به گزارش گروه "رسانهها" خبرگزاری تسنیم، پاندول مذاکرات ایران و 1+5، ساعتهای پایانی گفتوگوها و نزدیک شدن به ضربالاجل تعیین شده را نشان میدهد، آن هم در شرایطی که به گفته مقامات رسمی همچنان اختلافات اصلی بین طرفین مذاکره وجود دارد و چانهزنی برای رسیدن به تفاهم نهایی ادامه دارد، آنچنان که روز گذشته عباس عراقچی در توضیح اینکه سطح پیشرفت مذاکرات چگونه است، میگوید: «اختلاف نظرهایی که در خصوص متن توافقنامه وجود دارد مقداری کمتر شده اما پیشرفت کار به آن اندازهای که انتظار داشتیم، نیست.»
با مرور موضعگیری برخی مقامات رسمی ایالات متحده طی روزهای اخیر بهتر میتوان درک کرد که منظور عباس عراقچی از پیشرفت کند و غیر قابل انتظار چیست.
ارنست مونیز، وزیر انرژی امریکا روز جمعه در مصاحبهای با شبکه خبری پیبیاس بار دیگر بر تأکید بر لزوم دسترسی به اماکن و اشخاص برای توافق هستهای با ایران، در پاسخ به سؤالی درباره مخالفت مقامات ایرانی با دسترسی به «سایتهای نظامی» و دانشمندان ایران گفت: «ما نیاز داریم اقدامات راستیآزمایی را که توصیف کردم، داشته باشیم. درباره دانشمندان باید بگویم که بخشی از ابعاد هستهای توافق باید حل مسائل مربوط به PMD یا ابعاد نظامی احتمالی برنامه هستهای ایران باشد و دسترسی به آنها و مصاحبه با آنها برای آژانس بینالمللی انرژی اتمی (نه ما) ضروری خواهد بود. برای آژانس، هم دسترسی به اشخاص و هم اماکن ضروری خواهد بود.» مونیز به این سؤال که آیا دسترسی به اشخاص و اماکن، عوامل اساسی برای رسیدن به توافق هستهای هستند، اینطور پاسخ داد: «بله، کاملاً.»
ایران باید بر اساس توافق لوزان اجازه بازرسیها در مورد PMD را بدهد!
جان کربی، سخنگوی وزارت خارجه امریکا هم چند روز قبل صراحتاً میگوید که بر اساس توافق لوزان ایران باید سازوکارهای مورد نیاز آژانس برای روشن شدن موضوع PMD را در اختیار بازرسان این نهاد قرار بدهد: «رفع تحریمها تنها زمانی روی خواهد داد که ایران گامهایی را که روی آنها از جمله رفع نگرانیها درباره بعد احتمالی نظامی برنامه اتمیاش، توافق شده است، بردارد... اگر دسترسی لازم برای آژانس به منظور رفع نگرانیهایش در رابطه با این موضوع نباشد آنگاه توافقی نخواهد بود.»
کربی در حالی رفع تحریمها را منوط به پذیرش بازرسیهای فوقالعاده از سوی ایران میکند که در ادامه بار دیگر تأکید میکند که بیانیه لوزان الزامآور است و ایران ملزم است به تعهدات این بیانیه پایبند باشد: «ما با آنها درباره ایجاد سازو کارهای لازم برای دسترسی و... گفتوگو کردهایم و درباره این موضوع در ماه آوریل در لوزان توافق شده است. تیم ما در حال حاضر در حال مذاکره است و من نمیتوانم تمامی جزئیات را بیان کنم.»
جان کری: موضوع «دسترسی» برای رسیدن به توافق حیاتی است
گفتههای جان کری، وزیر امور خارجه را هم باید به این اظهارات اضافه کرد. وی در پاسخ به این سؤال که آیا موضع امریکا در قبال موضوعات حیاتی مانند تحریمها، ابعاد نظامی برنامه هستهای ایران و راهحل این موضوعات تغییر کرده است، گفت: «در خصوص ابعاد احتمالی نظامی که در برنامه اقدام مشترک بدان اشاره و تأکید شده که این موضوع باید در توافق نهایی درج شود. دسترسی مقوله بسیار بسیار مهمی است، این موضوع از روز نخست حائز اهمیت بوده است و همچنان مهم است.» یک هفته پس از بیانیه لوزان هم شرمن بیان میکند: «رسیدگی به ابعاد نظامی احتمالی این برنامه، وظیفه اصلی «آژانس بینالمللی انرژی اتمی» است... اگر به این مسائل رسیدگی نشود ما قادر نخواهیم بود به توافق نهایی برسیم.»
هرچند تنها عامل پیچیده شدن مذاکرات در شرایط فعلی را نباید فقط در بحث PMDخلاصه کرد و قطعاً شامل موضوعاتی مانند «لغو یکباره تحریمها علیه ایران» هم میشود اما باید ضمن بررسی چگونه نهایی کردن PMDدر دل توافقنامه توسط امریکاییها به چرایی اهمیت حیاتی این موضوع برای ایالات متحده پرداخت.
