هرساله با فرارسیدن نیمه دوم سال بهویژه در فصل زمستان، آلودگیهوا، شهر تهران و دیگر کلانشهرهای کشورمان را به محاصره خود درمیآورد و بار دیگر بستر ابتلا به انواع بیماریهای تنفسی و مرگبار را فراهم میکند.
برای مشاهده عوارض چنین وضعیتی کافی است سری به معابر و مراکز درمانی بزنیم. البته این وضع و حال فعلی مراکز درمانی است و بهطور حتم در آینده نهچندان دور انواع بیماریها ناشی از آلودگی هوا در سایه بیتدبیری مسئولان نمایان میشود.
اما نکته قابل تأمل که طی چند سال گذشته همواره مورد مناقشه بوده، پذیرفتن مسئولیت مقابله با آلودگی هوا توسط یک کمیته یا یک نهاد خاص است. به نظر میرسد متأسفانه در کشور هیچ نهاد یا دستگاهی موظف به پیگیری این موضوع و پاسخگویی به افکار عمومی نشده و فقط مواردی به عنوان شرح وظایف برخی دستگاهها و حتی قوا تعریف شده است.
نمونه این وضع تا چندی قبل در موضوع آسیبهای اجتماعی وجود داشت. در این موضوع هم هیچ سازمان یا وزارتخانهای به طور مشخص مسئولیت مقابله یا کاهش آسیبهای اجتماعی را بر عهده نداشت ولی سرانجام به لحاظ اهمیت موضوع و تبدیل آن به یک معضل و چالش، رهبر معظم انقلاب مستقیماً وارد این عرصه شدند و جلسات منظمی با حضور ایشان تشکیل شد. بررسی نتایج اقدامات نهادهای مسئول در این جلسات، سرانجام به تشکیل کمیتهای ویژه در شورای اجتماعی کشور و وزارت کشور شد و به این ترتیب مقابله با آسیبهای اجتماعی به طور منسجم وارد فاز عملیاتی شد که به گفته مسئولان در وزارت کشور کاهش آمار آسیبها را به دنبال داشته است.
اما موضوع آلودگی هوا اگر نگوییم اهمیتی بیشتر از مقابله با آسیبهای اجتماعی دارد، کمتر از آن نیز نخواهد بود.
عصبانیت، پرخاشگری و مسمومیتهای شدید، از عوارض تنفس در هوای آلوده است و مردم همواره قربانیان اصلی چنین وضعی بودهاند، به نحوی که به اذعان مسئولان وزارت بهداشت، سالانه شمار زیادی از مردم جان خود را از دست میدهند.
مشخص نبودن یک نهاد و سازمان برای پایان دادن به موضوع آلودگی هوای تهران، و کلانشهرها سبب شده است شاهد حداکثر تصمیمات تعطیلی مدارس و کارخانهها و گسترش محدودههای طرح ترافیک باشیم.
اکنون در اکثر کلانشهرها شاهد تردد خودروهای فرسوده هستیم، خودروهایی که چند برابر وزن خود، سالانه ذرات سمی و مرگبار منتشر میکنند.
آمارها نشان میدهد مهمترین عامل آلودگی هوا به ویژه در شهر تهران وسایل نقلیه فرسودهای هستند که از رده خارج کردن این خودروها گامی بزرگ در راه کاهش آلودگی هواست.
همچنین عامل تولید ۷۰ درصد ذرات معلق و خطرناک در شهر تهران وسایل نقلیه هستند و میزان آلایندگی کارخانهها، نیروگاه و موتورخانهها و سایر منابع ساکن ۱۵ درصد است.
در این بین مهمترین عامل تولید ذرات معلق، خودروهای گازوییلی اعم از اتوبوسها و کامیونها هستند که در سطح شهر تردد میکنند و طبق آمار، ۵۵ درصد کامیونها و ۲۲ درصد اتوبوسهای شرکت واحد فرسوده هستند که سهم بالایی در تولید آلودگی دارند.
اتوبوسهای نو هم چند برابر حد مجاز آلودگی تولید میکنند، از سوی دیگر نکته جالب توجه این است که مجهز به فیلتر مخصوص نیستند و کارخانه سازنده هم از تعبیه آن سرباز زده است.
در چنین شرایطی شهرداری موظف است این اتوبوسها را به فیلتر تجهیز کند، اما به دلیل هزینه بالا، زیر بار این کار نمیرود و شرکت سازنده اتوبوسها را مسئول میداند.
