دشت مشهد که هم اکنون در زمره بحرانی ترین دشتها به لحاظ بحران یا فاجعه منابع آب زیرزمینی قرار گرفته است، مانند سایر نقاط ایران با دو مشکل عمده روبه روست. برداشتهایی بیش از حد مجاز توسط چاههای دارای پروانه از یک سو و شمار نامشخص چاههای غیرمجاز از سویی دیگر !
بدون شک نداشتن تصویری واقعی و جامع از شمار چاههای غیرمجاز و حجم برداشت آنها از منابع آب زیرزمینی سبب میشود برنامه ریزان ندانند با چه میزان از بحران رو برو هستند.
در همین ارتباط معاون وزیر جهاد کشاورزی گفته است، حدود ۳۸۰ هزار حلقه چاه غیرمجاز در کشور وجود دارد و سالانه ۲۰ میلیارد مترمکعب از آبهای کشور با این فرایند غارت میشود. در مشهد نیز بنا بر گفته بخشی محبی، معاون دادستان عمومی و دادسرای ناحیه ۶ مشهد هم اکنون دو هزار و ۸۴۵ حلقه چاه عمیق و نیمه عمیق غیرمجاز در دشت مشهد شناسایی شده است.
اما به احتمال زیاد چاههای شناسایی شده، با شمار چاههای غیر مجازی که وجود دارد همخوانی چندانی ندارد. وجود شمار قابل توجه چاه غیر مجاز که در به وجود آمدن بحران آب نادیده گرفته ایم (حداقل در عمومی کردن این مسأله و گفتن از واقعیتهای ایجاد بحران آب توسط این عامل به عموم مردم و تأکید همیشگی و نادرستمان بر مقصر بودن کشاورزان در کم آبی) با وجود ویلا سازیهای قارچ گونه که اغلب غیرمجاز بوده، در اطراف مشهد و ییلاقات طرقبه و شاندیز و حتی در حال حاضر در اطراف شهرستان چناران بیش از گذشته پرداختن به این موضوع را مهم کرده است. ویلاها و باغسراهایی که میبینیم و احتمالاً خوشمان هم میآید تا در یکی از آنها مستقر شویم و به درایت صاحبان آنها احسنت میگوییم، هر کدام میتواند دارای چاههای غیر مجاز باشد و افزایش بحران آب در منطقه!
زمانی که یک تخلف (مانند حفر چاه دستی و غیرمجاز در ویلاها، استخرها یا حتی برخی منازل و ...) آن قدر راحت و بدون واکنش منفی از سوی افراد جامعه، میان عموم مردم باب میشود، نشان میدهد آثار و پیامدهای این تخلف به درستی به مردم منتقل نشده است. هیچ کدام از ساکنان آن ویلاها و هیچ کدام از کشاورزان دارای چاه غیر مجاز غارتگر نیستند، حتماً افرادی شریف و دارای جایگاه مناسب اجتماعی هستند که نمیدانند برداشت بی حساب و کتاب از منابع آب زیرزمینی حق طبیعی آنها نیست و با قانون گریزی هیچ تفاوتی ندارد.
شفاف سازی مسأله و نشان دادن ابعاد متفاوت بحران کمبود آب در سطح جامعه، در بین افراد پیش رو و در میان جوانانی که با راه اندازی کمپینهای مختلف آگاهی جامعه را ارتقا میدهند، میتواند به ارزش گذاری منفی نسبت به حفر چاههای دستی و غیر مجاز در میان باغسراها و ویلاهای شخصی کمک کند. این ارزش گذاری منفی نسبت به عملی نادرست - که هم اکنون حساسیتی نسبت به آن نداریم- میتواند به نظارتی درونی و نه بیرونی، منجر شود که به ما میگوید حق نداریم در حریم باغ یا ویلای خود چاه حفر کنیم و بی حساب و کتاب آن را مصرف نماییم. باید سیاهی این مسأله عمومی شود.