هر سال با فرا رسیدن اول دسامبر مصادف با یکم آذر ماه، روز جهانی مبارزه با بیماری ایدز به منظور افزایش آگاهی، آموزش و مبارزه با تبعیضها در سراسرجهان برگزار میشود تا به مردم یادآوری کند که «اچ.آی. وی» هنوز در جهان از میان نرفته و کارهای زیادی باقی مانده است که باید انجام شود.
شعار امسال روز جهانی ایدز به سلامت، حقی برای همه با اطلاعرسانی، پیشگیری، تشخیص زود هنگام، درمان و حمایت از مبتلایان به «اچ.آی.وی» اختصاص یافته است.
بر اساس تحقیقات سازمان جهانی بهداشت، در سال گذشته میلادی حدود۳۳ میلیون و۳۰۰ هزار نفر در جهان به ایدز مبتلا بودهاند و کشورهای افریقایی، آسیای مرکزی و اروپای شرقی با افزایش نگرانکننده موارد شناخته شده این ویروس روبرو هستند و نیز فقط یک سوم افراد مبتلا به این ویروس در کشورهای فقیر تحت پوشش برنامههای درمانی قرار دارند.
بررسیهای انجام شده از سوی اداره ایدز وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی حاکی از این است که در حال حاضر حدود ۳۶ هزار نفر در کشور به بیماری ایدز مبتلا هستند، اما تخمین زده میشود که بین۷۰ تا۱۰۰ هزار نفر در کشور به این ویروس مبتلا هستند که بسیاری از آنان هنوز شناسایی نشدهاند. بر اساس بررسیهای سالهای ۹۵ و ۹۶ حدود ۴۲ درصد مبتلایان به ایدز از طریق روابط جنسی و ۳۷ درصد به علت تزریق مشترک، به این ویروس آلوده شدهاند.
به گفته کارشناسان متاسفانه نزدیک به۶۰ درصد از مبتلایان به «اچ.آی.وی» از وضع خود آگاه نیستند و این در حالی است که تشخیص به موقع و سریع این ویروس، به افراد مبتلا کمک میکند تا تحت درمان قرار گیرند و از یک زندگی عادی برخوردار باشند و اگرچه هنوز درمان قطعی برای از میانبردن ویروس ایدز وجود ندارد، اما میتوان این بیماری را کنترل کرد.
کنترل ایدز در کشور
در سالهای اخیر برنامههای کنترل ایدز در کشور حول ۳ محور اصلی قرار گرفته است که عبارتند از: به صفر رساندن موارد جدید ابتلا به ایدز، به صفر رساندن تبعیض و به صفررساندن مرگهای ناشی از ایدز، که برای عملی کردن آنها فعالیتهای متعدد و گستردهای انجام شده است. آشنا کردن افراد جامعه با ایدز و راههای پیشگیری از آن به وسیله رسانهها، از اهمیت زیادی بر خوردار است و ازاینرو نباید به روز جهانی ایدز محدود شود، که از راههای دیگرمی توان به آموزش مردم در خانههای سلامت و سراهای محله اشاره کرد.
کارشناسان معتقدند، بسیاری ازافراد با روشهای انتقال و پیشگیری از ایدز آشنایی ندارند و بهدلیل همین ناآگاهی مبتلا میشوند. در صورتی که با ارائه آگاهیهای کافی و درست به تمامی افراد میتوان درصد فراوانی از این بیماری کاست. در این راستا گروههای در معرض خطر مانند زنان، نوجوانان، جوانان و کودکان کار، باید مورد توجه ویژه قرار گیرند.
آنان همچنین میگویند، موثرترین روش برای کُند کردن یا توقف پیشرفت اچآیوی از طریق تشخیص زودهنگام و درمان دارویی مناسب است و هرچه زودتر بیماری در فرد تشخیص داده و برنامه درمان دارویی آغاز شود، احتمال این که فرد مبتلا از طول عمر طبیعی برخوردار باشد، بیشتر است ضمن آن که تشخیص زودهنگام خطر انتقال ویروس ایدز به دیگران را نیز کاهش میدهد.
