به گزارش مفدا گیلان، یلدا برگرفته از یک واژه سُریانی میباشد که به تولد و زایش معنی شده است. تاریخچه و پیشینه یلدا به زمانهای بسیار گذشته برمیگردد و بسیاری از باستانشناسان هفت هزار سال پیش را برای تاریخ شب یلدا مطرح کردهاند.
آخرین شب پاییز که درازترین و تاریکترین شب سال محسوب میشود با نام شب یلدا جایگاه ویژهای در میان ایرانیان کسب کرده است و مردم ایران تا سپیدهدم با انواع و اقسام برنامههای مفرح در کنار یکدیگر این شب دراز را به خوشی سپری میکنند تا تاریکی و سردی و اندوه غیبت خورشید روحشان را تضعیف نکرده و با آسمانی روشن به رختخواب رفته به راحتی استراحت کنند. جشن یلدا امروزه توسط ایرانیان با شبنشینی اقوام و خانواده در کنار یکدیگر برگزار میشود. بدین گونه که اعضای خانواده در این شب مهم گردهم آمده و افراد مسن خانواده شروع به تعریف کردن قصههای کهن میکنند و هندوانه ، آجیل و انار و شیرینی و میوههای مختلف از جنبههای نمادین این شب میباشد.
از آیینهای رایج و معروف و مرسوم شب یلدا میتوان به آتش روشن کردن، قصهگویی ریش سفیدان و بزرگان، خوردن تنقلات و تفآلی بر حافظ اشاره کرد.
آتش روشن کردن در یلدا
از آنجایی که آتش روشن کردن در دیدگاه گذشتگان نماد روشنی و خورشید بود و همچنین برخی آن را برای رفع تاریکی و نحسی اهریمن میشناختند، از این رو برای فراری دادن تاریکیها و قوای اهریمن آتش روشن میکردند تا محفلی گرم در کنار یکدیگر ایجاد کنند.
قصهخوانی و مثلگویی در شب یلدا
در شب یلدا خانوادهها دور هم جمع میشوند و به شعرخوانی ها و داستانخوانی بزرگتر ها گوش فرا میدهند. قصههایی غیر واقعی و کوچک که شنیدنش برای هر فردی خوشایند و جذاب میباشد. بسته به فرهنگ هر شهر یا استان، قصههای متفاوتی نقل میشود. به عنوان مثال قصه حسین کرد شبستری در میان آذربایجانیها و داستانهای شاهنامه در بین خراسانیها رایج میباشد.
فال حافظ و شاهنامهخوانی در شب یلدا
شاهنامهخوانی و فال حافظ در شبهای یلدا یکی دیگر از سرگرمیهای ایرانیان میباشد و از دیرباز مرسوم بوده است. بدین صورت که برای تفآل زدن به حافظ مخاطب مورد نظر نیت میکند و بزرگ مجلس که قرار است فال بگیرد از او میخواهد جملهای را با خود تکرار کند و سپس دیوان را باز کرده و غزل بالای سمت راست را خوانده، چراکه جواب تفآل می باشد. اگر با وسط غزل مواجه شدند فال باید از ابتدای غزل یعنی صفحه پشت خوانده شود. پس از اینکه غزل خوانده شد آن را تفسیر میکنند. چنانچه فال محتوای مثبت داشت، یعنی فال خوب است اما اگر منفی بود، یعنی بد است. البته ناگفته نماند تمامی غزلیات حافظ محتوایی امیدبخش و خوب دارند. همچنین، شاهنامهخوانی جزء جداییناپذیر برنامههای شب یلدا میباشد که از دیرباز رایج بوده است. شاهنامهها اگر با شیوه نقالی خوانده شود جذابیتش صد چندان خواهد شد.
چیدمان سفره شب یلدا
چیدن سفره شب یلدا با انواع خوراکیها و تنقلات یکی از آیینهای این شب بهیادماندنی میباشد که شامل آجیلهای مخصوص و میوههایی همچون انار و هندوانه و دیگر تنقلات است. در دوران گذشته سفرهای با اسم میَزد پهن میشده است و از میوههای خاص خشک و تر و آجیل و یا به اصطلاح زرتشتیان، لُرک در سفره استفاده میشده است که یکی از اجزای اصلی سفره میباشد و در حقیقت ولیمه این جشن به شمار میرود.
آجیل ها و تنقلات خوشمزه شب یلدا
آجیل و تنقلات مخصوص از جمله مغز پسته، بادام، گردو، فندق و در کنار آن توت و انجیر خشک یکی از گزینههای مهم در شب یلدا میباشد. نگهداری طولانیمدت میوهها در گذشته راحت نبود، به همین دلیل برای مصرف و نگهداری بسیاری از میوهها اقدام به خشک کردن آنها میکردند. غیر از موارد نامبرده شده، از گندم، تخمه هندوانه، نخود برشته و شاهدانه نیز در شب یلدا میتوان استفاده کرد که امروزه خوراکیها و تنقلات دیگری از جمله پشمک یا باسلق نیز در سفره شب یلدا به کار میرود.
میوههای مخصوص شب یلدا
اصلیترین میوه شب یلدا انار میباشد. زیرا گذشتگان آن را مایه برکت و باروری میدانستند و این تفسیر را به علت دانههای زیاد آن مطرح کردند و همچنین رنگ قرمزی که دارد نماد خورشید و شادی است. قداست میوه انار از دوران بسیار قدیمی برای همه ثابت شده است و حتی جایگاه ویژهای در میان ادیان بزرگ جهان دارد، چراکه در افسانهها و اساطیر هم نام آن ذکر شده است. انار در دین زرتشتی از مقدسات و از درختان مینویی به شمار میرود.
هندوانه هم همانند انار یکی از خاصترین میوههای شب یلدا است. هندوانه یک میوه تابستانی است، بنابراین علاوه بر رنگ سرخش که یادآور حرارت و گرمای تابستان است، نماد خورشید نیز میباشد. البته از سایر میوهها و مرکبات همچون پرتقال، سیب، خرمالو، گلابی و یا حتی کدو تنبل و لبو هم میتوان استفاده کرد.