این یادداشت به قلم فواد شمس در ادامه می افزاید: حمایت آک پارتی و اردوغان از گروه های افراطی و بنیادگرا از جمله داعش، از نگاه ما ایرانیان امر مطلوبی نیست. در نتیجه نگاه ایران به وی و حزبش را منفی تر کرده است. بر همین مبنا بهترین سناریو برای منافع ملی ما این است که اردوغان قدرت لجام گسیخته ای به دست نیاورد. به همین دلیل انتخابات فردای پارلمان ترکیه برای دیگر کشور های منطقه از جمله ایران بسیار مهم جلوه می کند.

برخلاف قانون اساسی ترکیه که دولت و رئیس جمهور را از دخالت در انتخابات منع می کند اردوغان به صورت آشکار با انواع ترفندها می خواهد در روند انتخابات پارلمانی ترکیه تاثیرگذار باشد تا بتواند با کسب دو سوم آرا راه را برای تغییر قانون اساسی و دستیابی به قدرت بیشتر هموار کند.

تلاش اردوغان برای تغییر قانون اساسی و ایجاد حکومت ریاستی انتخابات پارلمانی ترکیه این دوره را مهمتر از دوره های قبل کرده است. در واقع حزب حاکم، یعنی حزب عدالت و توسعه به رهبری اردوغان در تلاش برای تغییر قانون این کشور از پارلمانی به ریاستی است و این امر زمانی تحقق می یابد که آک پارتی موفق به کسب اکثریت مطلق کرسی های پارلمان ترکیه شود.

در این میان احزاب اپوزیسیون از کمالیست ها و ناسیونالیست ها گرفته تا چپ گرا ها و کردها همه و همه در تلاش هستند که جلوی بر آمدن یک نظام دیکتاتوری توسط اردوغان را بگیرند. احزاب مخالف بر این اعتقاد هستند که اردوغان در حال تلاش است که نظام ترکیه را به دیکتاتوری بدل سازد.

بر اساس پیش بینی ها رقابت اصلی بین 4 حزب عدالت و توسعه، ملی گرا، کمالیست ها و دموکراتیک خلق(چپ گراها و کردها) است. در واقع در کنار احزاب ملی گرا و چپ میانه سکولار که سنتا همواره در انتخابات ها نقش داشتند ما با پدیده جدید حضور حزب دموکراتیک خلق ها که متشکل از چپ گراهای مترقی و کردها و ارمنی ها و علوی ها هست، مواجه ایم. به جرات می توان گفت که این حزب پدیده اصلی این انتخابات پارلمانی ترکیه است. تاکنون نیز در نظرسنجی های صورت گرفته حزب دموکراتیک خلق ها توانسته 10 درصد آرا را کسب کند.

در این میان می توان گفت که نقش کردها در انتخابات پارلمانی ترکیه بسیار حائز اهمیت است. کردها بزرگترین اقلیت ساکن در ترکیه هستند که سال ها است برای حقوق برابر و دموکراتیک مبارزه می کنند و این بار با اتحاد با دیگر نیروهای سیاسی خصوصا چپ ها در قالب حزب دموکراتیک خلق ها اگر بتوانند در سیستم انتخاباتی ترکیه دستکم 10 درصد کرسی ها را به دست بیاورند جلوی دیکتاتوری اردوغان را خواهند گرفت.

در مقابل اما هدف اصلی حزب حاکم عدالت و توسعه و شخص اردوغان این است که در این انتخابات دو سوم کرسی های پارلمان ترکیه را کسب کند تا بتواند ایده ریاستی کردن ساختار سیاسی ترکیه را پیاده سازد. این موضوع دقیقا از نظر بسیاری گام جدی و محکمی از طرف اردوغان برای رسیدن به سلطانیسم و عثمانی گری است. اما با وجود این که دولت اردوغان در سال های اخیر با اتهامات زیادی از جمله فساد های ساختاری و اقتصادی و کمک به گروه های افراطی و بنیادگرا خصوصا داعش روبرو است در خود جامعه ترکیه نیز اقبال عمومی گذشته را دیگر ندارد. اما هنوز هم حزب اردوغان می تواند آرای زیادی را به دست بیاورد.

