هفته گذشته حضور یکی از کارآفرینان در صداوسیما جنجالآفرین شد. این کارآفرین نمونه با حضور در برنامه پایش ادعایی را مطرح کرد مبنی بر اینکه: «گوشت کیلویی ٢٨هزار تومان وارد میشود که کیلویی ٣٤هزار تومان تاجر باید به سازمان امور دام بدهد و این سازمان هم باید کیلویی ٤٠هزار تومان بین مردم توزیع کند.» اما خبری از گوشت ٤٠هزار تومانی نیست.
به گزارش شهروند، این موضوع درحالی رخ میدهد که ابراز خوشحالی یکی از بازیگران تلویزیون از گرانی گوشت و مضرات آن با نقدهای تند کاربران ایرانی در فضای مجازی مواجه شد. از آن سو انتشار ویدیوهای متعدد از کیفیت پایین و حتی فساد گوشت وارداتی موج دیگری از انتقادها را در فضای مجازی به وجود آورده است، اما گوشت وارداتی واقعا چه قیمتی دارد؟
گوشت وارداتی آنقدرها هم سود ندارد!
قیمت واقعی گوشت وارداتی چقدر است؟ ٢٨ یا ١٢٠هزار تومان؟ پس از واردات و پروسه توزیع، به چه اندازه روی این کالا سود تعلق میگیرد. واکنشها در فضای مجازی و جامعه به اندازهای بود که دولت را با انتقادات بیشماری روبهرو کرد، بهطوری که علیاکبر مهرفرد، معاون توسعه بازرگانی و صنایع وزیر جهاد کشاورزی به این موضوع واکنش نشان داد و گفت: «ادعاهای مطرحشده از سوی یک کارآفرین برتر در برنامه زنده تلویزیونی که خودش هیچ اهلیتی برای واردات گوشت قرمز ندارد، سراسر کذب محض بوده و جای تاسف برای صداوسیماست که به چنین افرادی اجازه تشویش اذهان عمومی را میدهد.»
آگاهی، عضو انجمن واردکنندگان هم به نوعی ادعای مطرح شده از طرف این کارآفرین را رد کرده و میگوید: «برخلاف تصور عموم سودی از واردات گوشت عاید واردکنندگان نمیشود، اما به دلیل تعهدی که سه ماه پیش به دولت دادهایم، مجبور به واردات گوشت هستیم.»
به گفته او، درحال حاضر واردات هر کیلو گوشت گرم از آسیای میانه براساس ارز ٤٢٠٠ تومانی برای واردکننده ٣٢هزار تومان تمام میشود و به قیمت ٣٣هزار تومان در اختیار شبکه توزیع قرار میگیرد. آنگونه که این فعال اقتصادی توضیح میدهد، واردات گوشت گرم از استرالیا برای واردکننده حدود ٤٠هزار تومان تمام شده و با قیمت بالاتری عرضه میشود.
او در واکنش به کسانی که واردکنندگان را متهم به احتکار گوشت کردهاند، گفت: «به دلیل حساسیتی که این روزها روی بازار گوشت ایجاد شده است، تمام محمولههای وارداتی بعد از ورود به گمرک ضبط شده و در اختیار شبکه توزیع دولتی قرار داده میشود.»
ادعای عضو انجمن واردکنندگان درباره قیمت تمام شده گوشت درحالی است که یک سرچ گوگل نشان میدهد که قیمت گوشت گوسفند در خردهفروشیهای استرالیا، آن هم به صورت بستهبندی کیلویی ٧ تا ٨ دلار است و قیمت گوشت گوساله بستهبندی شده، در خرده فروشیهای استرالیا بین ٥ تا ٧ دلار قیمت گذاری شده است. اگر بخواهیم قیمت گوشت گوسفند را با دلار ٤٢٠٠ تومانی در نظر بگیریم نرخ گوشت گوسفند استرالیایی ٢٩هزار و ٤٠٠ تا ٣٣هزار و ٦٠٠ تومان است و نرخ گوشت گوساله با دلار ٤٢٠٠ تومانی بین ٢١ تا ٢٩هزار و ٤٠٠ تومان تمام میشود.
ایرانیها زیاد گوشت میخورند؟
بررسی اطلاعات ارایهشده از سوی مرکز آمار ایران درخصوص سبد هزینه خانوار بیانگر آن است که در سالهای گذشته سبد غذایی مردم کوچک و کوچکتر شده است. براساس آمارهای جهانی و اطلاعات دریافتی از گزارش سازمان خواربار جهانی (فائو)، متوسط مصرف سرانه انواع گوشت قرمز در بازه زمانی سالهای ٢٠١٥ تا ٢٠١٧ میلادی نشان از کاهش مصرف آن در ایران و همچنین شکاف شدید مصرف نسبت به کشورهای مختلف دارد.