پایان همهگیری «اچ. آی. وی»
دکتر محمد مهدی گویا ـ رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با بیان این مطلب که پایان دادن به همهگیری اچ. آی. وی چندین سال است که جزو اولویت برنامههای بهداشت و سلامت جهانی قرار گرفته است، میگوید: با توجه به انتخاب هدف جهانی ۹۰،۹۰،۹۰ و تعهد کشورمان برای رسیدن به آن پس از تمامی پوششها و زیر ساختهای مربوطه، لازم است حرکت به سمت دستیابی به اهداف مورد نظر با سرعت حداکثری تسهیل شود.
وی میافزاید: بر اساس این برنامه،برای بیماریابی و دسترسی به افراد مبتلا به «اچ. آی. وی» مثبت و خانوادههایشان درهدف۹۰ اول، درمان مناسب افراد مبتلا و رضایت ایشان از خدمات درمانی، در هدف۹۰ دوم رسیدن به پوشش حداکثری درمان با ثبات موفق و در هدف۹۰ سوم، انجام بخش عمدهای از این فعالیتهای بزرگ صرفاً توسط افراد مبتلا به عفونت «اچ. آی. وی» و خانوادههای آنان، مد نظر است.
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با اشاره به این مطلب که امروزه با راهاندازی «باشگاههای مثبت» در کشور، بخش مهمی از زیر ساختهای مورد اشاره تامین شده و در این راه گامهای بسیار بزرگی برداشته شده است، یادآوری میکند: «باشگاه مثبت فقط یک باشگاه ویژه نیست، بلکه اهداف بالایی دارد و در نهایت در مقیاس بزرگتر دارای جایگاهی در کنترل جهانی همهگیری «اچ.آی.وی» است.
آگاهی دادن به مردم
دکتر وحید جهانمیری نژاد ـ مشاور فرهنگی هنری اداره ایدز وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در مورد آمار بیماران ایدزی به گزارشگر روز نامه اطلاعات میگوید: بررسیهای اداره ایدز وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نشان میدهد که در حال حاضر در کشور حدود ۳۶ هزار نفر به بیماری ایدز مبتلا هستند و این در حالی است که هنوزتعداد زیادی از مبتلایان به این بیماری شناسایی نشدهاند، اما تخمین زده میشود که بین۷۰ تا۱۰۰ هزار نفر بیمار ایدزی در کشور وجود داشته باشند که شماری از آنان از بیماری خود بیخبرند و این در حالی است که بیماران در صورت شناسایی شدن، میتوانند تحت درمان قرار بگیرند و زندگی طبیعی داشته باشند.
وی با بیان این مطلب که بر اساس برنامه سازمان جهانی بهداشت۹۰،۹۰،۹۰ تا سال۲۰۲۰ میلادی باید۹۰ درصد مبتلایان به بیماری ایدز شناسایی شوند و همه آنان باید تحت درمان قرار گیرند، میافزاید: همه کشورهای دنیا متعهد شدهاند که این برنامه را اجرایی کنند که خوشبختانه کشور ما پیشرفت خوبی در اجرای این طرح داشته، اما تا حدی از اهداف برنامه عقب مانده است.
مشاور فرهنگی هنری اداره ایدز وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی در پاسخ به این پرسش که در زمینه آگاهسازی جوانان و نوجوانان چه کارهایی انجام داده شده است، یادآوری میکند: وزارتخانه سمینار و همایشهای زیادی را در مورد ایدز و راههای انتقال آن برگزار کرده است. همچنین کلیپهای آموزشی زیادی تولید شده و با استقبال مردم مواجه شده است. در مورد بیماری ایدز حدود ۱۰۰۰ تئاترهای خیابانی در۱۰ استان کشور اجرا شده است و در حال حاضر هم مشغول رایزنی با مسئولان مترو تهران هستیم تا انیمیشنهای صامتی را به منظور آگاهیرسانی در مورد بیماری ایدز در داخل مترو پخش کنند. همچنین فروشگاههای سلامت نوجوانان و جوانان را راهاندازی کردهایم که در آنجا آموزشهای مستقیم و چهره به چهره ارائه میشود و تیم سیاری هم داریم که وظیفه آگاه سازی جوانان را بر عهده دارند سایت بیماری ایدز را هم راهاندازی کردهایم که از طریق آن، یک سری از آموزشها را از طریق فضای مجازی در اختیار کار بران قرار میدهند.
