حزب عدالت و توسعه (AKP) تصميم گرفت تا مراسم پانزدهمين سال تاسيس خود را در چهاردهم اوت به احترام کشته شدگان کودتاي نافرجام ماه گذشته، بدون جشن و سرور برگزار کند. اين حزب براي 14 سال يگانه حزب حاکم در ترکيه بوده است. اما پرسش اينجاست که آيا اين حزب کارنامه موفقي داشته است؟

براي بسياري ممکن است که چنين پرسشي درباره حزبي که در 12 انتخابات متوالي پيروز شده، غيرضروري باشد. همچنين نبايد فراموش کنيم که توليد ناخالص داخلي ترکيه در زمان حاکميت عدالت و توسعه سه برابر شده است. هزاران کيلومتر بزرگراه، صدها مدرسه و صدها هزار مسکن ساخته شده است. همين طور مذاکرات الحاق ترکيه به اتحاديه اروپا آغاز شد، قدرت سياسي نظاميان محدود شد، و مهمتر از همه پيشرفت‌هاي ترکيه در زمينه رعايت حقوق بشر و آزادي بيان بود. اما اين همه داستان نيست. حزب عدالت و توسعه در کارنامه 15 سالي که در مسند قدرت بوده، موارد نگران کننده‌اي هم داشته است. زماني که عدالت و توسعه در سال 2002 براي نخستين بار به قدرت رسيد، رجب طيب اردوغان، رهبر حزب، به لحاظ قانوني اجازه فعاليت‌هاي سياسي نداشت. در سال 2007 درست پيش از اينکه عبدالله گل به عنوان نخستين رييس جمهوري عدالت و توسعه انتخاب شود، ارتش هشداري را خطاب به حزب بر روي وب سايت خود منتشر کرد. يک سال بعد، حزب عدالت و توسعه با اقامه دعوي در دادگاه روبه رو شد که هدفش تعطيلي اين حزب بود. در سال 2012، دادستان عمومي‌هاکان فيدان، رييس اطلاعات و امنيت ملي را براي پاسخگويي درباره روابط محرمانه با حزب کارگران کردستان (پ ک ک) احضار کرد. در سال 2013 اعتراض‌هاي عمومي‌که از تخريب پارک گزي در استانبول شروع شده بود به بيش از 80 شهر ترکيه کشيده شد. در دسامبر همان سال با اتهامات فساد مقام‌هاي ارشد ترکيه رو به رو شد که در نهايت به استعفاي چهار وزير دولت منجر شد.

اگرچه پرسش درباره اين که آيا حزب عدالت و توسعه موفق بوده يا خير، ارتباطي با چگونگي برخورد اين حزب با چالش‌هاي دشوار در گذشته ندارد اما به راستي امروز چه تصويري از حزب عدالت و توسعه وجود دارد. دولت ترکيه براي اين که افراد بازداشت شده در جريان کودتاي نافرجام را زنداني کند مجرمان بسياري را پيش از اين که دوران محکوميتشان به پايان برسد از زندان‌ها آزاد کرد تا زندان‌ها را خالي کند. هزاران قاضي، روزنامه‌نگار، دانشگاهي و تاجر در ترکيه زنداني شده‌اند. شکنجه دوباره بازگشته است و عضويت در اتحاديه اروپا يک روياي دور به نظر مي‌رسد. تنش‌ها با ايالات متحده به اوج خود رسيده است. مساله کردها به بن بست رسيده است. تروريست‌هاي داعش بزرگترين فرودگاه کشور را هدف قرار داده‌اند و حالا جشن‌هاي عروسي را نشانه مي‌روند. بيکاري دوباره در حال افزايش است و توريسم يکي از بزرگترين بخش‌هاي اقتصادي کشور با مشکلات بزرگي دست به گريبان است.

به رغم اين تحولات منفي، محبوبيت اردوغان به عنوان پايه‌گذار حزب عدالت و توسعه همچنان در حال افزايش است. اکنون حمايت افکار عمومي ‌از اردوغان بيش از 60 درصد ارزيابي شده است. آيا در پس اين حمايت باورنکردني، يک کارنامه موفق قرار دارد؟ ياسين آکتاي، سخنگوي حزب عدالت و توسعه، در پاسخ به اين پرسش مي‌گويد: «بي‌شک همين طور است. نشانه‌هايي وجود دارد که مردم ما از آن چه تاکنون انجام داده‌ايم حمايت مي‌کنند. وقتي صحبت از پاسخ به نيازهاي عمومي‌مي‌رسد، ما بسيار جلوتر از تمام احزاب ديگر قرار داريم. مهم نيست که شما از چه زاويه اي به اين مساله نگاه مي‌کنيد، نگاه ما اين است که عدالت و توسعه موفق بوده است.» با اين حال علي سيرمن، روزنامه‌نگار، در پاسخ به اين پرسش که آيا حزب عدالت و توسعه کارنامه موفقي داشته است يا خير، مي‌گويد که اين حزب (حداقل) در مساله کردها چندان موفق عمل نکرده است.

عدالت و توسعه همچنين پس از رسيدن به قدرت، مذاکرات براي عضويت در اتحاديه اروپا را در سال 2015 آغاز کرد. امروز اما اين مذاکرات متوقف شده و به نظر مي‌رسد که شرايط در حال وخيم‌تر شدن است. چرا که اردوغان مرتبا هشدار مي‌دهد در صورتي که شهروندان ترکيه‌اي نتوانند بدون ويزا به کشورهاي عضو اتحاديه اروپا سفر کنند، توافق ترکيه با اروپايي‌ها براي کنترل سيل مهاجرت به اروپا نيز منتفي خواهد شد. همچنين پس از رسيدن حزب عدالت و توسعه به قدرت، هدف سياست خارجي اين حزب «تنش صفر با همسايگان» بود. امروز به رغم تلاش‌ها براي سازش با روسيه و اسراييل، ترکيه نمي‌تواند بگويد که رابطه اي بدون چالش با همسايگان خود دارد. سيرمن مي‌گويد که عدالت و توسعه انزوا در سياست خارجي را تجربه کرد چرا که حمايت اروپا و ايالات متحده را از دست داد. اين شرايط حزب عدالت و توسعه را وادار کرد که به دنبال سازش با احزاب سياسي مخالف در داخل ترکيه باشد.

اما از جمله خطرهايي که به اعتقاد کارشناسان، ترکيه را پس از کودتاي نافرجام تهديد مي‌کند، تهديد اقتصادي است. اجه يازگان، اقتصاددان، با اشاره به کارنامه خوب حزب عدالت و توسعه در حوزه اقتصادي مي‌گويد: «کساني که نمي‌توانستند حتي يک فنجان چاي در کافي‌شاپ بنوشند حالا براي خريد به فروشگاه‌هاي بزرگ مي‌روند. اين رشد بيشتر به نفع طبقات آسيب پذير جامعه بود که حالا هم پايگاه اجتماعي حزب عدالت و توسعه است. به همين دليل است که عدالت و توسعه هنوز هم از پشتيباني بسيار خوبي در ميان مردم برخوردار است.»