صاحبخبر - گروه بین الملل- معصومه حسینی اقدم: عراق بیش از پانزده سال است که درگیر جنگ داخلی است. درگیریهایی که رنگ ثبات و امنیت را از این کشور برده است. در چند سال اخیر پس از خروج نیروهای آمریکایی و واگذاری تامین امنیت به نهادهای عراقی، دولت این کشور به دنبال راهی برای بهبود وضع داخلی بود. اما حضور گروه تروریستی داعش از یکسو و از سوی دیگر درگیریهای داخلی سیاسی عوامل اصلی برهمزننده این روند شده است.
طی یک ماه گذشته عراق شاهد درگیریهایی در میان احزاب و شخصیتهای سیاسی بود. از دو سال پیش که حیدر العبادی نخستوزیر عراق شد و نوری المالکی کنار گذاشته شد، اولین و مهمترین بحث ایجاد تغییرات و اصلاحات اساسی در ساختار این کشور بود. العبادی از سال گذشته شروع به اصلاحاتی در زمینههای مختلف سیاسی کرد. او در نخستین مرحله از اصلاحات گسترده در عراق، یازده منصب دولتی را حذف کرد. در دومین بسته اصلاحی، بهطور ویژه کوچک کردن دولت را هدف قرارداد و با کاستن از تعداد اعضای هیات دولت از 33 وزیر به 22 وزیر و لغو چهار پست وزارتی و ادغام چهار وزارتخانه دیگر، مرحله دوم اصلاحات را آغاز کرد. و در گام آخر اصلاحات گسترده در عراق برای مبارزه با فساد مالی و اداری، نخست وزیر این کشور دستور کاهش شمار محافظان شخصی مسئولان دولتی را صادر کرد. با این حال دولت العبادی نتوانست شرایط کشور را به وضع مطلوبی برگرداند. درگیری این کشور با گروههای تروریستی یکی از عواملی بود که مانع از این کار شد. درحالی که داعش در شمال این کشور در حال پیشرویاست و از طرفی ارتش عراق در تلاش است تا بتواند طرحی برای آزادسازی موصل بریزد، در بغداد، پایتخت این کشور جریانهای سیاسی باهم درگیر هستند.
تنش درونی تا اشغال پارلمان
مقتدی صدر رئیس جریان الصدر عراق و رهبر فراکسیون الاحرار در پارلمان عراق از جمله افرادی است که به شدت به دولت و پارلمان این کشور انتقاد دارد و چندبار در طول یک ماه گذشته باعث بروز آشوب و تشدید درگیریهای داخلی شده است. صدر بارها به فساد مقامات سیاسی این کشور انتقاد کرده و پیش از این نیز چندین بار علیه دولت و پارلمان عراق دست به اقداماتی زده بود. در اردیبهشت ماه سال جاری طرفداران او با حمله به پارلمان این کشور، آنجا را تصرف کردند. در این حمله که بدون اعلام قبلی و در اثر شکستن حصار امنیتی منطقه سبز بغداد (منطقه ویژه امنیتی که ساختمان های مهم حکومتی و سفارتخانه های خارجی در آن قرار دارند) رخ داده بود، جمعی از مهاجمان به منطقه سبز بغداد به سمت پارلمان حرکت کرده و به سرعت ساختمان مجلس نمایندگان این کشور را اشغال کردند. در یک ماه گذشته هم مقتدی صدر چندبار انتقاد کرده و مقامات دولتی این کشور را به فساد محکوم کرده است.
مقتدی صدر بار دیگر روز گذشته در بیانیهای دستور به تشکیل کمیته اصلاح و مبارزه با فساد در درون مقامات منتسب به جریان صدر داد. وی همچنین دستور داد تا تمامی نمایندگان این فراکسیون چه نمایندگان ادوار پیشین و چه نمایندگان فعلی خود را به شورای شفافیت مالی که زیر مجموعه پارلمان عراق است معرفی کنند. بیانیه مقتدی صدر همچنین تمامی وزرا، استانداران و اعضای شورای استانداری که منتسب به جریان صدر هستند را نیز در برمیگیرد. همچنین صدر جمعه گذشته از کارمندان بخشهای دولتی این کشور خواسته بود تا روزهای یکشنبه و دوشنبه در اعتراض به فساد اداری اعتصاب کنند. او در بیانیهای خطاب به هوادارانش که در اعتراض به فساد در کشورشان به خیابانهای پایتخت و برخی شهرهای بزرگ آمده بودند، گفت: پس از پایان مهلت یک ماهه، ما باید اعتراضهای مسالمت آمیزی را با درخواست اصلاحات از سربگیریم و گزینههایی را که به پایان فساد میانجامد انتخاب کنیم این درحالی است که چندی پیش مقتدی صدر اصلاحات العبادی را محال خوانده بود و درخواست تشکیل دولت تکنوکرات را داده بود.
