسايه شان هستند. رابطه ملا منصور با سيستم امنيتي پاکستان بسيار نزديک است به گونه اي که برخي از اعضاي طالبان از "رابطه نزديک" او با پاکستان ابراز نگراني مي‌کنند و مي‌گويند او به تشويق مقام‌هاي پاکستاني اعضا يا افراد نزديک به شوراي کويته را براي مذاکره با دولت افغانستان فرستاده و عملا نقش مجري طرح‌ها و سياست‌هاي پاکستان در قبال افغانستان را دارد.

آيا مرگ ملا محمد عمر باعث انشعاب در طالبان مي شود؟

ملا عمر بنيانگذار تحريک طالبان افغانستان يا 'امارت اسلامي' پانزده سال پيش حکومت خودش را در افغانستان در دست داشت و تشکيلات اداري و دولتي ايجاد کرده بود. با اين حال سقوط حکومت طالبان، اشغال اين کشور و سال‌ها جنگ و گريز باعث تقويت ضعف تشکيلاتي در اين گروه شده است. مرگ ملا عمر قطعا چند پارگي در سرکرده و بدنه گروه طالبان را به همراه خواهد داشت. اختلاف در شوراي سرکرده اين گروه از همين حالا و به دنبال تعيين ملا منصور به عنوان سرکرده جديد آغاز شده است. گزارش شده که ملا قيوم ذاکر فرمانده نظامي طالبان، ملا حبيب ا... عضو شوراي کويته، طيب آغا مشاور ملاعمر و مولوي يعقوب پسر بزرگ ملاعمر با اين انتخاب مخالف هستند. مسئله ديگر اما تاثير مرگ ملا عمر روي بدنه و نيروهاي اين گروه است. اگر سرکرده گروه طالبان نتواند اين گروه را از اين پس درست سرکردگي کند، بخشي از افراد گروه طالبان از صف جنگ جدا خواهند شد. شايد همين است که در اعلاميه گروه طالبان تاکيد شده که اگر کسي مي‌خواهد روح ملا عمر را شاد کند بايد به اين گروه وفادار بماند.

تاثير مرگ ملاعمر در تقويت داعش در افغانستان چيست؟

يکي ديگر از سوالات جدي که بعد از مرگ ملاعمر مطرح مي شود، تبعات آن بر روند بنيادگرايي در اين کشور است. برخي کارشناسان بر اين باورند که شمار فرماندهان طالبان که به گروه تروريستي داعش پيوسته بودند، پس از تأييد مرگ ملاعمر سرکرده سابق طالبان افغانستان، افزايش مي‌يابد. اين در حالي است که پيشتر «ملا اخترمحمد منصور» سرکرده فعلي طالبان افغانستان با انتشار نامه‌اي سرگشاده به «ابوبکرالبغدادي» سرکرده گروه تروريستي داعش نوشته بود: فعاليت‎‌‌هايي را در افغانستان حمايت مي‌کند که تنها تحت پرچم طالبان در اين کشور باشد. وي تأکيد کرد: فعاليت گروه طالبان در افغانستان از سابقه طولاني و تجربه کافي براي چگونگي ادامه حضور و گسترش فعاليت‌هاي اين گروه برخوردار است. اين نامه در حالي از سوي طالبان افغانستان خطاب به سرکرده گروه تروريستي داعش منتشر شده بود که پيش از آن، ابوبکر البغدادي، «ملا محمد عمر» سرکرده طالبان را جنگ سالار بي‌سواد و نادان و خالي از ارزش‌ و اعتبار روحانيت و سياسي عنوان کرده بود. واقعيت اين است که داعش برخلاف گروه هاي بنيادگراي افغاني خاستگاه بومي، قومي و مذهبي در اين کشور ندارد . فقدان عقبه استراتژيک براي داعش در افغانستان باعث مي شود، چشم انداز تقويت اين گروه تروريستي در افغانستان بعد از مرگ ملا عمر چندان قابل اعتنا نباشد.