در ادامه این مطلب می خوانیم: با توجه به ابعاد و عواقب فاجعه آمیز استفاده از جنگ اطلاعاتی علیه نظام اقتصادی ملی، نظام فرماندهی و کنترل و به طور کلی علیه توانمندی های دفاعی و رزمی روسیه، ما این حق را برای خود محفوظ می دانیم که در برابر ابزارها و نیروهای تهاجم اطلاعاتی و سایبرنتیک اقدام مقابله به مثل انجام دهیم و در مرحله بعد، علیه خود کشور مهاجم از سلاح هسته ای استفاده کنیم! که بدین معنا است که از نظر اهمیت، جنگ سایبر یا درگیری سایبرنتیک را در رتبه بندی، دقیقاً بعد از جنگ هسته ای قرار می دهند.
از آن زمان تاکنون، فضای سایبر دچار آنچنان تحولات و پیشرفتهایی شده است که حتی شاید کسانی که در مرز دانش و علوم فضای سایبر آن روز حرکت می کردند نیز، تصور کاملی از بیست سال بعد یعنی امروز ما نداشتند؛ اما فضای سایبر یا سایبرنتیک چیست و چرا برای معادل فارسی آن، از عبارت یا واژة «فضای مجازی» استفاده می شود؟
در دهة 1980 که علوم مربوط به کنترل، رایانه، فضاهای اطلاعاتی و اینترنت به شدت در حال رشد و توسعه در سطح جهان بود، ادبیات علمی - تخیلی از این تغییرات نوظهور بی بهره نماند و استفاده از واژة «فضای سایبر» متداول شد. توسعة شگرف اینترنت و حوزه های مربوط به آن در دهة 1990، دست اندرکاران و دانشمندان علوم جدید فضای اینترنتی و رایانه (کامپیوتر) را بر آن داشت تا واژة فضای سایبر را برای شبکة کاربران اینترتی اعم از اشخاص و نهادها (شبکه های مالی و بانکی، شبکه های بازرگانی، شبکه های بیمه ای و نظایر آن)، سیستم های کنترلی و شبکه های مخابرات دیجیتال به کار گیرند.
فضای سایبر یا سایبرنتیک، لفظی است که ریشة یونانی دارد و به معنی، سکاندار، فرماندار و راهنما است و برای اولین بار در مخابرات الکترونیک و علم کنترل به کار گرفته شد. سایبر، علم کنترل و ارتباطات در سیستم های بزرگ در علوم مختلف است و به این لحاظ، یک علم بین رشته ای است.
امروزه علاوه بر فضای سایبر، از واژة «جنگ سایبری» نیز استفادة زیادی می شود. یکی از صاحبنظران برجسته در علوم سایبر، جنگ سایبر را ترکیبی از شش جنگ می داند که عبارتند از: جنگ فرماندهی و کنترل که هدف آن، از بین بردن مغز متفکر دشمن است؛ جنگ بر پایة اطلاعات که متشکل از طراحی، حفاظت و ممانعت از دسترسی به سیستم هائی است که برای برتری بر فضای نبرد است؛ جنگ الکترونیک در تکنیک های رادیویی یا رمزنگاری؛ جنگ روانی که در آن از اطلاعات برای تغییر ذهنیت و طرز فکر دوستان، بی طرف ها و دشمنان استفاده می شود. جنگ هکرها که در آن به سیستم های رایانه ای حمله می شود و درنهایت، جنگ اطلاعاتی اقتصادی که هدف از آن، ایجاد مانع در برابر اطلاعات یا تسهیل جریان اطلاعات با هدف کسب برتری اقتصادی است.
حال جای این پرسش مطرح است که در چنین فضای شگرف واقعی و پیچیده با بالاترین ضریب نفوذ در همة عرصه های انسانی، زیست بوم، توسعه، فن آوری، اقتصاد، سیاست و فرهنگ چرا جایگزین فارسی فضای سایبر، واژة «فضای مجازی » است؟! متاسفانه از کلمة مجاز دو تعبیر مختلف تبادر می شود که یکی مجاز به معنی غیر حقیقی است و مرحوم دهخدا نیز مجاز را مقابل حقیقت و خلاف حقیقت معنا کرده است.
در ادبیات فارسی برای این معنی از مجاز، نمونه های بسیاری وجود دارد مانند بیت معروف ناظم العرفا، حافظ شیرازی که می فرماید: «خم ها همه در جوش و خروشند ز مستی/ وان می که در آن جاست، حقیقت نه مجاز است» یا بیت حکیمانة سعدی شیرین سخن که فرمود: «خروشم از سر سوز است و ناله از سر درد/ نه چون دگر سخنان کز سر مجاز آید».
در تبادر دوم از کلمة مجاز می توان با مسامحه آن را به معنی غیر محسوس (مقابل واژة Tangible ) فرض کرد. حال، با این مقدمه به خوبی روشن می شود که فضای مجازی ترجمه و معادل غیر کارآمد و نامناسبی برای واژة فضای سایبر (Cyberspace) است.
روز گذشته، رهبر معظم انقلاب در ابتدای جلسة درس خارج فقه در سال تحصیلی جدید حوزه های علمیه با اظهار تأسف از ناآشنایی برخی مبلغان دینی با ابزارهای جدید رایانه ای، نسبت به عدم درک درست از اهمیت مسئلة فضای مجازی در برخی مسئولان کشور ابراز ناخشنودی کردند.
به باور نگارنده، یکی از ابزارهای اساسی برای اصلاح وضع موجود در این باره و در کلیة آحاد و سطوح جامعه، استفاده از واژه ای است که کارآمدتر از واژة فضای مجازی باشد. در همین راستا، برخی واژة «فضای واقعیت های مجازی» را پیشنهاد داده اند که با آنکه بهتر از ترجمة فضای مجازی است اما باز هم جامع و مانع نیست.
همانطور که واژة انگلیسی اینترنت که ترجمة فارسی مناسبی ندارد اما متداول است، بهتر است برای در امان ماندن از تبعات ترجمة ناکارآمد «مجازی» برای «سایبر» از خود «فضای سایبر» استفاده شود که بخش اساسی از تمدن امروز بشری، بر روی فضای سایبر چیده و گسترده شده است.
مهم این است که به عمق دغدغه های عمیق رهبر معظم انقلاب در این خصوص پی ببریم و توجه کنیم که در حال حاضر، فقط در میان آحاد مردم کشورمان، بین 40 تا 50 میلیون کاربر اینترنتی وجود دارد؛ پس بیشتر و بهتر بیاموزیم و درست عمل کنیم.
*منبع: روزنامه مردم سالاری، 17 شهریور 1395
**گروه اطلاع رسانی**9370**9131