بالاترین آمار بازدید از یکی از انیمیشنهای یادشده حدود ۲ میلیون نفربوده است که با توجه به جمعیت کشور، نمیتوان گفت به دستاورد بزرگی دست پیدا کردهایم. واقعیت این است که تا همکاریهای بین بخشی نباشد، خیلی از این کارها راه به جایی نمیبرد، از این رو باید همکاریهای بین بخشی را تقویت کنیم. صدا و سیما با پخش سریال «فریاد»، آمار مراجعهکنندگان به مراکز رفتارهای پرخطر را ۸ برابر افزایش داد و این نشان دهنده این است که اگر به صورت جدیتری در مورد ایدز اطلاعرسانی شود، قطعا تاثیرگذارتر خواهد بود.
وی با اشاره به این مطلب که بزرگترین مشکل مردم ترس از ایدز است، میگوید: این ترس جوری در دلها افتاده است که هر چقدر هم میگوییم که ایدز یک بیماری عفونی ساده است که با درمان قابل کنترل است، کسی باور نمیکند.
ایدز درمان قطعی ندارد، اما درمان دارد و قابل کنترل است و از اینرو فرد میتواند یک زندگی کاملاً عادی داشته باشد، کما این که متوسط طول عمریک بیمار ایدزی به۶۰ سال افزایش یافته است.
هنوز هم مردم از اینکه جواب تست «اچ.آی.وی»شان مثبت باشد، وحشت دارند و از ترس این مساله آزمایش نمیدهند. انگ و بد نامی که به این بیماری پیوند خورده است، مانع از شناسایی بیماران میشود. هنوز هم بسیاری تست نمیدهند تا افشا نشوند، و این در حالی است که همه تستها محرمانه است و نام فرد محرمانه باقی میماند. فرد میتواند بیماریش را با همسرش در میان بگذارد، زیرا که او باید در جریان باشد. همه این مسائل باعث شده است که آمار مراجعه مردم به مراکز کم شود و آمار افرادی که ایدز دارند و افرادی که تخمین میزنیم مبتلا باشند، تفاوت معنیداری پیدا کند.
شرایط مطلوب درمان برای بیماران
دکتر جهانمیرینژاد در مورد شرایط مطلوب درمان بیماران ایدزی در کشور میافزاید: درمان این بیماران در کشور کاملاً در دسترس و به طور رایگان انجام و تحت نظر متخصص عفونی، بیماریشان کنترل میشود. این بیماران میتوانند در صورت نیاز از خدمات مشاورهای هم بهره ببرند. بسیاری از آزمایشهایی که در آن سطح ایمنی و بار ویروسی بیماری سنجیده میشود هم رایگان است و این در حالی است که تمامی اطلاعات محرمانه باقی میماند. در حال حاضر هر بیماری که برای درمان بیماری ایدز به مراکز این بیماری پرخطر مراجعه کند، تحت درمان قرارمی گیرد، با این حال متأسفانه عدهای از بیماران، ارتباطشان را با مراکز درمانی قطع میکنند.
وی در پاسخ به این پرسش که آیا حذف وسایل پیشگیری از بارداری در درمانگاهها باعث افزایش بیماری ایدز نمیشود، یادآوری میکند: متاسفانه این کار غلط به دلیل سیاستهای افزایش جمعیت انجام شد و این در حالی است که بیماریهای آمیزشی بخصوص ایدز و زگیلهای تناسلی که عامل اصلی سرطان دهانه رحم است، در حال افزایش است، از اینرو خانوادهها باید از وسایل پیشگیری استفاده کنند ـ البته الان شرایط بهتر شده است و مجددا در بعضی از مراکز بهداشتی درمانی، وسایل پیشگیری هم توزیع میشود.
بهترین راه برای پیشگیری از ابتلا به بیماریها اطلاعرسانی است و کسانی که رفتارهای پر خطر دارند، باید از وسایل پیشگیری استفاده کنند. باید در مورد این مسایل فرهنگ سازی شود و تا زمانی که شرایط فعلی وجود دارد، ما از خیلی از برنامههای پیشگیری از ایدز عقب هستیم.
متاسفانه گروههای سنی جوان در مورد ایدز به قدر کافی آموزش نمیبینند و از اینرو روابطشان پیچیدهتر میشود. البته کلینیکهای سیاری هم معروف به اتوبوسهای ایدز به همه شهرها میروند و مردم را در مورد این بیماری و رفتارهای پر خطر، آگاه میکنند.
