تقدیر ویژه جشنواره ونیز از امیر نادری
یتیمی که کوه را در سینما جابهجا کرد
صاحبخبر - گروه ادب و هنر| هفتاد و سومین دوره مهمترین و قدیمیترین جشنواره فیلم اروپا (ونیز) روزهای مهم خود را پشت سر میگذرد و در همین راستا در ششمین روز خود جایزه درخشان «جیگر لوکلتور» (JaegerLeCoultre) را به امیر نادری اهدا کرد و این کارگردان ایرانی مهاجر نیز فیلم آخر خود به نام «کوه» را در بخش جنبی این رقابت سینمایی به نمایش درآورد که با استقبال سینمادوستان و ایرانیان ایتالیا روبهرو شد. جایزهای که به نادری داده شد برای اولین بار در ۱۰ سال پیش بنیان نهاده شد و در گام اول زندهیاد عباس کیارستمی را به عنوان کارگردانی که زبان سینما را جلو برده است، انتخاب کرد. کارگردان «دونده» (۱۳۶۳) نیز از فیلم آخرش و عشقش به مردم ایتالیا گفت: «قصد داشتم در فیلم کوه مردم ایتالیا را در مرکز اثرم قرار دهم. ساخت این فیلم در این کشور به هیچوجه تصادفی نیست و در واقع نتیجه عشق من به مردم ایتالیا و سینمای این کشور است. این فیلم به نوعی یک ادای دین است.» ماجرای شگفتانگیز فیلم «کوه» این فیلم در کشور ایتالیا و در شهر دولومیته با بازیگران ایتالیایی و زبان این کشور روایت میشود. جالب است که یکی از بازیگران بنام این کشور به نام اندرآ سارتورتی در آن به ایفای نقش پرداخته و بازی او مورد توجه مردم ایتالیا قرار گرفته است. این فیلم، قصه مردی صبور و لجباز را روایت میکند که در یک کوهستان سخت و دورافتاده زندگی میکند. همسر او با بازی کلودیا پوتنزا اصرار دارد از آنجا مهاجرت کنند. اما مرد به علت اینکه ریشههایش در آنجا نضج گرفته به هیچوجه راضی نمیشود اقلیم مورد علاقه خود را ترک کند. به نظر میرسد این فیلم در مورد زندگی خود نادری و مهاجرت و دغدغههای شخصیاش باشد که حالا روی پرده نقرهای برای مخاطبان جهان نقش بسته است. در نظریه و فلسفه نیز اصحاب مکتب «پسااستعماری» و «شرقشناسی» به شدت به چنین موضوعاتی توجه دارند. «گمگشتگی انسان مدرن»، «مهاجرت»، «پوچی زندگی در جهان جنگ زده»، «جهان سوم در برابر جهان توسعهیافته» و «زندگی نخبگان مهاجر در دل کشورهای میزبان» که تمام این مسائل به نوعی از یک «دیگری» یا یک «غریبه» در جهانی متفاوت پرده برمیدارند. کارگردان «خداحافظ رفیق» در همین رابطه توضیح میدهد: «من به عنوان یک پسر فقیر و یتیم در خیابان بزرگ شدم. همیشه فکر میکردم میتوانم کاری فوقالعاده انجام بدهم. دوست دارم شخصیتهای فیلمهایم را در موقعیتهای دشوار قرار بدهم تا نشان بدهم چه کارهای شگفتی میتوانند انجام بدهند و چه تواناییهایی دارند. من این فلسفه را برای بازیگران خودم توضیح دادهام. این فیلم در ارتفاع ۲۰۰۰ متری فیلمبرداری شده که شرایط دشواری بوده است.» فقدان کیارستمی مرا عصبانی میکند صحبتها و درددلهای نادری کارگردان «ساز دهنی» (۱۳۵۲) درباره عباس کیارستمی اشک بسیاری را در آورد. او گفت: «کیارستمی برای من فوت نشده است؛ بلکه او برای من خیلی هم زنده است. اما فقدان او مرا عصبانی میکند. رابطه ما مثل دو برادر بود و حالا مثل اینکه این حلقه برادری گسسته شده است. من عصبانی هستم، زیرا دیگر شریک و همراه و مشوقم را که من و فیلمهایم را حمایت میکرد، نمیبینم. ما با هم خیلی تفاوت داشتیم. من یک یتیم بودم. اما او خیلی متمول بود و از یک خانواده بزرگ میآمد. کیارستمی بارها از من دعوت که به ایران برگردم.» نادری:کاری به کار سیاست ندارم امیر نادری، کارگردان «تنگسیر» (۱۳۵۲) و عکاس «رضا موتوری» (۱۳۴۹) در ادامه صحبتهایش در شب دریافت جایزه ویژه دستاورد سینمایی ونیز درباره مهاجرت خویش لب به سخن گشود و گفت: «من در ایران زندگی میکردم و در اوج کارم هم بودم و اما کاری به سیاست نداشتم و عاشق کشورم بودم. اما در عین حال دوست داشتم در نقاط دیگر جهان هم فیلم بسازم و در نتیجه این مسیر را انتخاب کردم. مسیری که هزینههای منحصر به فرد خودش را داشت. در نمایش فیلم «کوه» یک صندلی خالی برای کیارستمی وجود دارد. دوست دارم احساس کنم که او اینجا در کنار ماست.» جالب است که سخنان نادری درباره کارگردانی است که خود اولین بار جایزه ویژه سینمایی ونیز را 10 سال پیش در دستان خود گرفت. جشنواره ونیز در دوره هفتاد و سوم از ۱۰ شهریور شروع شده است و پس از ۱۰ روز و در تاریخ ۲۰ شهریور به کار خود پایان میدهد و کارگردانان بزرگی مانند مل گیبسون، دنیس ویلهنوا و ترنس مالیک نیز در بخشهای مختلف آن حاضر هستند و از سینمای ایران دو فیلم «مالاریا» پرویز شهبازی و «طبل» کیوان کریمی نیز در بخشهای مختلف حاضر هستند.∎