گیاه خار مریم یا ماری تیغال با نام علمی Silybum marianum به رده دولپه ای ها، راسته گل مینا و خانواده کاسنیها تعلق دارد و تا ارتفاع حداکثر ۱۶۰ سانتی متر می رسد. به حالت خودرو در کنار جاده ها، اراضی بایر و گاهی اطراف زمین های زراعی میروید.این گیاه برگ های بیضی پهن دارد که با لکههای سفید رنگ مشخص می شود، حاشیه
برگها دندانه دار است که انتهای دندانه ها به خارهای زرد منتهی می شود.
پرمصرف ترین گیاه در جهان به شمار می رود و بیش از ۲۰۰۰ سال است که فواید درمانی گیاه خارمریم به عنوان گیاه بومی مناطق مدیترانه، اروپای مرکزی و آمریکای شمالی و جنوبی شناخته شده است.گیاه دارویی خار مریم خاصیت های بسیاری دارد که توانایی آن در حفظ سلامت کبد منحصر بفردترین ویژگی آن است.علاوه بر این از دیگر ویژگی های
گیاه خارمریم سم زدایی بدن از مواد شیمیایی است که وارد بدن شده و سلامت آن را به خطر میاندازند. ترکیبات موجود در خارمریم از ویژگیهای خاصی برخوردارند که این گیاه را قادر می سازد سلول های کبدی آسیب دیده ناشی از مصرف مواد سمی را بهبود دهد.ریشه، برگ و گل گیاه خارمریم اشتهاآور، مقوی و تب بر است و در بیماریهای کبدی و طحال، یبوست، سنگ صفرا و ناراحتیهای کیسه صفرا کاربرد دارد.
برگ های این گیاه را می توان پس از زدودن خارها به عنوان یک جایگزین برای اسفناج مصرف کرد یا به صورت خام آن را به سالاد اضافه کرد. همچنین می توان با پاک کردن این گیاه، یعنی قطع کردن یا ساییدن ساقه و برداشتن برگ های خار مانند اطراف گل ها و حذف گلبرگ های صورتی رنگ به طوری که دانه های آن ها از آن جدا نشود یا کاسه دان گل همراه دانه های آن را نیز به صورت خام یا جوشانده یا در سالاد مصرف کرد. خاصیت ضد اکسیدان خارمریم چندین بار از ویتامین Eبیشتر است و از این طریق محافظ خوبی برای کبد محسوب می شود.
ریشه و اعضای هوایی این گیاه، طعم تلخ و اثر اشتهاآور، مقوی معده و مدر دارند و از این جهت در مداوای برخی بیماری ها استفاده می شود. ماده مؤثره گیاه خار مریم که در دانه های آن متمرکز است و در برگ و میوه آن نیز یافت می شود، از دسته فلاوونولیگنان ها است که به نام «سیلی مارین» نامیده می شود و حاوی سه ترکیب سیلی یبین، سیلی دیانین و سیلی کریستین است. بیشترین خصوصیت بیولوژیک آن مربوط به سیلی بین است و سیلی مارین حاوی ۷۰ تا ۸۰ درصد از این ماده است. مکانیسم هایی که باعث ایجاد اثرات محافظت کننده کبدی ترکیب سیلیمارین می شوند بسیار گسترده اند که از جمله آن ها می توان به تحریک بازسازی کبد، اثرات ضدالتهاب، اثرات آنتی فیبروتیک و افزایش گلوکورینداسیون اشاره کرد.
مصرف گیاه خارمریم علاوه بر کبد، در درمان هپاتیت ویروسی و سمی مزمن، کبدچرب و التهاب مجرای صفرا مؤثر است که دلیل آن مواد آنتیاکسیدانی آن عنوان شده است.این گیاه همچنین در کاهش کلسترول خون، افزایش سیستم ایمنی بدن درمان انواع سرطان ها و کاهش موارد جانبی در بیماران تحت درمان شیمی درمانی نیز اثر قابل توجهی دارد.اثرات آنتی اکسیدان و آنتی کارسینوژن گیاه خارمریم باعث مهار رادیکال های آزاد در درون سلول می شود.