احزاب سکولار و ملی گرا نیز جایگاه سنتی خود را دارند در این بین فقط حزب دموکراتیک خلق ها است که می تواند سرنوشت این انتخابات و به تبع آن سرنوشت کل جامعه ترکیه را تغییر دهد. در واقع رقابت را نباید بین حزب اول و دوم ترسیم کرد بلکه به صورت ویژه باید رقابت را بین دو حزب عدالت و توسعه و حزب دموکراتیک خلق ها در نظر گرفت. برای همین رای کردها و دیگر اقلیت ها از جمله علوی ها و ارامنه و جوانان ناراضی ترک که بعضا جزء احزاب و گروه های چپ گرا هستند، در این انتخابات سرنوشت ساز است.

به صورت خلاصه اگر حزب دموکراتیک خلق ها بتواند حد نصاب 10 درصد آرا را به دست بیاورد در این صورت حزب عدالت و توسعه و شخص اردوغان در اجرای سناریو خود ناتوان خواهند شد. اما اگر حزب حاکم عدالت و توسعه بتواند اکثریت کرسی ها را از آن خود کند بی شک نخواهد توانست اهداف خود در زمینه تغییر نظام از پارلمانی به ریاستی را پیش بگیرد.

از منظر منافع ملی ما در ایران بهترین سناریویی که می تواند و ممکن است در انتخابات پارلمانی فردا در ترکیه رخ دهد این است که حزب عدالت و توسعه نتواند اکثریت مطلق را به دست بیاورد و یک پارلمان با چند حزب در ترکیه تشکیل شود و کردها هم بتوانند وارد پارلمان شوند تا از دیکتاتوری و یکه تازی اردوغان جلوگیری کنند. به هر روی متاسفانه عملکرد اردوغان در سالهای گذشته نشان داده است که از طرف دیگر اما باید سناریوهای بد را هم در نظر گرفت.

بدترین سناریو می تواند این باشد که حزب عدالت و توسعه با کسب سه پنجم صندلی های پارلمان پیروز مطلق شود. در این صورت اردوغان به راحتی می تواند به رویاهای خود تحقق ببخشد و با تغییر سریع قانون اساسی ترکیه خودش را عملا تبدیل به سلطان جدید ترکیه کند.

کسی که بدون هیچ لکنت زبانی خواهان احیای عثمانی در منطقه است و در کشورهای منطقه دخالت آشکار می کند در آن زمان یک قدرت بسیار زیاد در دست خواهد داشت که قطعا بر آتش جنگ داخلی سوریه و تنش ها در عراق و دیگر کشور های منطقه می افزاید. با توجه به اینکه همین الان هم حزب اردوغان و خصوصا شخص خودش حامی اصلی گروه های تروریستی همچون داعش در منطقه هستند تصور این که وی و حزب عدالت و توسعه بتوانند برنامه های خود را برای ریاستی کردن نظام ترکیه محقق سازند واقعا خطرناک است. با این اوصاف اگر حزب عدالت و ترکیه به رهبری اردوغان در این انتخابات پیروز شود برای آینده صلح و آرامش در منطقه خاورمیانه خصوصا بحث جنگ داخلی سوریه چندان گزینه مطلوبی نیست.

بیشتر تحلیلگران اردوغان و حزب آک پارتی را متهم به حمایت از گروه های تروریستی خصوصا داعش در سوریه و حتی عراق می کنند. دخالت های فراوان دولت اردوغان در سوریه بر آتش بحران این کشور افزوده است. اگر اردوغان و حزبش در انتخابات ترکیه با یک اکثریت مطلق وارد پارلمان شود خطر افزایش تنش ها در منطقه بیشتر خواهد شد. رویای سلطان اردوغان تحقق می یابد و وی برای احیای اقتدار عثمانی به ماجراجویی های بیشتر در منطقه دست خواهد زد. اما اگر احزاب دیگر ترکیه خصوصا حزب دموکراتیک خلق ها بتوانند انحصار آک پارتی را بشکنند باید شاهد یک ترکیه نوین باشیم که برای کل خاورمیانه نیز مفیدتر خواهد بود.

* منبع: روزنامه ابتکار

** اول ** 1337