مدرسه‌‌ها در کنار مکتب‌خانه‌ها، نهادهایی به شمار می‌آمدند که در روزگاران گذشته، وظیفه آموزش عالی جوانان را برعهده می‌گرفتند. دانش‌آموزان پس از پایان دوره مکتب‌خانه، می‌توانستند در این نهادها به فراگیری آموزش‌ها به ویژه علوم دینی در سطحی بالاتر مشغول شوند. مدرسه‌ها به ویژه در دوره قاجار گسترشی فراوان داشتند. جعفر شهری در کتاب «طهران قدیم» در این‌باره می‌نویسد «قبل از بوجود آمدن مدارس به شیوه اروپایی مدرسه اطلاق به اماکنی می‌شد که در آن تحصیل علم دین می‌کردند و عبارت بود از حیاطی بزرگ با ساختمانهایی یک طبقه و دو طبقه که ضمیمه مسجدی بوده یا بصورت مستقل تنها بخاطر مدرسه طلاب دین احداث می‌گردید. اتاقهای آنرا حجره می‌گفتند که هر حجره شامل ایوان و یک اتاق و یک پستو یا صندوقخانه بود و در هر حجره یکی تا چند طلبه منزل می‌کردند. خرج این طلاب از درآمد موقوفات مدرسه یا از جانب امام و مرجع تقلید وقت تأمین می‌گردید که از ماهی یک تومان و دوازده قران تجاوز نمی‌نمود مگر آنها که کمکی هم جهتشان از جانب اقارب و خویشان یا از شهر و آبادیشان می‌رسید، عده‌ای هم که مستقلا عهده‌دار مخارج چند تن از طلاب می‌شدند. درباره مخارج طلاب بر هر کس وظیفه بود که در امر دین خود را به مرتبه اجتهاد برساند و وقتی این تکلیف کفائی از او ساقط می‌شد که یکی از افراد خانواده یا قوم یا یکی از مردم شهر و دیار او این فریضه را ادا بکند و از این‌رو کسانی که قدرت مالی‌ای داشتند جهت برائت ذمه خود مخارج تحصیل طلبه‌ای را تکفل کرده می‌پرداختند و بسیار بودند مردم روستا و ده و شهرستانی که با سرشکن کردن خرج آن یکی یا چند تن را از میان خود برگزیده برای فرا گرفتن علم دین روانه شهرهای بزرگ یا مدارس قم و نجف و کربلا می‌کردند، لیکن هر چه بود این جماعت سخت‌ترین گذران‌ها را داشتند و به عسرت هرچه تمامتر زندگی می‌کردند در حدی که نانشان بزحمت گاهی رنگ پنیر و قاتقی مانند آن بخود می‌دید و کامشان به ندرت طعم غذای گرم گوشت‌دار می‌چشید. از جهت همین فقر بی‌حساب و گرسنگی‌ها و حسرتهای ممتد هم بود که بعضی از ایشان چون بمقام و موقعیتی از آن دست می‌یافتند به تلافی آن مرتکب افعال و اعمال نابجا شده جهت خود حرفها می‌ساختند! ... معلمین این جماعت را هم (مدرس) می‌گفتند که صبح و عصر، ایشان را در حجره یا شبستان مدرسه فراهم آورده تعلیم می‌نمود. دروس این طلاب از صرف و نحو فارسی و عربی و فقه و اصول شروع شده تا به بیان و معانی و حکمت الهی و دیگر مسایل شرعی می‌رسید که باید فرامی‌گرفتند و انتهای کارشان در اینگونه مدارس و فراغتشان از این علوم زمانی بود که مدرس اکمال معلومات ایشان را تصدیق نموده، مجتهد یا فقیه وقت به تدقیق و تعمیق و آزمایششان آورده ورقه اجتهادشان بسپارد و از جانب خود او را در مسائل شرعی و دادن حکم و فرمان و دریافت حقوق الهی مانند خمس و زکوة و سهم امام و رد مظالم و غیره وکیل کرده نمایندگی بدهد».