صاحب‌خبر - پس از گذشت بیش از یک دهه از ثبت ملی قلعه تاریخی دهشاد در شهرستان شهریار استان تهران، این قلعه هنوز حریم مصوب ندارد و به محلی برای سکونت اتباع افغان و نگهداری دام و طیور تبدیل شده است. آنطورکه کارشناسان میراث فرهنگی می‌گویند قلعه دهشاد تنها قلعه - روستای تهران است که هنوز هم سکونت در آن ادامه دارد اما سکونتی که برای این قلعه قاجاری مشکلاتی را نیز به همراه داشته است. ساکنان دائمی آن کارگران افغان هستند که در زمین‌های کشاورزی شهریار کار می‌کنند. آنها سال‌هاست در این قلعه به سر می‌برند و آن را ملک پدری خود می‌دانند درحالی که این بنا در ابتدا متعلق به مشیرالسلطنه از بزرگان قاجار بود و بعد از او هم به حاجی حبیب‌الله مفید رسید تا سرانجام پس از انقلاب اسلامی ایران به املاک تحت اختیار بنیاد مستضعفان انقلاب اضافه شد اما از آن زمان تاکنون مانند بسیاری از املاک دیگر این بنیاد بدون استفاده و کاربری باقی مانده است. قلعه کاهگلی «دهشاد» سال 1382 در فهرست آثار ملی ثبت شد اما از آن زمان تاکنون مختصات دقیق حریم آن مشخص نیست که همین امر سبب شده در اطراف آن ساخت‌وساز غیر‌مجار رونق گیرد و تنها یک‌بار در سال 1392 با اعتبار 18 میلیون تومانی که اداره کل میراث فرهنگی تهران به این بنا اختصاص داد، سردر قلعه مرمت شد. هر گاه دیواری از این بنای 200 ساله تخریب می‌شود، ساکنان بومی با کاهگل آن را از نو می‌سازند که ادامه این روند می‌تواند معماری بنا را خدشه‌دار کند، گرچه کارشناس باستان‌شناسی اداره میراث فرهنگی شهریار معتقد است عاملی که سبب شده قلعه تا امروز سرپا بماند همین سکونت و جریان داشتن زندگی در آن است. رد پای بنیاد مستضعفان فرامرز یوسفی، کارشناس باستان‌شناسی اداره میراث فرهنگی شهریار و معاون امور مرمت این اداره، درباره مالکیت قلعه دهشاد به «فرهیختگان» گفت: «این قلعه چندمالکی است و همین امر سبب شده تاکنون تصمیم قطعی برایش گرفته نشود. از اتوبان ساوه تا روستای دهشاد بالا تمامی زمین‌ها متعلق به موسسه «احرار» از موسسات وابسته به بنیاد مستضعفان انقلاب است اما اهالی قلعه هم مدعی هستند که این قلعه ملک پدری آنهاست گرچه برای ادعایشان سندی ندارند با این حال سال‌هاست در این بنا زندگی می‌کنند و مالکان بنا اگر تصمیم به تغییر کاربری داشته باشند باید ابتدای امر فکری به حال سکونت این افراد کنند.» او درباره اقداماتی که میراث فرهنگی تاکنون برای این بنای قاجاری انجام داده است، افزود: «بنیاد مستضعفان سال‌ها پیش تلویحا اعلام کرد اگر میراث فرهنگی برنامه خاصی برای قلعه داشته باشد آنها بنا را واگذار می‌کنند اما هیچ وقت اتفاقی در این راستا رخ نداد. سال 1386 بود که من به‌عنوان کارشناس پس از بازدید از قلعه گزارش کاملی از کاربری‌های مناسب برای این بنا به اداره میراث فرهنگی شهریار پیشنهاد دادم، از جمله این کاربری‌ها تبدیل قلعه روستا به روستای نمونه گردشگری، تبدیل به محل آموزش و نمایش صنایع‌دستی، تبدیل به دهکده سینمایی و ایجاد یک مکان اقامتی و تفریحی بود که از آن زمان تاکنون هیچ‌کدام از آنها عملی نشده است.» دکل برق، بنا محسوب نمی‌شود فرامرز یوسفی با بیان اینکه قلعه دهشاد هنوز حریم مصوب ندارد، بیان کرد: «مسئولان اداره میراث فرهنگی شهریار مختصاتی را به‌عنوان حریم به شورای شهر و دهیاری اعلام کردند. به‌طوری که حریم درجه یک بنا به فاصله 30 متری از پای دیوار قلعه و حریم درجه دو از 30 متری تا 100 متری آن تعیین شد که تا 100 متری اجازه ساخت‌وساز ساختمان یک طبقه داده می‌شود اما با این حال پیش از آنکه این مختصات تعیین شود اداره مخابرات دکل برقی در فاصله 30 متری قرار داد که منظر بصری بنا را مخدوش کرده. پس از انجام مذاکره با مخابرات توجیه آنها بر این بود که دکل برق، بنا محسوب نمی‌شود و هر زمان لازم شد می‌توانند آن را به محل دیگری منتقل کنند.» این قلعه قاجاری که بنا بر نظر کارشناسان ساختمانش متعلق به اوایل قاجار بوده و سردر ورودی آن در زمان آخرین شاهان این سلسله به آن اضافه شده هیچ نیروی یگان حفاظتی ندارد و هیچ‌یک از سازمان‌های مسئول هنوز برنامه مشخصی برای استفاده از آن تدارک ندیده‌اند. وضعیت چنین بناهایی ضرورت ایجاد یک تفاهمنامه میان سازمان میراث فرهنگی و سازمان‌هایی که متولی بسیاری از بناهای تاریخی هستند را بیش از پیش نشان می‌دهد؛ موضوعی که در نخستین نشست خبری مسعود سلطانی‌فر، رئیس سازمان میراث فرهنگی در سال 1395 از سوی خبرنگار فرهیختگان مطرح شد اما بدون جواب مشخص و دقیقی از سوی رئیس سازمان باقی ماند. «قلعه دهشاد» که تنها قلعه - روستای تهران به شمار می‌رود، از جنس کاهگل ساخته شده است. در ضلع شرقی یک در ورودی دارد. همچنین در ساختار اولیه‌اش چهار برج دیده‌بانی در زوایای چهارگانه قرار داشته که از مجموع آن دو برج به مرور زمان تخریب شده است. قلعه به لحاظ ساختاری دارای یک خیابان اصلی به طول 100 متر است که از در ورودی تا مسجد قلعه امتداد دارد و همچنین چهار کوچه فرعی با عرض چهار متر دارد که به اتاق‌های قلعه منتهی می‌شود. این بنای قاجاری 12 حیاط به مساحت 600 مترمربع دارد که در حال حاضر به محل نگهداری احشام تبدیل شده است.∎​