گروه تجارت|
همزمان با افزايش تنش‌ها ميان تركيه و روسيه زمينه‌هاي گسترش روابط تجاري ايران و روسيه شكل گرفت. درحالي كه ايران با تشديد تحريم‌هاي روسي عليه ترك‌ها برنامه‌هاي صادراتي مواد غذايي و كشاورزي را ايجاد كرده بود در ماه‌هاي اخير با عذرخواهي رجب طيب اردوغان از روسيه، كورسوي اميد صادرات محصولات كشاورزي ايران به روسيه رنگ باخت. هر چند ولاديمير پوتين پس از آن پيام عذرخواهي تحريم‌ها عليه ترك‌ها را لغو كرد اما تركيه نگراني از دست دادن بازار روسيه را همچنان دارد و به گفته رييس اتاق دوستي ايران و روسيه؛ لابي‌هاي تركيه و برخي كشورهاي اروپايي مانع حضور ايران در بازار روسيه مي‌شوند. سنگ‌اندازي ترك‌ها درحالي است كه همزمان با سفر رييس‌جمهور به آذربايجان، تفاهمنامه همكاري سه جانبه ايران، روسيه و آذربايجان شكل گرفت و به نوعي ايران از راه ديگري براي تحكيم حضور خود در بازارهاي كشورهاي همسايه تلاش كرد. با اينكه فرصت‌طلبي ايران براي به دست آوردن بازار روسيه بسيار كم بود و عواملي چون قيمت تمام شده بالا و كيفيت پايين برخي از محصولات و از همه مهم‌تر، عدم بازاريابي دقيق مانع جذب اين بازار وسيع شد. هر چند خلأهاي ديگر چون نبود شركت‌هاي بزرگ صادراتي نيز ازجمله عوامل مهم موفق نشدن ايران بود. در همين حال روز گذشته همايش حضور پايدار در روسيه برگزار شد. در اين همايش، رييس اتاق دوستي ايران و روسيه بر اين موضوع تاكيد كرد كه ايران براي حضور در بازار روسيه بايد به دنبال شركت‌هاي بازاريابي روسيه باشد و مطالعه در اين بازار را در دستور كار خود قرار دهد.
 رجب صفر‌اف افزود: 30شركت بازرگاني در روسيه وجود دارد كه تخصص آنها بازاريابي است و اين شركت‌ها نقش مهمي در گسترش حضور ساير كشورها در بازار روسيه دارند. رييس اتاق دوستي ايران و روسيه ادامه داد: به فعالان اقتصادي و تجار ايران پيشنهاد مي‌شود كه براي حضور در بازار روسيه و بررسي شانس حضور خود در اين كشور و چگونگي آغاز فعاليت‌ها و يافتن لابي‌ها و اينكه چگونه مي‌توانند در اين بازار حضور داشته باشند با شركت‌هاي بازاريابي ارتباط بگيرند و تعامل داشته باشند. اين امر را در نظر بگيرند كه هيچ فردي دولتي در ايران و روسيه نمي‌تواند اين شرايط و تسهيلات را براي فعالان بخش اقتصادي ايران فراهم كند. صفر‌اف گفت: در 8 ماهي كه تركيه و روسيه با يكديگر ارتباط اقتصادي نداشته‌اند 3هزار شركت تركيه‌يي ورشكست شدند و 30ميليارد دلار خسارت ديدند. همچنين شركت‌هاي روسي نيز رقمي حدود 100تا 400ميليون دلار خسارت ديدند كه اين اتفاقات ناشي از مسائل سياسي صورت گرفت.
رييس اتاق دوستي ايران و روسيه گفت: لابي‌هاي تركيه در 8 ماهي كه با روسيه ارتباط نداشتند حتي يك ساعت فعاليت خود را در كشور ما قطع نكردند و وظيفه داشتند كه اجازه ندهند ديگران به اين كشور وارد شوند. در صورتي كه بخواهم شفاف توضيح دهم بايد بگويم در 8 ماهي كه روسيه و تركيه با همديگر روابط اقتصادي نداشتند، لابي‌هاي تركيه اجازه ندادند كه كالاهاي ايراني به بازار روسيه وارد شوند. وي گفت: كالاهاي ايراني براي اينكه به روسيه آمده و در فروشگاه‌هاي زنجيره‌يي قرار بگيرند به مانعي از سمت كشورهاي اروپايي نيز برخورد مي‌كنند و آنها براساس لابي‌هايي كه دارند، اجازه نمي‌دهند كه كالاهاي ايراني به بازار روسيه بيايد. صفر‌اف گفت: خرده‌گيري‌هايي كه در گمرك مشاهده مي‌شود ناشي از تلاش مديران ساير كشورهاست و هيچ ربطي به كيفيت كالاي ايراني ندارند بلكه نقش قوي لابي‌هاست كه جلو ورود كالا از ايران را مي‌گيرد.
