حنيف غفاري

رجب طيب اردوغان رئيس جمهور ترکيه اين بار در صدد است ضمن کسب اکثريت مطلق کرسي ها  پارلمان، زمينه را براي رياستي کردن نظام سياسي کشورش فراهم سازد. بر اين اساس، اردوغان قصد دارد نخست وزير را به مقامي تشريفاتي تبديل کرده و خود به عنوان فرد اول و تصميم گيرنده کشورش در راس معادلات سياسي و اجرايي آنکارا حضور يابد. با اين حال اردوغان بر سر راه خود موانعي مي بيند که حل و فصل آنها چندان آسان به نظر نمي رسد! مانور سيگنال هاي منفي در اطراف کاخ رياست جمهوري اردوغان يا همان کاخ چانکايا لحظه اي وي را آرام نمي گذارد. برخي از اين موارد عبارتست از :

-1 برگزاري انتخابات رياست جمهوري سال گذشته در ترکيه و پيروزي اردوغان، آن هم با اکثريتي شکننده ( با کسب 52 درصد آرا ) نشان داد که احزاب «جمهوريخواه خلق»، «دموکراتيک خلق‌ها» و «ملي گرا» به همراه ديگر احزاب مخالف در صورت جذب آراي خاکستري و خاموش قدرت غلبه بر اردوغان و حزب عدالت و توسعه را خواهند داشت. اگرچه «کمال قليچدار اوغلو»، «دولت باغچه لي» و «صلاح الدين دميرتاش» و «احسان اوغلو» که 4 مخالف شناخته شده اردوغان و حزب عدالت و توسعه محسوب مي شوند با يکديگر در خصوص اداره جامعه و رويکرد سياسي آنکارا اختلاف نظرهايي آشکار دارند، اما در برهه فعلي هدف مشترک آنها «گذار از اردوغانيسم» و ممانعت از تبديل شدن اردوغان به شخص اول کشور است. اين در حالي است که اردوغان و احمد داوود اوغلو نخست وزير ترکيه هر دو در صددند به هر نحو ممکن قانون اساسي کشور را دستخوش تحولاتي عمده و اساسي نمايند.

-2 صلاح الدين دميرتاش رهبر حزب دموکراتيک خلق‌ها DHP هم اکنون به يکي از تعيين کننده ترين بازيگران سياسي ترکيه تبديل شده است. دمير تاش در جريان انتخابات رياست جمهوري سال گذشته توانست حدود 10 درصد آرا را به خود اختصاص دهد. در چنين شرايطي ممکن است کردها بتوانند با حضور پررنگ خود در انتخابات و به گردش درآوردن آراي خود به سود حزب دموکراتيک خلق‌ها، 10 درصد لازم را براي راهيابي به پارلمان کسب کرده و در نتيجه از تعداد نمايندگان حزب عدالت و توسعه بکاهند. اردوغان در طي سه دوره انتخابات پارلماني قبل، يکي از اصلي ترين برگ برنده هاي خود را عدم کسب 10 درصد لازم کردها جهت حضور در پارلمان مي دانست. با اين حال انتخابات رياست جمهوري قبلي نشان داد که کردها اين بار قادر خواهند بود معادله را تغيير دهند.

-3 حزب جمهوريخواه خلق به رهبري کمال قليچدار اوغلو که به طور کلي چندين سال است ديگر نقش محوري خود را در معادلات سياسي ترکيه از دست داده است، اين بار سعي دارد با جذب آراي علويان ترکيه ميزان تاثيرگذاري خود را در پارلمان افزايش دهد. در انتخابات سال 2011 ميلادي حزب جمهوريخواه خلق توانست 25 درصد آرا را به خود اختصاص دهد، اين در حالي بود که حزب عدالت و توسعه 50 درصد آرا را کسب نموده و توانست پارلماني همسو با دولت اردوغان را تشکيل دهد. پس از استعفاي «دنير بايکال» از حزب جمهوريخواه خلق، کمال قليچدار اوغلو به دليل عدم اقبال مسلمانان نسبت به حزب طرفدار لائيسيته خود، در عمل نتوانست بر ميزان طرفداران حزب متبوعش بيافزايد. با اين حال اين بار قليچدار اوغلو رهبر حزب جمهوريخواه خلق فرمول جديدي را براي افزايش آراي حزب متبوعش امتحان کرده است. حزب جمهوريخواه خلق که از اصلي ترين منتقدان سياستهاي اردوغان در قبال ملت سوريه محسوب مي شود، اين بار توانسته است آراي علويان ترکيه را نيز با خود همراه سازد. علويان ترکيه که ارتباط نزديکي با علويان سوريه دارند، اين بار در صددند با ريختن آراي خود به سود حزب جمهوريخواه خلق مانع از افزايش آراي حزب عدالت و توسعه و کنترل کامل پارلمان توسط اردوغان و همراهانش شوند.  

