بهتازگی چند کتاب نادر ابراهیمی درباره ادبیات کودکان که سالها پیش نوشته و منتشر شده بودند توسط نشر روزبهان بهچاپ رسیده است. نادر ابراهیمی داستانها و آثار زیادی در حوزه ادبیات کودکان و نوجوانان نوشته که برخی از آنها درباره قواعد و شیوههای داستاننویسی برای کودکان است. «مقدمهای بر فارسینویسی برای کودکان» عنوان یکی از کتابهای ابراهیمی است که نشر روزبهان مدتی پیش آن را بهچاپ رساند. آنطور که از عنوان این کتاب هم برمیآید، ابراهیمی در اینجا کوشیده تا قواعد فارسینویسی برای کودکان را بنا بر تجربیات موجود شرح دهد. او در بخشی از پیشگفتار این کتابش درباره این موضوع نوشته بود: «آنچه در پی میآید گزارشیست مختصر از تجربهها و آزمایشهای گروه ما و دیگران، در باب فارسینویسی برای کودکان؛ و اصولیست که کموبیش، به مدد مواجهه مستقیم با مشکل –به قصد یافتن راههای حل- فراهم آمده است. شک نیست که احتمال اشتباه بودن برخی از این قواعد و محاسبات مربوط به آنها وجود دارد –به دلیل محدودبودن امکانات و تجربهها، و به دلیل اینکه هنوز آزمایشها و تحقیقات ما، در اغلب زمینهها، قطعیت نیافته است...». به اینترتیب ابراهیمی در پنج بخش کوشیده تا این قواعد را مورد بررسی قرار دهد. پنج بخش کتاب عبارتاند از: «مشخصات واژهها در نوشتههای ویژه کودکان»، «مشخصات جملهها در نوشتههای ویژه کودکان»، «فارسی سالم یا فارسی محاورهیی؟»، «رسم خط فارسی در نوشتههای ویژه کودکان» و «رابطه موضوع، مفهوم، و هدف با ساختمان و سبک نوشته».
«مقدمهای بر مراحل خلق و تولید ادبیات کودکان»، کتاب دیگر ابراهیمی است که در نشر روزبهان بهچاپ رسیده است. ابراهیمی در پیشگفتار این کتاب بر این نکته تأکید کرده که نوشتن ادبیات کودکان کاری خطیر است و در وهله اول یک علم و فن است و بعد هنر: «ادبیات کودکان، به دلیل موقعیت بسیار ظریف، حساس و خطرناکی که بچهها دارند، و به دلیل تردی و شکنندگی فراوان روح بلورین آنها، و تأثیرات عمیق و گوناگونی که این ادبیات در نحوه تفکر و ساختمان آینده ایشان دارد، پا را از محدوده یا گستره هنر –بنابر برخی از تعاریف متداول و مقبول هنر- بیرون میگذارد و به بسیاری از علوم و فنون توسل میجوید.» براین اساس ابراهیمی معتقد است که نویسنده ادبیات کودکان باید با علومی چون روانشناسی، جامعهشناسی، تعیلم و تربیت، مردمشناسی، زیستشناسی، تاریخ و جغرافی، هوششناسی، زبانشناسی، معناشناسی، فیزیک، طب و... آشنا باشد. ابراهیمی در ادامه پیشگفتارش به این نکته اشاره میکند که گرچه ما نویسندگان را «متخصص در ادبیات بزرگسالان» نمینامیم و نباید هم بنامیم اما در حوزه ادبیات کودکان بهکار بردن اصطلاح «متخصص در ادبیات کودکان» هم منطقی است و ضروری. ابراهیمی همچنین به این نکته تأکید میکند که یکی از مهمترین مسائل مربوط به خلق ادبیات کودکان «ویرایش و پرداخت» آن است. «مقدمهای بر مراحل خلق و تولید ادبیات کودکان»، در سه بخش نوشته شده است: «مراحل عام و خاص نوشتن ادبیات کودکان»، «مراحل عام در هنر و ادبیات» و «مراحل ویژه ادبیات کودکان».
از دیگر کتابهای ابراهیمی در مجموعه مسائل مربوط به ادبیات کودکان، «مقدمهای بر مصورسازی کتابهای کودکان» است. با توجه به اینکه غالب کتابهای کودکان بهصورت مصور منتشر میشوند و تصویرسازی در ادبیات کودکان از وجوه اصلی و با اهمیت این آثار است، ابراهیمی در این کتاب به زوایای مختلف مصورسازی ادبیات کودکان توجه کرده است. ابراهیمی در بخشی از پیشگفتار این کتاب نوشته: «تصویرگری، رشتهییست تولیدی-خلاقه، فنی-هنری، مربوط به کودکان و نوجوانان، مشتقل از نقاشی و گرافیک، و مستقل از جمیع هنرها و خردههنرها و صنایع دستی ظریف، اما نیازمند به همه اینها بهخصوص گرافیک، نقاشی، عکاسی، و پیکرهسازی؛ و رشتهیی است که از روانشناسی کودک، طب کودکان، تعلیم و تربیت، هوششناسی، علم رشد، و بهطور کلی کودکشناسی، و نیز فنون و صنایع دستی، و هم عواطف و احساسات انسانی تغذیه میکند تا به بخشی از نیازهای تصویری یا بصری کودکان و نوجوانان پاسخ دهد.»
«مقدمهای بر آرایش و پیرایش کتابهای کودکان» عنوان دیگری از کتابهای ابراهیمی درباره مسائل ادبیات کودکان است که این نیز اینروزها توسط نشر روزبهان منتشر شده است. آنطور که از عنوان این کتاب هم برمیآید، ابراهیمی در اینجا به مسائلی مثل انتخاب حروف و قطعبندی و مسائل مربوط به آرایش ادبیات کودکان پرداخته است. ابراهیمی در پیشگفتار کتاب بر این نکته تأکید کرده که آنچه در ادبیات کودکان مطرح است آن چیزی است که از کتابها در ذهن کودک میماند و نه خود کتاب که در کتابخانه قرار میگیرد. از اینرو، او مینویسد که هدف از آرایش و پیرایش کتاب کودک، مطلقا گرانبها کردن، نفیسکردن، هنریکردن، زینتیکردن، رنگارنگکردن، و در نهایت غیرقابل مصرف کردن کتاب کودک نیست؛ بلکه جذاب، دلنشین و قابل استفاده و مصرفکردن آن است. «بنابراین، هر نوع بهکارگیری مواد گرانقیمت، هر نوع برجستهکاری هزینهتراشانه، هر نوع عملیات اشرافمنشانه در چاپ و صحافی، هر نوع برش خاص و پرپیچوتاب و گیجکننده هزینهافزا، هر نوع دوپوششهکردن جلد و کشیدن ورقهای شفاف روی جلد، هر نوع طلایی و نقرهییکردن تصویرها به قصد فریبدادن خریداران سادهلوح و یا اهداییکردن کتاب، هر نوع رنگین و رنگینترکردن بیعلت و منطق اوراق کتاب و...» در عمل باعث دورماندن کتاب از کودک خواهد شد. البته منظور ابراهیمی از ذکر این موارد این نیست که کتابهای کودک باید غیرجذاب و بیکیفیت باشند بلکه این است که کتابهای کودکان باید در دسترس کودکان باشند».
نادر ابراهیمی و ادبیات کودکان
صاحبخبر -