مصرف این کالا سال ٢٠١٧ در ایران حدود ٦ کیلوگرم بوده است، به عبارت دیگر میتوان ادعا کرد که هر ایرانی ماهانه تنها نیم کیلو و روزانه ١٦,٦ گرم گوشت مصرف میکند. البته نباید فراموش کرد که متوسط قیمت گوشت قرمز در سال اعلامی بهطور متوسط ٤٠هزار تومان بود. سیروس روستا، عضو هیأت مدیره اتحادیه مرکزی دامداران که معتقد است گرانیهای اخیر منجر به حذف گوشت از سبد مصرفی بسیاری از خانوارهای ایرانی شده است، میگوید: «میتوان ادعا کرد که میزان مصرف گوشت نسبت به پارسال حداقل ٣٠ تا ٤٠درصد کاهش پیدا کرده است. هرچند آمار دقیقی وجود ندارد، اما میتوان ادعا کرد اکنون سرانه مصرف گوشت در بسیاری از خانوادههای ایرانی ٤کیلوگرم هم نیست.»
بازار داغ دام زنده در استانهای مرزی
برخلاف آنچه دیروز برخی از رسانههای خبری اعلام کردند، خبری از کاهش قیمت دام زنده در بازار نیست. به گفته روستا درحال حاضر هر کیلو دام سنگین حدود ٣٠هزار تومان و دام سبک ٤٠هزار تومان خرید و فروش میشود. سعید سلطانی، رئیس اتحادیه دامداران مرکزی معتقد است بهای دام در استانهای مختلف، متفاوت است. بهعنوان مثال در استانهای مرزی هر کیلو دام سبک به قیمت ٥٥هزار تومان و در برخی از استانها به قیمت ٣٥هزار تومان خرید و فروش میشود، ٢٠هزار تومان اختلاف در قیمت هر کیلو دام، ٤٠هزار تومان قیمت گوشت را بالاتر میبرد.
درواقع میتوان ادعا کرد قیمت گوشت در استانی که دام در آن به قیمت ٣٥هزار تومان فروخته میشود، حدود ٨٠هزار تومان و در استانی که دام در آن ٥٥هزار تومان فروخته میشود، ١٢٠هزار تومان در اختیار مصرفکننده نهایی قرار میگیرد.
گوشتخوارترین مردم جهان کدامند
در انگلستان این عقیده وجود دارد مردمانی گوشت بیشتر مصرف میکنند که پول بیشتری دارند و مشخصا درآمد آنها بیشتر است. گزارش مجمع جهانی اقتصاد نشان میدهد بهعنوان مثال در لوکزامبورگ که سرانه تولید ناخالص ملی حدود ۷۰هزار دلار است، هر نفر حدود ۱۰۰ کیلوگرم گوشت مصرف میکند. در چین که سرانه تولید ناخالص ملی ۱۱هزار دلار است، مردم این کشور سالانه ۵۵ کیلوگرم گوشت مصرف میکنند. گزارش مجمع جهانی اقتصاد اضافه میکند که علاوه بر تولید ناخالص ملی، رشد سریع درآمد خانوارها در اقتصادهای نوظهور نیز میتواند به تغییر رژیم غذایی آنها کمک کند و آنها را به سمت مصرف محصولات پروتیینی که قیمت بالایی دارند، سوق دهد.
با افزایش درآمد مردم گرایش بیشتری به خوردن گوشت، محصولات لبنی و غذاهای دریایی پیدا میکنند. براساس این گزارش، مردم هنگکنگ با مصرف نزدیک به ۱۶۰ کیلوگرم گوشت در سال پرمصرفترین مردم جهان در این نوع غذا هستند. بعد از آن، نیوزیلند با مصرف حدود ۱۳۵ کیلوگرم در جایگاه دوم، استرالیا با مصرف حدود ۱۳۰ کیلوگرم در جایگاه سوم و آمریکا با مصرف ۱۲۰ کیلوگرم در جایگاه چهارم قرار دارد. بعد از آن، کشورهای لوکزامبورگ، برزیل، انگلستان، دانمارک، سوییس، نروژ، چین، ژاپن، اندونزی و هند قرار گرفتهاند.
دام را باید جلوی چشمان خودم ذبح کنند تا اعتماد کنم
در روزهای گذشته تصاویر زنندهای از گوشتهای وارداتی در فضای مجازی دستبهدست میچرخید؛ از گوشتهای قرمز که حالت عفونی به خود گرفته تا چربیهای خشکشده زیر یک لایه گوشت قرمز. تصاویری که سلطانی، رئیس اتحادیه مرکزی دامداران درباره آن میگوید: «نمیتوان صحت تصاویر منتشرشده را تأیید یا تکذیب کرد، چرا که در تصاویر ضبطشده بستهبندی این گوشتها نشان داده نمیشود و اصلا مشخص نیست که این گوشتها مال کجاست.»