اقدامات صدر چرخه سیاسی عراق را دچار ابهام میکند
در همین راستا سیامک کاکایی کارشناس مسائل عراق در گفتوگو با «ابتکار» درباره وضعیت سیاسی عراق گفت: در ماههای گذشته دولت عراق تلاشهایی در زمینه اصلاحات کرده بود و پیش از آن هم گروههایی مانند گروه مقتدیصدر از العبادی خواستند تا اصلاحات و مبارزه با فساد را جدی بگیرد. وی اشاره کرد: گروه مقتدی صدر در چارچوب همین اصلاحات، خواهان تغییر کابینه دولت العبادی شد که این تغییر تبدیل به کشمکش درونی در پارلمان شد. البته تا حدودی این کشمکشها فروکش کردهاست. کاکایی درخصوص تاثیر گروه صدر در روند سیاسی این کشور گفت: به نظر میرسد تغییرات درونی در دولت نتوانسته نظر گروه صدر را جلب کند و آنها را اقناع کند به همین دلیل مقتدی صدر فراخوان عمومی برای دو روز آینده دادهاست که میتواند نگاهها را دوباره به این سو معطوف کند و در این صورت شرایط سختی برای دولت در پیش است چراکه ممکن است در چرخه سیاسی عراق وضعیت مبهمی ایجاد شود.
تنش درونی برای عراق هزینهبر است
وی اظهار کرد: یکی از گروههای صاحب نفوذ گروه صدر است که به خصوص در بغداد و اطراف بغداد پایگاه اجتماعی نسبتا قوی دارد و در پارلمان هم صاحب کرسی است و در عرصه سیاسی عراق هم تاثیرات خود را دارد. کاکایی ادامه داد: این گروه هم به عنوان یک گروه سیاسی دیدگاههایی دارد که از دولت انتظار دارد که این دیدگاهها مورد توجه قرار گیرد ولی به طور کلی همواره در یک وضعیت حساس بوده و تنش درونی بین گروهها موجب تنزل سیاسی یا هزینهبر بوده است.
امنیت؛ بخش عمده تمرکز دولت العبادی
این کارشناس مسائل عراق با اشاره به تحرکات داعش در این کشور گفت: در شرایط کنونی بخش عمده تمرکز دولت و دولتمردان عراق به مسائل امنیتی است. چراکه مناطقی از عراق در کنترل و اشغال داعش بوده و دولت این کشور سعی میکند در مناطق موصل و اطراف آن برای چگونگی مقابله با داعش تمرکز کند. وی درخصوص فعالیتهای دولت العبادی در ساختار سیاسی این کشور گفت: بخش دیگر فعالیتهای دولت عراق فعالیتهای بنیادی در ساختار درونی این کشور است اما ساختار عراق ساختار پیچیده و چندگانه است. چندگانگی قومیتها و گروههای سیاسی سبب شده که تغییرات و جابهجایی در عرصه اجتماعی و سیاسی با دشواری انجام شود.
عراق به اجماع نیاز دارد
کاکایی نیاز اصلی عراق را اجماع درونی دانست و تاکید کرد: راه برون رفت از بحرانهای چندین ساله همواره اجماع نسبی گروهها بودهاست. بههمین دلیل بایستی شرایط توافق همگانی ایجاد شود تا هم به دولت کمک کند تا برنامه امنیتی را پیش ببرد و هم دولت از تنشهای درون نهادی به دور باشد.
در هفتههای گذشته با فشار گروههایی همچون صدر دولت و پارلمان عراق چندتن از وزرای این کشور از جمله وزیر دفاع را برکنار کردند و حتی در جریان پرسش از وزیر دارایی تنش و درگیری لفظی در پارلمان رخ داد. اما این تغییرات نتوانسته شرایط مطلوبی را به این کشور بازگرداند.
درگیریها و تنشهای داخلی در برهه ای از زمان که عراق برای مقابله با گروههای تروریستی تلاش میکند و هنوز نتوانسته راهحل مناسبی برای برون رفت از این بحران بیابد تنها به مشکلاتش افزودهاست. دولت العبادی درحالی نگران فساد و تخلفات داخلی است که نیاز به همراهی همه گروههای سیاسی دارد تا بتواند آرامش داخلی را حفظ کرده و در کنار آن با دشمنان خارجی چون داعش بجنگد.∎