 همكاري بانك‌هاي ايران و روسيه با ريال و روبل
صفر‌ اف در ادامه صحبت‌هاي خود درخصوص روابط بانكي ايران و روسيه گفت: مشكلات بانكي در روابط دو كشور مطرح مي‌شود اما افراد نمي‌دانند كه بانك‌هاي زيادي در روسيه آماده همكاري با ايران هستند به طوري كه قبل از سفر به ايران با مديرعامل TEMP BANK ديدار داشتند و ايشان اظهار كرد كه آمادگي دارد در تمام زمينه‌هاي بانكي ازجمله LC با ايران همكاري برقرار كند و هيچ سرويسي بانكي نيست كه به ايران ارائه نشود. وي افزود: TEMP BANK اعلام آمادگي كرده است كه با ريال در ايران و روسيه و روبل همكاري‌هاي و روابط بانكي با فعاليت اقتصادي ايران ايجاد كند. وي با انتقاد از ضعف حمل و نقل و لجستيك در روابط ايران و روسيه گفت: درخصوص حمل و نقل و مسائل لجستيكي هيچ كاري نكرده‌ايم و هيچ تصويري از شركت‌هاي مطرح شده براي حمل و نقل همچنين امنيت حمل و نقل كالا نداريم. رييس اتاق دوستي ايران و روسيه در ادامه صحبت‌هاي خود با اشاره به ايجاد كريدور تجاري ميان ايران و روسيه گفت: در اين زمينه صحبت‌هايي شده اما به طور واقعي عملياتي انجام نشده كه تجار ايراني و روسي بتوانند آن را لمس كنند.

 خط اعتباري 5 ميلياردي دولت روسيه
صفر اف در ادامه صحبت‌هاي خود با اشاره به اينكه دولت روسيه تصميم گرفته است براي صادرات خود خط اعتباري ويژه‌يي براي ايران تخصيص دهد، گفت: بودجه 5 ميليارد دلاري در اين زمينه تخصيص داده شده كه 2ميليارد و 200ميليون آن درحال اجرا است. وي تاكيد كرد: ما معتقديم كه اين پول بعد از بهره‌برداري به راحتي بازمي‌گردد و اين امر مي‌تواند تجارت شركت‌هاي ايراني و روسي را تكان دهد. رييس اتاق دوستي ايران و روسيه گفت: 220ميليون دلار براي صادرات به روسيه براساس اولويت‌ها براي تجار ايراني جدا شده اما مطمئن نيستيم كه اين امر تا كجا واقعيت و به دست تجار رسيده است يا خير. صفر اف در ادامه با اشاره به اينكه برندهاي ايراني در بازار روسيه شناخته شده نيستند، گفت: تجار ايراني فكر مي‌كنند لازم نيست كه برند و محصولات خود را در بازار روسيه تبليغ كنند اما بايد اذعان كرد در 8 ماهي كه روسيه با تركيه ارتباط نداشت، فعالان اقتصادي روسيه براي حفظ بازارهاي خود در كشور ما تلاش كردند.
رييس اتاق دوستي ايران و روسيه گفت: ايراني‌ها بايد ببينند كه با چه مكانيسمي مي‌توانند در بازار روسيه حضور پيدا كنند تا براساس شرايط واقعي بتوانند جايگاهي براي خود در اين كشور باز كنند. صفر‌اف با اشاره به اينكه كيفيت كيوي ايران از ساير كشورها بسيار بالاتر است، گفت: بارها مشاهده شده كه كيوي ايراني زماني كه به بازار روسيه مي‌آيد براي آن هزاران مشكل و شانتاژ ايجاد مي‌شود و اعلام مي‌شود كه كيفيت ندارد اما كيوي ايران در مقايسه با كيوي وارداتي از ساير كشورها شرايط بهتري دارد. وي در ادامه گفت: به نظر من شركت‌هاي ايراني شركت‌هاي بزرگي نيستند و اين امر باعث مي‌شود كه توان رقابت با شركت‌هاي بزرگ و جهاني را نداشته باشند و نتوانند با شركت‌هاي جهاني رقابت كنند. رييس اتاق دوستي ايران و روسيه گفت: شركت‌هاي ايراني براي حضور در روسيه و حتي ساير كشورهاي ديگر بايد به صورت هلدينگ‌، كنسرسيوم و تعاوني‌ها حركت كنند و امكانات مالي بيشتر و سرويس‌هاي ديگري داشته باشند.