طرح پلهای برای قالب کردن PMD در دل توافقنامه
همانگونه که اشاره شد، مقامات غربی پذیرش PMD از سوی جمهوری اسلامی را به عنوان یکی از خطوط قرمز خود بیان و تأکید میکنند که در صورت عدم پذیرش این شرط توسط مذاکرهکنندگان کشورمان، ایران باید عطای توافق را به لقایش ببخشید اما سؤال اساسی این است که غربیها چگونه میخواهند چنین امتیازی را از تیم ایران اتخاذ کنند. تحلیل اخیر «مرکز بلفر برای علوم و امور بینالملل» پاسخ قابل تأملی به سؤال ما میدهد. این مؤسسه تحقیقاتی در تحلیلی به قلم «جوفی جوزف» - مذاکره کننده پیشین امریکایی در 1+5 و مدیرکل منع اشاعه هستهای در شورای امنیت ملی کاخ سفید- پیشنهادهایی در رابطه با چگونگی بررسی موضوع PMD را مطرح میکند.
جایگاه و وزانت این اندیشکده امریکایی و شخص «جوزف» که در حوزه تخصصی برنامه هستهای ایران فعالیت میکند این احتمال را مطرح میکند که مقامات امریکایی تصمیم دارند چنین طرحی را در مواجهه با ایران و در بحث PMD عملیاتی کنند.
جوزف، در این متن با اشاره به اینکه مهمترین خواست غرب از پیش کشیدن موضوع PMD و تأکید بر آن، بار دیگر درخواستی را مطرح کرده که بارها از سوی ایران و به دلیل دغدغههای حفاظتی رد شده بود.
وی تبیین میکند، لازم نیست امریکا و دیگر کشورهای غربی با اتلاف وقت، امضای توافقنامه جامع را به بررسی تمام ادعاهای PMD منوط کنند؛ بلکه کافی است با تهیه یک ساختار مدون در متن توافق، به صورت مرحله بندی شده ایران و آژانس را ملزم به بررسی مطالعات ادعایی کنند و در مقابل، در ازای عمل راضی کننده ایران در هر مرحله، بخشی از تحریمها به طور مرحلهای حذف شود.
مذاکره کننده پیشین امریکا این پیشنهاد را دارای قابلیت بیشتری میداند، چراکه جمهوری اسلامی ایران نیز مشوقهای بیشتری برای اعمال خواستههای امریکا در این حوزه خواهد داشت، به عبارت دیگر ایران اثر «چماق تحریمها» را محسوستر از گذشته خواهد دانست.
تحلیل فوق به خوبی نشان میدهد که ایالات متحده مشتاق و نیازمند به نتیجه رسیدن توافقنامه جامع است و به همین دلیل سعی میکند با ایجاد راههای میانبر، هم خطوط قرمز خود را رعایت کند و هم سطح فشار را آن قدر بالا نبرد که طرف ایرانی مجبور به ترک میز مذاکره شود.
چرا دریچه PMD باید مفتوح بماند؟
همانگونه که در نقل قولهای مقامات امریکایی در ابتدای مطلب اشاره شد غرب نه تنها تعلیق تحریمها بلکه امضای توافقنامه جامع را به اجرای همه تعهدات کلیدی ایران از جمله حل و فصل موضوع PMD مشروط کرده است.
این در حالی است که PMD یک موضوع دست ساز با قابلیت کاربرد همیشگی از سوی غرب است که هدفی جز «دریافت اطلاعات محرمانه و جاسوسی از ایران» و «دستاندازی به بخش دفاعی و شناسایی و اشراف به توان نظامی» ندارد و تلاش غربیها برای مختومه نکردن و بازگذاشتن آن را میتوان در گزارههایی نظیر «استمرار و تقویت رژیم تحریمها علیه ایران» و «نگه داشتن ایران در جایگاه متهم» هم قابل جمع دانست.
نگرانیهای جامعه زمانی افزایش مییابد که طبق گفتههای کری و کربی بیانیه لوزان الزام آور است و ایران در این بیانیه متعهد شده سازوکارهای مورد نیاز آژانس برای روشن شدن موضوع PMD را در اختیار بازرسان این نهاد قرار دهد. با توجه به آنچه ذکر شد – و بارها به آن اشاره شده است- طرف غربی تلاش میکند از یک سو برنامه هستهای ایران متوقف شده و در نهایت به تعطیلی کامل بکشاند و از سوی دیگر باب بهانهجویی و زیادهخواهی خود را در این مسیر همچنان مفتوح نگه دارد تا بتواند در هر شرایطی با بازگرداندن آنی تحریمهای هستهای علیه کشورمان دوران قبل از توافق ژنو 3 را تکرار نماید.
بنابراین انتظار این است که مذاکره کنندگان کشورمان اجازه ندهند اهداف غربیها پیادهسازی شود و با تحریر دقیق متن توافقنامه تمام پیش شرطهای کلی و مبهم نظیر PMD را برای تعلیق تحریمها رد نمایند چراکه باز نگه داشتن PMD معنایش- به عنوان کانال بهانه جویی امریکاییها- این است که پس از برنامه هستهای، نوبت به برنامه دفاعی ایران خواهد رسید.
منبع: جوان
انتهای پیام/