علي عالمي
توافق ميان ترکيه و اتحاديه اروپا بر سر بحران پناهجويان به چالشي مزمن در قاره سبز تبديل شده است. هر اندازه زمان مي گذرد، اين پيمان در معرض خطرات بيشتري قرار مي گيرد. بي دليل نيست که بسياري ازتحليلگران مسائل اجتماعي و امنيتي اروپا نسبت به از بين رفتن اين توافق در آينده اي نزديک هشدار داده اند. از اين رو اتحاديه اروپا احتمالا با چالش حضور دوباره پناهجويان در آينده اي نزديک رو به رو خواهد بود.
بر مبناي توافق اخير ترکيه و اتحاديه اروپا که ماه مارس 2016 امضا شد، آنکارا متعهد شده است پناهجوياني را که از درياي اژه وارد يونان شدهاند، بپذيرد و اتحاديه اروپا نيز به ازاي بازگرداندن هر يک از پناهجويان، يک پناهجوي سوري را که در حال حاضر در ترکيه به سر مي برد، تحويل بگيرد.گروه هاي حقوق بشر نيز با انتقاد از اين توافق، آن را زمينه ساز اخراج گسترده آوارگان مي خوانند.اتحاديه اروپا همچنين در اين توافق با کمک مالي به ترکيه، تسريع در روند مذاکرات درباره معافيت مسافران ترکيه از دريافت رواديد و تسهيل روند عضويت ترکيه در اتحاديه اروپا، موافقت کرد.با امضاي اين توافقنامه، قرار شده است ترکيه براي ميزباني و ايجاد تسهيلات نگهداري پناهجويان، تا پايان 2018 سه ميليارد يورو از اتحاديه اروپا دريافت کند.
از سوي ديگر، مقامات ترکيه اي نيز نسبت به عملکرد مقامات اروپايي در قبال توافق موجود به شدت ناراضي هستند. قرار است مطابق توافق صورت گرفته تا ماه اکتبر ويزاي اروپا براي شهروندان ترکيهاي برداشته شود اما شواهد و مستنداتي مبني بر اين موضوع وجود ندارد. مقامات اروپايي صراحتا عنوان کرده اند که ترکيه بايد تعهدات بيشتري را در اين خصوص صورت دهد و در غير اين صورت، تا ماه اکتبر چنين کاري صورت نخواهد گرفت. نکته مهم تر اينکه اختلاف ميان ترکيه و اتحاديه اروپا پس از وقوع کودتاي نافرجام در اين کشور تشديد شده است. از اين رو چشم انداز روشني براي توافق ترکيه و اروپاي واحد بر سر بحران پناهجويان وجود ندارد.
برخاستن زمزمه هايي از گوشه و کنار اروپا در مخالفت با توافق مذکور، بر شدت و حدت معضلات موجود بر سر توافق ترکيه اروپاي واحد افزوده است. اخيرا صدها تن از مردم با برپايي تظاهرات در برلين،
پايتخت آلمان، توافق ميان ترکيه و اتحاديه اروپا را درباره پناهجويان محکوم کردند و آن را زمينه ساز استرداد جمعيِ از پناهجويان دانستند.نزديک به يک هزار نفر در اين تظاهرات که روز جمعه (12 شهريور) در برلين برگزار شد، شرکت کردند و از دولت آلمان خواستند در زمينه پناهجويان اقدامات بيشتري انجام دهد. نيروهاي پليس آلمان براي متفرق کردن جماعت معترض، از گاز اشک آور استفاده کردند.معترضان با انتقاد از توافق ميان اتحاديه اروپا و ترکيه، از اين اتحاديه خواستند از اين توافقنامه صرفنظر کند.اين اعتراض کلي در کشورهاي ديگر اروپايي نظير اتريش نيز وجود دارد. مقامات اتريشي از سران اتحاديه اروپا و خصوصا سران کشور آلمان خواسته اند تا هر چه سريع تر توافق ميان ترکيه و اروپاي واحد را فسخ کرده و به روند مذاکرات ترکيه و اتحاديه اروپا بر سر عضويت اين کشور پايان دهند. همين مسئله باعث ايجاد تشنج در مناسبات دوجانبه ترکيه و اتريش شده است.
برگزاري تظاهرات اخير در آلمان مي تواند به ديگر کشورهاي اروپايي نيز تسري پيدا کند. اين موضوعي است که سران آلمان و ترکيه را تا حدود زيادي نگران ساخته است. جنبش چپگراي بلاکوپي که در ماه مارس 2015 به خاطر اعتراضات عليه سياست رياضت طلبانه اقتصادي دولت در فرانکفورت شناخته شد، سازماندهي اين تظاهرات را به عهده داشت.سال گذشته ميلادي، تقريبا 1/1 ميليون مهاجر و پناهجو از خاورميانه، آفريقا و نقاط ديگر جهان در فرار از ناآرامي هاي مسلحانه و فقر به آلمان پناه آوردند که اين امر نگراني فزاينده اي را درباره نحوه همزيستي آنان در جامعه آلمان و بازار کار اين کشور برانگيخت.سخنگوي پليس آلمان گفته است معترضان در منطقه اطراف خيابان مينيسترگارتِن که از وزارت کار و امور اجتماعي آلمان چندان دور نيست، در رويارويي با نيروي پليس از سنگ، مواد آتش زا و گلوله هاي دودزا استفاده کردند.خبري ديگر حاکي است در يونان نيز پناهجويان سوري با اجتماع در آتن، پايتخت اين کشور، نارضايتي خود را نسبت به ساختار رسيدگي به امور پناهجويان از جمله فرآيندهاي طولاني مدت آن، ابراز کردند.در هر حال، معضلات موجود بر سر توافق ترکيه و اروپا روز به روز جدي تر و پررنگ تر مي شود. اين احتمال وجود دارد که عمر اين توافق اساسا به پايان سال 2016 ميلادي و حتي ماه اکتبر امسال نيز نينجامد.