صفراف گفت: خدا به كشور ايران امكانات زيادي داده است همچنين مردم ايران افرادي بااستعداد و نابغه هستند كه با برنامه‌ريزي و انجام كارهاي تحقيقاتي مي‌توانند جايگاه مناسبي براي خود در روسيه ايجاد كنند. وي گفت: كالاهاي زيادي در ايران وجود دارد كه بازار گرمي در روسيه خواهند داشت اما تا به امروز هيچ كاري روي آنها انجام نشده است.
رييس اتاق دوستي ايران و روسيه در ادامه با اشاره به اينكه روسيه در حال انجام مطالعه در بازار ايران و انجام فعاليت‌هاي مشترك است، گفت: 5شركت بازاريابي روي ايران در حال مطالعه روي 65مورد هستند كه نتايج حاصل از اين پژوهش به زبان روسي در اختيار شركت‌هاي ما قرار مي‌گيرد و شركت‌هاي ايراني نيز در اين پژوهش معرفي خواهند شد. صفراف همچنين گفت: در روسيه همايش‌هاي متعددي طي ماه‌هاي آينده براي همكاري با ايران انجام خواهد شد و در اين ارتباط از مسوولان خصوصي و دولتي ايران دعوت به عمل آمده تا در اين مراسم حضور يابند و ما معتقديم كه حضور ايران در بازار روسيه امري منطقي و از روي عدالت و انصاف است.

 ايران روابط تركيه و روسيه را برهم نمي‌زند
از سوي ديگر، قائم‌مقام وزير صنعت، معدن و تجارت بر اين اعتقاد است كه ايران از به هم خوردن روابط اقتصادي تركيه و روسيه استقبال نمي‌كند. رضا رحماني با بيان اين موضوع گفت: بر هم خوردن روابط كشورها مورد توجه ما نيست و ما دوست نداريم رابطه كشورها به هم بخورد تا ما بتوانيم در بازار روسيه حضور داشته باشيم. هر كشوري مي‌تواند سهم مشخصي از بازار را داشته باشد و نگاه به بازار روسيه بلندمدت و استراتژيك است و به صورت كنسرسيوم بايد در اين كشور ورود پيدا كنيم. در حالي كه، رحماني بر اين موضوع نيز اذعان دارد كه ايران در محصولات كشاورزي و باغي خود كه مورد نياز روسيه است حرف‌هاي زيادي براي گفتن دارد اما ما در فرم تجارت خود و ايجاد شركت‌هاي بزرگي كه بتوانند تمام امور مربوط به صادرات به روسيه و در حجمي بالا داشته باشند نداريم. وي گفت: دولت از ايجاد مراكز لجستيكي كه بتواند به موقع به اندازه و با كيفيت محصول مورد نظر روس‌ها را تحويل دهد استقبال مي‌كند.  

 پيش‌بيني افزايش ۱۰ميليارد دلاري صادرات
قائم‌مقام وزير صنعت، معدن و تجارت در امور توليد با اشاره به پيش‌بيني افزايش ۱۰ميليارد دلاري صادرات ايران در سال۹۵ در مقايسه با سال۹۴ گفت: برنامه‌ريزي‌هاي لازم در بخش‌هاي مختلف صنعتي براي صادرات محصولات توليدي در نظر گرفته شده است. رحماني اظهار كرد: توليد دو بال فناوري و صادرات دارد كه ما امسال در 7برنامه اقتصادي به موضوع تحريك تقاضا و صادرات توجه ويژه‌يي خواهيم داشت. وي افزود: در كشور 7500واحد كوچك و متوسط كه مشكلات و مسائل مالي دارند راه‌اندازي مي‌شوند و همچنين واحدهاي جديدي براي راه‌اندازي در دستور كار قرار دارد. قائم‌مقام وزير صنعت، معدن و تجارت در امور توليد ادامه داد: در سال جاري براساس برنامه‌ريزي‌هاي انجام شده 10ميليارد دلار افزايش صادرات در مقايسه با سال گذشته خواهيم داشت. وي تصريح كرد: در اين ارتباط تمام برنامه‌ريزي‌هاي لازم در بخش‌هاي مختلف صنعتي صورت گرفته همچنين بازارهاي هدف شناسايي شده است. رحماني تاكيد كرد: بسته تشويقي توسط معاون اول رييس‌جمهور براي امر صادرات در كنار بسته تشويقي توليد در نظر گرفته
شده است.