-3 يکي از موارد ديگري که نقطه نگراني اردوغان محسوب مي شود، به حضور پررنگ احتمالي شهروندان ترکيه اي ساکن دو کشور اروپايي آلمان و اتريش در انتخابات باز مي گردد. حضور ميليونها شهروند ترک در اين دو کشور، حداقل در برهه فعلي پيام خوبي براي رئيس جمهور از خودراضي ترکيه ندارد! در جريان سفر اردوغان به دو کشور آلمان و اتريش در سال ميلادي گذشته شاهد رويارويي هزاران نفر از طرفداران و مخالفان اردوغان با يکديگر بوديم. در گذشته اي نه چندان دور، اتباع ترکيه اي ساکن کشورهاي اروپايي يکي از نقاط اتکاي اردوغان در پيروزي هاي انتخاباتي بودند. در اين ميان ، حدود 2 ميليون شهروند 

ترکيه اي واجد شرايط راي دهي در کشورهاي اروپايي وجود دارد که تعداد زيادي از آنها طي روزهاي اخير و در انتخاباتي پيش از موعد پاي صندوق هاي راي حضور يافته اند. برخي برآوردهاي اوليه نشان دهنده کاهش جدي آراي حزب عدالت وتوسعه در ميان اتباع ترکيه اي 

ساکن اروپاست. در صورتي که اين جو سياسي به داخل ترکيه نيز منتقل شود، مي تواند شرايط داخلي و حتي آراي برخي شهروندان را نيز به ضرر حزب عدالت وتوسعه تغيير دهد.

-4 فراتر از همه اين موارد، نگراني ها و نارضايتي هايي که هم اکنون در درون حزب عدالت و توسعه و به سبب برخي رفتارهاي خودخواهانه اردوغان و داوود اوغلو صورت گرفته است مي تواند به پاشنه آشيل وي در انتخابات پيش رو تبديل شود. البته نگراني اردوغان در اين خصوص معطوف به انتخابات پيش رو نيست، بلکه وي نسبت به وقوع تحولاتي غير قابل پيش بيني در درون حزب خود ، حتي در صورت پيروزي مطلق در انتخابات به شدت نگران است. يکي از اين تغييرات مي تواند اعلام جدايي رسمي عبدالله گل رئيس جمهور سابق ترکيه از حزب عدالت و توسعه باشد. در اين صورت بسياري از طرفداران عبدالله گل که به دنبال حمايت اردوغان از گروههاي تکفيري مسلح و همچنين رفتار اردوغان و داوود اوغلو در قبال معترضين داخلي در پارک گزي ترکيه در صدد جدا کردن مسير خود از رئيس جمهور و نخست وزير فعلي ترکيه هستند، جهت ايجاد ساختار و تشکيلاتي جديد دست به کار خواهند شد. از اين رو 

نگراني هاي اردوغان حتي در صورت پيروزي مطلق در انتخابات پارلماني  (که با توجه به نظرسنجي هاي اخير بعيد به نظر 

مي رسد) تشديد خواهد شد.

-5 گروههاي سياسي مخالف اردوغان در ترکيه طي ماههاي اخير با شعار «مقابله با ديکتاتوري اردوغان» با يکديگر متحد شده اند. در چنين شرايطي «پيروزي» يا «شکست» اردوغان هر دو مولد 

بحران هاي تازه اي بر عليه رئيس جمهور ترکيه خواهد بود. در صورت شکست اردوغان در انتخابات و تشکيل دولت ائتلافي، وي ديگر قدرت ايجاد و اعمال تغييرات گسترده در قانون اساسي کشورش را نخواهد داشت. همچنين احتمال استعفاي «احمد داوود اوغلو» در چنين شرايطي منتفي نيست و در نهايت اردوغان از کاخ روياهاي خود به زمين خواهد افتاد. از سوي ديگر، اگر فرض کنيم حزب عدالت و توسعه با کسب 330 کرسي از 550 کرسي پارلمان بتواند تشکيل دولت دهد، دوباره شرايط براي اردوغان و حزب متبوعش سخت و دشوار خواهد بود.

دلايل اين دشواري کاملا مشخص است :

1-5:  با توجه به نظرسنجي هاي صورت گرفته تا 10 روز قبل از انتخابات ( برگزاري نظرسنجي هاي انتخاباتي در ترکيه از  10 روز مانده تا انتخابات ممنوع است )، حزب عدالت و توسعه  37 تا 43 درصد آرا را به خود اختصاص خواهد داد. در اين ميان اعلام پيروزي مطلق حزب عدالت و توسعه با کسب 50 درصد آرا به بالا، ترکيه را به ميدان مجادله بر سر تقلب در انتخابات تبديل خواهد کرد، موضوعي که احزاب مخالف اردوغان نيز نسبت به آن هشدار داده اند.

2-5: اردوغان هم اکنون با اتحاد بي

 سابقه اي رو به روست که عليه وي و سياست هايش ايجاد شده است. اعتراضات خياباني در ترکيه طي دو سال اخير علاوه بر مستمر بودن فراگير نيز بوده است. به عبارت بهتر، اين اعتراضها از شهرهاي «وان»  و «ماراش» در شرق ترکيه تا «مرسين» و «آلانيا» و از همه مهم تر شهرهاي بزرگي مانند استانبول، آنکارا و ازمير و ارزوم را در بر گرفته است. از اين رو پيروزي اردوغان در انتخابات ، حکم يک پيروزي تنش زا را در جامعه سياسي بحران زده ترکيه دارد.

در نهايت اينکه انتخابات ترکيه در فضايي آرام و مطلوب برگزار نمي شود. انفجار اخير صورت گرفته در تجمع مخالفان اردوغان در شهر کردنشين دياربکر در شرق ترکيه و تنشهايي که در برخي نقاط ديگر به وجود آمده، نشان مي دهد انتخابات پارلماني ترکيه مي تواند مولد چالشهاي امنيتي مزمني در فضاي سياسي و اجتماعي اين کشور باشد. چالشهايي که مسلما اردوغان قدرت غلبه بر آنها را در آينده اي نزديک نخواهد داشت.