صاحبخبر - جوزپ بورل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا اواخز هفته گذشته در یادداشتی در روزنامه فایننشالتایمز درباره مذاکرات احیای برجام اظهار نظر کرده است. او نوشته است: «بعد از ۱۵ ماه مذاکرات فشرده و سازنده در وین و تعاملات بیشمار با طرفهای برجام و آمریکا من به این جمعبندی رسیدهام که فضای برای مصالحههای مهم اضافی به پایان رسیده است. من اکنون روی میز متنی گذاشتهام که در آن، رفع تحریمها و گامهای هستهای برای احیای برجام به تفصیل شرح داده شدهاند.» او در ادامه مدعی شده است: این متن، بهترین توافقی است که من به عنوان تسهیلکننده مذاکرات آن را ممکن میبینم. توافق بینقصی نیست، اما در آن به همه عناصر ضروری پرداخته شده و در بردارنده مصالحههای سخت حاصلشده توسط همه طرفها است.
این درحالی است که ند پرایس سخنگوی وزارت خارجه آمریکا در مورد این طرح بورل اظهار داشت: ما درحال بررسی پیش نویس تفاهم برای بازگشت متقابل به پایبندی کامل برجام هستیم که جوسپ بورل با ما و همچنین ایران به اشتراک گذاشته است. ما پاسخ خود را به صورت مستقیم به اتحادیه اروپا اعلام خواهیم کرد. وی تصریح کرد: ما درحال مطالعه تغییرات پیشنهادی از سوی اتحادیه اروپا هستیم و در مدت کوتاهی به آنها پاسخ خواهیم داد.
طرح بورل یک طرح فصلی است
در همین رابطه، حشمتالله فلاحتپیشه رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس دهم در گفتگو با فرارو با اشاره به اینکه طرح جوزف بورل مسئول سیاست خارجی اروپا یک طرح فصلی است، اظهار داشت: در این طرح یک سری مشوقها برای ایران و آمریکا برای رسیدن به یک توافق حداقلی وجود دارد و به نوعی بر روی اشتراکاتی که دو طرف طی این مدت در طول مذاکرات به دست آوردهاند، تاکید شده و خبری از اختلافاتی که ایران و آمریکا داشتهاند، نیست.
وی افزود: به این خاطر فصلی است. ایران بتواند با مشارکت در بازار انرژی، مشکلات اروپا بابت تامین انرژی را تا حدودی حل کند. در واقع طرح بورل نفت در برابر نظارت است، بدین معنی که تحریمهای فروش نفت و گاز ایران برداشته خواهد شد و ایران میتواند در بازار انرژی جهان حضور پیدا کند، در طرف مقابل نیز ایران برخی از نظارتها میپذیرد، که از این بابت دغدغه غربیها نسبت به برنامه هستهای ایران نیز رفع خواهد شد.
فلاحتپیشه گفت: به نوعی میتوان گفت، در حال حاضر زمان برای احیای کامل برجام از بین رفته است، زیرا ایران برای احیای برجام از آمریکا تضمین خواسته که دولت بایدن این کار را نخواهد کرد، در مقابل نیز ایران تاسیسات هستهای خود را تهی نخواهد کرد. همچنین انتقال سوخت هستهای که به سختی به دست آمده به کشور ثالث، در چنین شرایطی برای ایران امکان پذیر نیست، بنابراین احیای کامل برجام ممکن نیست.
فلاحتپیشه بیان کرد: اگر این طرح بورل نیز که به نوعی تاکید بر روی توافقات به دست آمده در مذاکرات وین است، به نتیجه نرسد، فرصت حداقلی احیای برجام نیز از بین خواهد رفت و دیگر نباید در این زمینه انتظاری داشت، توافق، اما به شرط آن است که دو طرف یعنی ایران و آمریکا از مواضع همه یا هیچ خود کوتاه بیایند و بر چیزی که روی میز است بسنده کنند، در چنین وضعیتی میتوان گفت توافق در دسترس است، در غیر این صورت اتفاقی رخ نخواهد داد.
یک تنفس مصنوعی
علی بیگدلی کارشناس مسائل بینالملل نیز با اشاره به اینکه اصولا جوزپ بورل آدم خوش نیت و خوشبینی است، اظهار داشت: او در اوج ناامیدی در مذاکرات، به نوعی یک تنفس مصنوعی برای احیای برجام وارد کرده، حال اینکه این احیای موقت تا چه اندازهای بتواند به احیای کامل مذاکرات هستهای ایران و غرب منجر شود، الان نمیتوان در مورد آن نظر قطعی داد، زیرا جزییاتی از این مذاکرات تاکنون منتشر نشده، بنابراین باید دید که دو طرف اصلی یعنی ایران و آمریکا در اینباره چه خواهند گفت.
وی افزود: اتحادیه اروپا با توجه به شرایطی که جنگ اوکراین برای این قاره به وجود آورده، نیاز به انرژی دارد، در اینباره نیز با توجه به اینکه فصل سرما در اروپا فرا خواهد رسید، آنها مشتاق آن هستند، با ورود انرژی و نقت ایران به اروپا، این قاره با مشکلات کمتری روبرو شود، برای همین است که بورل به دنبال احیای برجام است، این درحالیست که مقامات ایران نیز اعلام کردهاند، برای شروع مذاکرات و احیای توافق هستهای باید ایران از منافع اقتصادی برجام منتفع شود.
این استاد دانشگاه اضافه کرد: از سوی دیگر بنظر میرسد در طرح بورل خروج یکی از زیر مجموعههای سپاه همانند قرارگاه خاتمالانبیا از تحریم میتواند انجام شود، حال اینکه این مسئله مورد قبول ایران قرار گیرد، مشخص نیست، زیرا ایران به دو دلیل مواضع خود را نسبت به گذشته سختتر کرده، در وهله اول با توجه به افزایش سطح غنیسازی اورانیوم و دو وهله دوم با توجه به نیاز اروپا به انرژی، ایران در این باره کوتاه نمیآید، اما باید امیدوار بود، پیشنهاد بورل مورد توافق دو طرف قرار گیرد، زیرا هنوز فضای امیدواری برای احیای برجام نمیتوان داشت، زیرا که تاکنون دو طرف نسبت به این پیشنویس اظهار خوشبینی نداشتهاند.∎