او در ادامه با اشاره به ضوابط ذبح و واردات گوشت به کشور میگوید: «تمام گوشتهایی که وارد کشور میشود تحت نظارت سازمان دامپزشکی و ناظر شرعی ذبح میشود و باید سلامت آنها به تأیید برسد.»
این فعال صنفی البته در ادامه میگوید: «این روزها البته شرایط بهقدری بد شده که حاضر نیستم گوشتهای داخلی که در مقابل چشمانم ذبح نشدهاند را بخورم و تنها به گوشتی اعتماد دارم که در مقابل چشمان خودم ذبح شده باشد.»
سهم گوشت از هزینه خانوار نزولی شد
بر اساس دادههای مرکز آمار و بانک مرکزی، سهم انواع گوشت از هزینه خانوار از ۶.۱درصد در سال ۱۳۸۵ به ٥,٣درصد در سال ١٣٩٥رسیده است؛ سهم انواع گوشت در سبد گوشتی خانوار و بررسی جزییات مصرف گوشت ایرانیان نشان میدهد که همچنان بیشترین هزینه خرید گوشت صرف خرید گوشت دام میشود.
آنگونه که بانک مرکزی اعلام کرده است در سال ۱۳۹۶ متوسط هزینه خوراکی و دخانی یک خانوار شهری، برابر ۷۶۷۵۰هزار ریال بوده است که در مقایسه با سال ۱۳۹۵ به میزان ۱۵.۲درصد افزایش نشان میدهد. براساس نتایج این بررسی، در بین هزینههای خوراکی و دخانی بیشترین سهم با ۲۲.۱ درصد، مربوط به هزینه «آرد، رشته، نان، غلات و فرآوردههای آن» بوده و هزینههای مربوط به «گوشت» با ۲۰.۴درصد بیشترین سهم از سبد مصرفی خانوارها را به خود اختصاص داده است.
چقدر تولید و چقدر مصرف کردیم
طبق آمار ارایه شده از سوی وزارت جهاد کشاورزی، تولید انواع گوشت قرمز در سال ١٣٩١ نزدیک به ٧٤٧هزار تن بود که این میزان در سال ١٣٩٦ به ٨٣٥هزار تن رسید. برای بررسی صحت این آمار نگاهی به روند واردات و صادرات گوشت قرمز منتشر شده از سوی گمرک جمهوری اسلامی و میزان مصرف ارایه شده از سوی سازمان آمار میاندازیم. براساس اطلاعات منتشر شده در مرکز آمار ایران، متوسط مصرف انواع گوشت قرمز هر فرد ایرانی در سال ١٣٩١ معادل هفت کیلو و ٣٠٠ گرم بود. در این سال جمعیت کشور حدود ٧٦میلیون نفر بود؛ با این حساب میزان مصرف گوشت قرمز در آن سال معادل ٥٥٥ هزارتن برآورد میشود.
با احتساب واردات ١٢٠هزار تنی در برابر صادرات ٥هزار تنی، ١١٥هزار تن از میزان مصرف از محل واردات تأمین شده و بقیه نیاز مصرف - معادل ٤٤٠هزار تن - از محل تولید داخل است که با رقم اعلامی وزارت جهاد کشاورزی در سال مورد نظر تفاوت آشکار دارد.
در سال ٩٦ و با گذشت چهارسال از اجرای قانون انتزاع، رقم تولید انواع گوشت قرمز ٨٣٥هزار تن اعلام شد، درحالیکه ارقام ارایهشده از سوی مرکز آمار نشان میدهد متوسط مصرف انواع گوشت قرمز هر فرد ایرانی در سال ٩٦ با کاهشی در حدود ٢٤درصد نسبت به سال ١٣٩١ برابر پنج کیلو و ٦٠٠ گرم بوده است. با احتساب جمعیت ٨٠,٨ میلیونی کشور در این سال، کل گوشت مصرفی در این سال معادل ٤٥٣هزار تن است.
همچنین با در نظر گرفتن میزان واردات معادل ١٥٠هزار تن و کسر ٢هزار تن صادرات، فقط ٣٠١هزار تن انواع گوشت قرمز در کشور تولید شده که ٣٢درصد نسبت به تولید واقعی در سال ٩١ و ٦٤درصد نسبت به رقم اعلامی وزارت جهاد کشاورزی (برای تولید سال ٩٦) کمتر است. به نظر میرسد پاشنه آشیل بازار گوشت و افزایش قیمت آن، کاهش تولید آن بوده است.
نظر شما