مشاور فرهنگی هنری اداره ایدز وزارت بهداشت و درمان با اشاره به این مطلب افرادی که رفتارهای پرخطر دارند در صورتی که شناسایی نشوند، همسر و شرکای جنسیشان را هم در معرض خطر قرار میدهند، میگوید: ۲۵ درصد معتادان تزریقی از طریق سرنگ آلوده بیماری ایدز را به یکدیگر منتقل میکنند و برخی از معتادان زندانی هم در ملاقاتهای شرعی، زنان خودشان را آلوده به بیماری میسازند و به همین دلیل باید برنامه پیشگیری جدی برای معتادان در نظر گرفته شود.
انگ زدایی از ایدز
دکتر علی حسینی ـ روانشناس در مورد انگ بیماری ایدز به گزارشگر روزنامه اطلاعات میگوید: ابتلا به ویروس «اچ.آی.وی» در جوامع مختلف و از جمله جامعه ایران با نوعی انگ اجتماعی روبروست که یکی از مهمترین عوامل افزایش مخفی نگه داشتن ایدز است. وجود این انگ اجتماعی در موارد متعدد باعث طرد بیماران ایدزی میشود و احتمال بروز رفتارهای پرخطر را در میان آنان، افزایش میدهد. خودداری از برقراری روابط اجتماعی، درمانهای پزشکی و همزیستیهای بیخطر از جمله رفتارهای شایع اجتماعی است که میتواند تهدید بزرگی برای جامعه باشد.
مسأله مهم در رابطه با بیماری ایدز این است که بیش از آنکه خود بیماری برای فرد دردناک باشد، تحمل رفتارها و برخوردها دردناک میشود. از اینرو رفع تبعیض و تغییر نگرش غالب مردم در مورد ایدز و تابوزدایی از آن، باید بهعنوان یک اصل مدنظر قرار گیرد که این کار با آموزشهای درست امکانپذیر است.
وی میافزاید: برخوردهای نامناسب، انگزدن، تحقیر و برچسبزدن صرفاً دغدغه و فشارهای روانی فرد مبتلا به ایدز را بیشتر میکند، تا جایی که از شدت ترس و نگرانی، ممکن است نه فقط بیماری خود را به هیچکس اطلاع ندهد، بلکه برای درمان نیز مراجعه نکند یا در همان وهله اول دست به اقداماتی مانند خودکشی بزند.
باورهای نادرستی مانند مجرم و گناهکار دانستن افراد مبتلا به ایدز و یا اینکه ویروس آن با دست دادن سرایت میکند را میتوان با آموزشهای درست، اصلاح کرد و نگرش منفی بیماران مانند ابتلا به بیماری ایدز تقاص گناهان است نیز باید تغییر کند.
این روانشناس با اشاره به این که اطلاعرسانی در جامعه و افزایش آگاهیهای مردم در برخورد با این بیماری و افراد مبتلا به آن میتواند یکی از مهمترین عوامل کنترل سیر رو به رشد گسترش تلقی شود، یادآوری میکند: تداوم آموزشها باعث افزایش نگرش مثبت نسبت به بیماری ایدز در بین افراد جامعه میشود و اگر آموزش برای مدت کوتاهی باشد، همه آموختهها به زودی از یاد میرود. این باور در تداوم آموزش است که روی عملکرد فرد تأثیر میگذارد کسی که رفتار پرخطر دارد میتواند به خیلی از بیماریها و از جمله ایدز مبتلا شود.
اصل اساسی در پیشگیری از بیماری ایدز، آموزش در مدارس است. با توجه به کاهش میانگین سن شروع روابط جنسی در کشور و همینطور شیوع بیماری ایدز از طریق جنسی، در جوانان، باید سرفصلهای آموزشی با توجه به سن دانشآموزان در مدارس در مورد راههای پیشگیری از ایدز، طراحی و اجرا شود. همچنین مراکزی که به درمان و پیشگیری از ایدز میپردازند، باید از طریق رسانهها معرفی شوند. در این خصوص با استفاده از روشهای تبلیغاتی میتوان آزمایشگاهها، مراکز درمانی، مراکز حمایتی و مشاوره بیماریهای رفتاری را معرفی کرد تا افراد پس از اطلاع از بیماری خود، با مراکز خدماتدهنده و نوع خدمات آنها آشنا شوند.
بیتا مهدوی