به هر حال آلودگی هوا، سالها مهمان کلانشهرها به ویژه تهران است و به نظر میرسد تا زمانی که نهادی خاص مسئولیت حل این معضل را به عهده نگیرد، در بر همین پاشنه خواهد چرخید.
∎
برای مشاهده عوارض چنین وضعیتی کافی است سری به معابر و مراکز درمانی بزنیم. البته این وضع و حال فعلی مراکز درمانی است و بهطور حتم در آینده نهچندان دور انواع بیماریها ناشی از آلودگی هوا در سایه بیتدبیری مسئولان نمایان میشود.
اما نکته قابل تأمل که طی چند سال گذشته همواره مورد مناقشه بوده، پذیرفتن مسئولیت مقابله با آلودگی هوا توسط یک کمیته یا یک نهاد خاص است. به نظر میرسد متأسفانه در کشور هیچ نهاد یا دستگاهی موظف به پیگیری این موضوع و پاسخگویی به افکار عمومی نشده و فقط مواردی به عنوان شرح وظایف برخی دستگاهها و حتی قوا تعریف شده است.
نمونه این وضع تا چندی قبل در موضوع آسیبهای اجتماعی وجود داشت. در این موضوع هم هیچ سازمان یا وزارتخانهای به طور مشخص مسئولیت مقابله یا کاهش آسیبهای اجتماعی را بر عهده نداشت ولی سرانجام به لحاظ اهمیت موضوع و تبدیل آن به یک معضل و چالش، رهبر معظم انقلاب مستقیماً وارد این عرصه شدند و جلسات منظمی با حضور ایشان تشکیل شد. بررسی نتایج اقدامات نهادهای مسئول در این جلسات، سرانجام به تشکیل کمیتهای ویژه در شورای اجتماعی کشور و وزارت کشور شد و به این ترتیب مقابله با آسیبهای اجتماعی به طور منسجم وارد فاز عملیاتی شد که به گفته مسئولان در وزارت کشور کاهش آمار آسیبها را به دنبال داشته است.
اما موضوع آلودگی هوا اگر نگوییم اهمیتی بیشتر از مقابله با آسیبهای اجتماعی دارد، کمتر از آن نیز نخواهد بود.
عصبانیت، پرخاشگری و مسمومیتهای شدید، از عوارض تنفس در هوای آلوده است و مردم همواره قربانیان اصلی چنین وضعی بودهاند، به نحوی که به اذعان مسئولان وزارت بهداشت، سالانه شمار زیادی از مردم جان خود را از دست میدهند.
مشخص نبودن یک نهاد و سازمان برای پایان دادن به موضوع آلودگی هوای تهران، و کلانشهرها سبب شده است شاهد حداکثر تصمیمات تعطیلی مدارس و کارخانهها و گسترش محدودههای طرح ترافیک باشیم.
اکنون در اکثر کلانشهرها شاهد تردد خودروهای فرسوده هستیم، خودروهایی که چند برابر وزن خود، سالانه ذرات سمی و مرگبار منتشر میکنند.
آمارها نشان میدهد مهمترین عامل آلودگی هوا به ویژه در شهر تهران وسایل نقلیه فرسودهای هستند که از رده خارج کردن این خودروها گامی بزرگ در راه کاهش آلودگی هواست.
همچنین عامل تولید ۷۰ درصد ذرات معلق و خطرناک در شهر تهران وسایل نقلیه هستند و میزان آلایندگی کارخانهها، نیروگاه و موتورخانهها و سایر منابع ساکن ۱۵ درصد است.
در این بین مهمترین عامل تولید ذرات معلق، خودروهای گازوییلی اعم از اتوبوسها و کامیونها هستند که در سطح شهر تردد میکنند و طبق آمار، ۵۵ درصد کامیونها و ۲۲ درصد اتوبوسهای شرکت واحد فرسوده هستند که سهم بالایی در تولید آلودگی دارند.
اتوبوسهای نو هم چند برابر حد مجاز آلودگی تولید میکنند، از سوی دیگر نکته جالب توجه این است که مجهز به فیلتر مخصوص نیستند و کارخانه سازنده هم از تعبیه آن سرباز زده است.
در چنین شرایطی شهرداری موظف است این اتوبوسها را به فیلتر تجهیز کند، اما به دلیل هزینه بالا، زیر بار این کار نمیرود و شرکت سازنده اتوبوسها را مسئول میداند.
به هر حال آلودگی هوا، سالها مهمان کلانشهرها به ویژه تهران است و به نظر میرسد تا زمانی که نهادی خاص مسئولیت حل این معضل را به عهده نگیرد، در بر همین پاشنه خواهد چرخید.