وي افزود: منابع مورد نظر براي اين امر از طريق صندوق توسعه ملي، همچنين جذب سرمايه‌گذاري داخلي و خارجي بعد از برجام و حتي بودجه تامين مي‌شود. وي با اشاره به اينكه راه‌هاي مختلف زميني و هوايي و دريايي براي تجارت وجود دارد و دو كشور از گذشته روابط مناسبي با يكديگر داشتند، گفت: اقداماتي نظير ايجاد خط كشتيراني و موافقتنامه‌هاي تجاري در يك‌سال گذشته انجام شده و در اين خصوص مذاكرات سنگيني مدنظر بوده است اما بايد اذعان داشت كه دولت براي گسترش روابط تجاري با روسيه همه كار نيست و اصل كار روي دوش بخش خصوصي است و ما درنهايت كاتاليزور هستيم.

 مركز تجارت اختصاصي با همسايگان شمالي
رييس سازمان صنعت، معدن و تجارت استان تهران در اين همايش گفت: مناسبات تجاري با كشورهاي جهان با تاكيد بر كيفيت توليدات، صنايع چاپ و بسته‌بندي، تبليغات و برند‌سازي بايد شكل بگيرد و همسايگان شمالي به‌ويژه روسيه در اين عرصه اهميت بسزايي دارد. محمدرضا مس فروش گفت: توليدكنندگان ايراني به حضور در نمايشگاه‌هاي روسيه توجه كنند و همچنين از حضور در بورس روسيه غافل نشوند. وي عرضه توليدات استاندارد به بازارهاي هدف و تامين زيرساخت‌هاي شبكه حمل و نقل كالايي در ابعاد مختلف را از نكات مهم براي همكاري‌هاي بين‌المللي دانست.

 جايگاه پنجم روسيه در واردات
با اين حال، بر پايه تحليل آمارهاي گمرك جمهوري اسلامي ايران، فدراسيون روسيه در جايگاه پنجم كشورهاي طرف معامله واردات در 3ماهه نخست سال 1395 بود. براساس آمار سازمان توسعه تجارت ايران، در اين مدت ارزش واردات از روسيه 539ميليون و 546هزار دلار شد كه 5.99درصد مجموع واردات كشور را تشكيل مي‌داد. در 3ماه نخست سال 1394، ارزش واردات از روسيه 143ميليون و 137هزاردلار اعلام شد كه سهم ارزشي آن از كل صادرات در آن دوره 1.38 بود. در همسنجي دو سال روشن مي‌شود درصد تغيير وزني واردات از روسيه در 3ماه نخست امسال به منفي 21.63 و از نظر ارزشي به مثبت 276.94 رسيد.
 0.09درصد، سهم ايران از بازار روسيه
در همين حال، نايب‌رييس اتاق مشترك ايران و روسيه سهم ايران در زمينه صادرات كالا به روسيه 0.09درصد از بازار اين كشور است كه اين رقم در شأن جمهوري اسلامي ايران نيست. غدير قيافه اشاره به روند واردات 10 ساله به روسيه گفت: سال 2005 ميزان واردات روسيه 125ميليارد دلار و در سال 2015 اين رقم 194ميليارد دلار بوده است. نايب‌رييس اتاق مشترك ايران و روسيه افزود: حدود 15درصد از كل واردات روسيه متعلق به محصولات كشاورزي بوده كه معادل 2 ميليارد دلار است. وي با بيان اينكه ايران در حوزه بازاريابي و بازار‌شناسي واقعا دچار يك عقب‌ماندگي است، گفت: اين موضوع به ساختار اقتصادي كشور كه بخش قابل توجهي از آن دولتي است، برمي‌گردد. نايب‌رييس اتاق مشترك ايران و روسيه افزود: روسيه كشور بسيار پر ظرفيتي براي جذب كالاي ايراني است، در حالي كه آلمان، سوييس، چين و انگليس در حال حاضر سهم بسيار بالايي در صادرات كالا به روسيه دارند. وي افزود: طي سال‌هاي گذشته ميزان صادرات ايران به روسيه بيش از 500 ميليون دلار نبوده و فقط در يك مقطع ميزان اين صادرات به 700ميليون دلار رسيده است. وي بيان داشت: طي 10سال گذشته به‌طور متوسط ميانگين صادرات ايران به روسيه حدود 350ميليون دلار و واردات آن به صورت نسبي يك ميليارد دلار بوده است.  قيافه تصريح كرد: غير از مقوله پتروشيمي و صنايع دانش‌بنيان نگاه ما در توليد به بازارهاي داخلي بوده و صادرات ما ضربه‌يي به مصرف داخلي است و در حالي كه با چنين نگاهي نمي‌توان صادرات داشت. وي افزود: 13درصد كالاي ايراني نسبت به كالاهاي ساير كشورها گران‌تر به مصرف‌كننده روسي مي‌رسد و همين موضوع قدرت رقابت ما را كاهش مي‌دهد.