در ادامه این مطلب می خوانیم: شایعه مرگ وی قبل از اینکه نخست‌وزیر ترکیه آن را خواسته یا ناخواسته اعلام کرد و از یک تریبون رسمی مرگ اسلام کریمف را به دولت و خانواده وی تسلیت گفت بر سر زبان ‌ها افتاده بود.
ظاهرا علت تاخیر در تایید رسمی مرگ رئیس ‌جمهوری ازبکستان در ارتباط با نگرانی از پیامدهای منفی آن و نیز عدم توافق نخبگان ازبک برای تعیین جانشینی اسلام کریمف بوده است.
در این‌ باره که مساله جانشینی رئیس‌جمهوری متوفی ازبکستان محل مناقشه نخبگان سیاسی- نظامی و امنیتی این کشور باشد، با درنظر گرفتن ساختار متمرکز قدرت تا حدی از قبل قابل پیش‌بینی بوده است. به‌ویژه آن‌که گلناره کریموا دختر بزرگ‌تر اسلام کریمف جاه‌طلبی‌های خاص خانوادگی خود را دارد و طرفداران خاص خود را با توجه به قدرت مالی و تجاری و امپراتوری رسانه‌اش به‌رغم شایعاتی که در زندان خانگی قرار دارد، می‌تواند داشته باشد.
مدعیان قدرت متنوع‌تر از آن هستند که در ظاهر امر به نظر می‌رسد و احتمالا موضوع تعیین جانشینی بوده است که خبر مرگ اسلام کریمف به مدت 6روز پنهان شده بود تا نخبگان بتوانند بر سر جانشینی میان خود به توافق نسبی برسند. هرچند که واقع‌بینانه نخواهد بود که از جنگ قدرت تمام عیار بر سر جانشینی اسلام کریمف صحبت شود، ولی روشن است که دو جریان اصلی طالب قدرت در ازبکستان وجود دارد.
بلوک سمرقند و بلوک تاشکند این دو بلوک به لحاظ ذهنی طالب قدرت انحصاری هستند و هرکدام به‌گونه‌ای در دستگاه‌های نظامی- امنیتی یا سیاسی صاحب قدرت و نفوذ هستند.
همین امر رسیدن به توافق بر سر جانشین کریمف را بدون آن‌که هر دو بلوک به توافق برسند دشوار می‌کند. از طرف دیگر ضرورت‌های امنیتی مهمی وجود دارد که هر دو بلوک را مجبور می‌کند انتظارات ‌و خواسته‌های خود را متوازن و سهم مناسب یکدیگر را از قدرت لحاظ کنند. دو ضرورت اصلی را می‌توان چنین در نظر گرفت:
1- احتمال فعال شدن گروه‌های رادیکال اسلامی
2- خطر بی‌ثباتی سیاسی ناشی از بروز جنگ قدرت
ازبکستان ازجمله کشورهای سیاسی مرکزی است که پس از فروپاشی اتحاد شوروی با چالش قدرت بین نظام حاکم و نهضت اسلامی ازبکستان- گروهی که اکنون به صورت زیرمجموعه «داعش» در آمده است- روبه‌رو شده است.
خاطره شورش اندیجان که در آن اسلام‌ گراهای افراطی برای آزادی اعضای زندانی‌شان به زندان مرکزی اندیجان یورش مسلحانه کردند و ضمن آزاد کردن آنها، به جنگ خونین با نیروهای دولتی پرداختند که در جریان آن 187نفر کشته شدند. به قدرکافی برای رهبران و نخبگان سیاسی- نظامی و امنیتی ازبکستان موج نگرانی‌ باقی‌مانده است. به‌ویژه در شرایط کنونی که با تحولات خاورمیانه و احتمال از دست رفتن سرزمین‌های خلافت خودخوانده داعش در عراق و سوریه جدی‌تر از هر زمان دیگری شده است، شمال افغانستان و دره فرغانه که سه کشور ازبکستان، تاجیکستان و قرقیزستان در اعمال حاکمیت کامل بر آن دچار مشکل شده‌اند و رادیکال‌های اسلامی در آن حضور موثری دارند، به صورت یک تهدید جدی از تمرکز مجدد نهضت اسلامی ازبکستان و حزب التحریر ازبکستان مطرح است.
بنابراین قابل‌فهم است که اگر نخبگان سیاسی- نظامی و امنیتی ازبکستان بر سر جانشینی اسلام کریمف وارد جنگ علنی قدرت شوند فضا برای بهره‌برداری رادیکال‌های خلافت خراسان باز خواهد شد. از این‌رو قابل پیش‌بینی است بحث جانشینی به صورت توافقی بین بلوک‌های قدرت حل وفصل شود و از سطح قابل کنترل خارج نشود.
قطع‌ نظر از اسامی‌ای که مطرح شده‌اند و احتمال دستیابی آنها به جانشینی اسلام کریمف، این احتمال هم وجود دارد که رقابت بلوک‌های قدرت سبب شود که شخصیتی کمتر مطرح و ناشناخته‌تر شانس حصول توافق جمعی را پیدا کند.
منتها جانشین هرکسی باشد چندان مهم نیست مهم میراث اسلام کریمف در نحوه حکومت‌داری است چه در داخل و چه در مناسبات منطقه‌ای و بین‌المللی. رئیس‌جمهوری متوفی ازبکستان میراثی برجای گذاشته است که عبور از آن به سادگی ممکن نخواهد بود.
ازبک‌ها با در اختیار داشتن جمعیتی معادل 31میلیون نفر و ذهنیت تاریخی قدرت‌طلبی خواهان نقش برتری از آسیای مرکزی هستند و در مناسبات قدرت‌ها به‌ویژه آمریکا و فدراسیون روسیه اسلام کریمف میراث باثباتی برجای نگذاشته است. نوسان در سیاست خارجی ازبکستان جایگاه منطقه‌ای و بین‌المللی این کشور را در حد انتظار اسلام کریمف ارتقا نداده است و جانشینانش به احتمال زیاد فرصت تغییر جدی در جهت‌گیری در سیاست‌خارجی را به سادگی به دست نخواهند آورد.
در داخل اقتصاد و توسعه ملی ازبکستان به‌رغم وجود منابع نفت وگاز و معادن طلا و نیز کشت پنبه که از آن به نام طلای سفید یاد می‌شود با مانع قدرت متمرکز روبه‌رو شده و در ساختار موجود قدرت بیش از آن‌که تحریک‌کننده توسعه ملی پایدار شود فساد حقوقی و سازمان‌یافته ایجاد کرده است. همه این فاکتورها از تغییر جدی اوضاع و اصلاح امور جلوگیری خواهند کرد. بنابراین واقع‌بینانه‌ترین پیش‌بینی حفظ میراث حکومت‌داری کریمف ازبکستان، قطع نظر از جانشینی وی خواهد بود.
*منبع: روزنامه فرهیختگان،14 شهریور 1395
**گروه اطلاع رسانی**9117**9131