مهرداد حسین‌پور

اندوه حاصل از تخریب محیط‌زیست یک طرف، حسرت برآمده از سوءمدیریت‌های مدیران سابق در حفظ وتوسعه منابع طبیعی کشور یک طرف؛ عذاب سیاست‌زدگی و جناح‌گرایی رسانه‌های نامنصف در تحریف سخنان زیست‌محیطی حسن‌روحانی هم یک‌طرف. اگر آن دو فقره را درمانی باشد این فقره آخر، علاج شدنی نیست چرا که میوه تلخ یک مغلطه رسانه‌ای است. پایگاه‌های نفرت پراکنی، سخن دیروز روحانی را که رابطه مستقیم یا غیر مستقیم تحریم‌های ظالمانه با موضوعاتی همچون آب و طبیعت و محیط‌زیست را تبیین می‌کرد، در قرائت کینه توزانه مخالفان دولت به نقد نه، به استهزا و ریشخند گرفتند. در منطق معیوب این رسانه‌ها نمی‌شود از این گفت که زنجیر تحریم، گریبان همه چیز را با سماجت چسبیده است، خواه صنعت و بانکداری باشد یا بیمه و کشاورزی یا آب و محیط زیست. اصلاً بیایید میراث مدیران سابق را درعرصه محیط زیست مرور کنیم:
چالش‌ها و تنگناهای محیط زیستی در ایران، امروز بیش از گذشته خود را نشان داده‌اند،  زخم‌های کهنه‌ای که به‌خاطر غفلت‌ها و سوء مدیریت‌ها و توجه به منافع آنی و لحظه‌ای بر تن زیست بوم ما نشسته بود،  حالا در این حوزه سر باز  کرده‌اند و هر روز پرده‌ای  خاکستری و دلهره‌آور از حال و روز زمینی که در آن زندگی می‌کنیم و هوایی که در  آن تنفس می‌کنیم و آبی که از آن می‌نوشیم پیش روی نگاه‌های نگرانمان به نمایش در می‌آید. ریزگردها راه بر نفس کشیدن و دیدن ساکنان بیش از نیمی از پهنه ایران می‌بندد و همزمان زمینی که باید برکت سفره هامان از آن برداشت  و درو شود،  در تب داغ و زجر آور تشنگی می‌سوزد. سیمای ترحم انگیز و رنجور دریاچه‌ها و تالاب‌هایی که در زمانی نه چندان دور زندگی در آنها سرود  سرخوشانه خود را ساز کرده بود، قلبمان را می‌لرزاند و اشک را بر همان چشم‌های نگران جاری می‌کند. از قهر طبیعت البته نباید غفلت کرد اما زوال محیط‌زیست، سیاه‌شدن هوای تنفس، تلخ‌شدن آب آشامیدنی، هجوم سرطان به سینه و سلامت شهروندان را نباید در صورتحساب کسانی نوشت که با زمینه‌سازی برای پدیده‌تلخ تحریم، فرصت استفاده از منابع جهانی برای بهسازی وضع محیط زیست را از کشور گرفتند؟ کاش این مرثیه در همین جا پایان می‌یافت و لااقل سوختن و خاکستر شدن جنگل‌هایمان و آلوده شدن زلال و روشنایی رودخانه‌هایمان را نمی‌دیدیم. کاش فقط ریزگردها بودند که باید در نفس‌های روزانه خود با آنها ستیز داشته باشیم و دیگر هوا به‌خاطر میلیون‌ها خودروی بی‌استاندارد و کم استاندارد و سوخت بدون استاندارد آلوده نمی‌شد! کاش آنقدر عقلانیت و تدبیر می‌داشتیم که از آنچه زندگی امروز خود و آینده و فردای فرزندان بی‌گناهمان را می‌سوزاند، آتش تهیه برای حملات سیاسی و رقابت‌های جناحی نمی‌ساختیم؛  تا که شاید زخمی بر حریف زنیم و آفرینی نصیب خود کنیم بی‌آنکه سهم و تقصیر خود از آنچه اکنون به‌وجود آمده را قبول کنیم. کاش مسئولیت بپذیریم و برای جبران گذشته پر تقصیر آستین همت بالا زنیم چرا که آینده ایران با این دشمنان کور و کر در خطر است!
 دولت، ستردن همه این معضلات را در فضایی مهیا‌تر می‌بیند که سایه سنگین تحریم‌های ظالمانه از سر کشور سبک شده باشد. این منطق، چه جای ریشخند دارد که رسانه‌های رسوا زبان استهزا در سخنان رئیس جمهوری می‌گشایند.
ارتباط مستقیم یا غیر مستقیم بین نابهنجاری‌های زیست محیطی و تحریم‌ها آشکارتر از آن است که نیاز به بینه و برهان داشته باشد. البته از منتقدان آنی‌اندیش دولت انتظاری جز این نبود که  این سخن روحانی را خرج تمایلات جناحی خود کنند. این نحوه واکنش نشان می‌دهد که با وجود خسارت‌هایی که در حوزه محیط زیست به بار آمده هنوز آنها بعد   منطقه‌ای و جهانی مسائل و معضلات محیط زیست را درنمی‌یابند؛  برای فهم اینکه چرا  «آب و باد و خاک و جنگل می‌تواند به تحریم‌ها گره بخورد»، کافی است نگاهی به 5 الی 6 ساله گذشته داشته باشیم. به زمانی که به‌خاطر یا به بهانه  تحریم، بنزین پتروشیمی‌ها در سکوت و اختناق رسانه‌ای وارد بازار مصرف شد و عواقب و اثرات آشکار آن بر وضعیت هوا و سلامت مردم نادیده گرفته شد. دیپلماسی منطقه‌ای در حوزه آب و محیط زیست به‌طور کلی تعطیل و از دستور کار خارج و اولویت‌های دیگری چون مدیریت جهان در دستور کار قرار گرفت.
از سوی دیگر ارتباط تنگاتنگ فناوری با محیط زیست در حوزه‌های هواشناسی و کشاورزی و احیای آب و خاک و... یا دیده نمی‌شد یا اگر هم با گوشزدها و توصیه‌های دلسوزان در دستور کار قرار می‌گرفت به دیوار تحریم بر می‌خورد. چرا که دانشگاه‌های معتبر جهان و شرکت‌های صاحب فناوری در ذیل تحریم،  حاضر نیستند با کشورمان در این حوزه‌ها تعامل داشته باشند. از سوی دیگر کاهش چشمگیر درآمدهای نفتی نیز توان مالی دولت برای سرمایه گذاری و هزینه در این بخش را کاهش داده است. سفیر فرانسه یکی دوبار اقرار کرده است که قرار بود تهران و پاریس همکاری‌های مستمر زیست‌محیطی داشته باشند اما الزامات تحریم، مانع بود. مقام‌های عراقی در جواب مسئولان زیست‌محیطی ما که خواستار همکاری مشترک در رفع ریزگردها شده بودند به تحریم‌ها تشبث جسته‌اند. تحریم، همکاری با بانک‌های جهانی، بیمه‌های جهانی، دانشگاه‌ها و پژوهشکده‌ها و... را مسدود کرده است. به هر روی آنچه در سخن روحانی برای مخالفان سنگین و غریب آمد عین واقعیت بوده است. دولت، رفع تحریم‌های ظالمانه را در قانون فعالیت‌های خود قرار داده است تا خسارات مدیریت کسانی که کشور را مثل آب‌خوردن به ورطه تخریب کشاندند جبران کند، حتی اگر این خسارات، آب آشامیدنی مردم باشد.