همچنین خارمریم میزان التهاب را کاهش
می دهد و تأثیرات آنتی اکسیدان بالقوه ای دارد.
آنتیاکسیدانها از سلول های بدن در برابر آسیب دیدگی ناشی از فرآیندهای شیمیایی حفاظت می کنند.این گیاه در درمان اختلالات فوق کلیوی و سندرم روده ملتهب کاربرد دارد و برای درمان اختلال پوستی «داءالصدف» نیز مورد استفاده قرار می گیرد. در مورد دیگر فوائد این گیاه میتوان گفت که خارمریم به دلیل تأثیرات شبه استروژن می تواند حجم شیر در مادران شیرده را افزایش دهد.
برخی از بررسی ها حاکی از تأثیر مثبت این گیاه بر فعالیت آنزیم کبدی است و برخی از آنها نتیجه معکوس را نشان می دهد.مطالعات آزمایشگاهی ابتدایی نشان می دهد که این گیاه
می تواند تأثیرات ضدسرطانی داشته باشد و از رشد سلول های سرطانی پروستات، سینه و دهانه رحم جلوگیری کند.یکی دیگر از خواص خارمریم تأثیر آن در کاهش کلسترول بالای خون و افزایش سطح کلسترول خوب در بدن است.
عصاره خارمریم موسوم به سیلی مارین ترکیبی با خواص ضد التهابی و آنتی اکسیدانی است. این خواص باعث می شود خار مریم گیاه دارویی مناسبی برای مبتلایان به دیابت باشد. تجویز گیاه سیلی مارین به بیماران دیابتی مبتلا به چربی خون بالا موجب کاهش میزان کلسترول، تری گلسیرید و قند خون می شود.خارمریم امروزه جزو مهم ترین تحقیقات دارویی است و می توان با دستور پزشک از این گیاه در درمان مبتلایان به صرع نیز استفاده کرد.
سیلی مارین موجود در عصاره خار مریم که یکی از نادرترین مواد گیاهی در شکل خوراکی است، دارای خواص محافظتی نوری علیه آفتاب سوختگی، سرطان پوست غیرملانومایی و مهار ایمنی است که به دلیل سادگی مصرف، ارزان و در دسترس بودن
می تواند جاگزین مناسبی برای بسیاری از فرآوردههای
موضعی ضدآفتاب باشد.
ترکیبات «فلاونوئیدی» گیاه بومی خار مریم قادراست قند خون را در حیوانات آزمایشگاهی مبتلا به دیابت کاهش دهد اما از آن جایی که میزان جذب آن ها در بدن پایین است از کارایی و اثربخشی ناچیزی برخوردارند.صمغ کتیرا می تواند به رفع مشکلی همچون میزان جذب و اثربخشی پایین این ترکیبات کمک کند.
اگر چه برگ های این گیاه نیز مصرف دارویی دارد، اما قسمتی از گیاه که بر دیابت تأثیر می گذارد، میوه (بذر) آن است. اثر بخشی فوق العاده عصاره دانه (تخم) خارمریم روی بهبود عملکرد کبد در منابع مختلف تائید شده است. دانه های آن ارزش دارویی بالایی دارند. خصوصاً در مورد درمان بیماریهای کبد که امروزه مردم به واسطه کم تحرکی از آن رنج می برند.سیلی مارین فعالیت آنزیم RNA
پلی مراز را در هسته سلولی افزایش داده موجب تحریک سنتز پروتئین های ریبوزومال می شود که قدرت نوسازی سلول های کبد را افزایش می دهد.سیلی مارین در درمان هپاتیت حاد و مزمن ویروسی، سیروز و ایکتروز کبدی و در مشکلات کبدی مؤثر است. مصرف دانه آن به صورت دم کرده یا تنطور باعث بند آوردن خونریزی می شود و ریشه، برگ و گل آن اشتهاآور، مقوی و تب بر است.
افرادی که از داروهای ضد افسردگی استفاده میکنند نباید به طور هم زمان از این گیاه استفاده کنند.
*عکساز: wikimedia
code