دیروز، شنبه ششم شهریورماه نشستی با عنوان تاثیر مناسبات ایران و روسیه بر آینده نظام بین الملل در سالن همایش موسسه مطالعات راهبردی اندیشه سازان نور برگزار شد. «سعدالله زارعی» مسوول این موسسه و «شعیب بهمن» مدیر بخش اوراسیای موسسه اندیشه سازان نور، در این نشست روابط ایران و روسیه و تاثیرهای احتمالی روابط راهبردی 2 کشور بر مناسبات منطقه ای و بین المللی را تحلیل و بررسی کردند. در این نشست اصحاب رسانه به طرح دیدگاه ها و پرسش هایی در زمینه روابط ایران و روسیه و نیز تحولات منطقه ای و بین المللی مرتبط با آن پرداختند.

*** راهبردی کردن روابط ایران و روسیه در آغاز راه است
در ابتدای نشست، زارعی کارشناس مسایل خاورمیانه به تبیین وضعیت منطقه پرداخت و گفت: در منطقه خاورمیانه قدرت ها تلاش می کنند با دستیابی به یک جبهه و گروه، سیاست های خود را به انجام رسانند. زمان تکروی های بزرگ به سر آمده و این مساله نشان دهنده یک تحول استراتژیک (راهبردی) در مسایل بین المللی و منطقه ای است.
وی افزود: در گذشته آمریکایی ها تصمیم خود را به صورت یکجانبه، طراحی و اجرا می کردند. آمریکایی ها در دوره جنگ سرد نزدیک به 40 دولت را به طور یکجانبه ساقط کردند و در این ارتباط با هیچ کشوری هم هماهنگی نکردند. اما امروز، آمریکایی ها برای ادامه سیاست هایشان در خاورمیانه نیازمند هماهنگی با دیگران هستند. کشورهای منطقه نیز برای آن که بتوانند سیاست موفقی را در سطح منطقه دنبال کنند به یک جبهه و ائتلاف تکیه می کنند.
زارعی اظهار کرد: ما در منطقه با یک تحول کیفی در همه سطوح از جمله سطح امنیتی روبرو هستیم. چنین شرایطی برای جمهوری اسلامی ایران به عنوان یک قدرت منطقه ای فرصت ها و تهدیدهایی در پی دارد. این فرصت ها و تهدیدها به چگونگی عمل ما بستگی دارد و این که چگونه بتوانیم از ظرفیت هایمان استفاده کنیم. پس جمهوری اسلامی ایران باید در کنار افزودن به قدرت ملی خود، به سمت شکل دادن به مشارکت منطقه ای حرکت کند.
زارعی به بررسی وضعیت کشورهای منطقه پرداخت و گفت: کشورهای منطقه نظیر عربستان و اردن و برخی دیگر از دولت های عربی همگرا با آمریکا هستند و در بازی های سیاسی منطقه ای در یک قاعده معین بازی می کنند. به طور طبیعی نمی توانیم با کشورهایی که با ما تعارض دارند همکاری کنیم. بنابراین باید به ناچار دولت هایی را موردنظر قرار می دهیم که به لحاظ بنیان و اساس با دشمنان جمهوری اسلامی پیوستگی چندانی ندارند. از این رو روسیه، چین، هند و ترکیه می توانند برای ما جایگاه ویژه ای داشته باشند. در واقع چنین چشم اندازی است که پیش روی جمهوری اسلامی ایران قرار دارد.
مدیر موسسه مطالعاتی اندیشه سازان نور بر این نکته تاکید کرد که روسیه با جمهوری اسلامی و جبهه مقاومت دارای مسایل مشترکی است و از این رو، آمادگی بیشتر و بالفعل تری برای همگرایی با ایران دارد. دغدغه ها، دشمنان، مشکلات، منافع و دوستان مشترک این امکان را فراهم می کند که بتوانیم همکاری درازمدتی را با روسیه پایه ریزی کنیم.
زارعی یادآور شد: دشمنان درونی مشترکی میان ایران و روسیه هستند که برای روابط راهبردی 2 کشور مانع ایجاد می کنند. افرادی در ایران و روسیه، در درون و بیرون سیستم بر نکته های منفی روابط انگشت نهاده اند و این روابط را ناپایدار و تداوم آن را خسارتبار ارزیابی می کنند و مصداق ادعای خود را تاریخ روابط بیان می کنند. در این نگرش، رهیافت تاریخی بر واقعیت و روابط عینی سایه انداخته است.
این کارشناس مسایل منطقه ای، روابط راهبردی ایران و روسیه را مقدمه ای برای سلسله روابط راهبردی بین ایران و دیگر کشورهای منطقه دانست و افزود: این نگاه که ایران و روسیه باید روابط راهبردی داشته باشند یک نگاه امروزی یا مربوط به یکی 2 سال گذشته نیست. روابط راهبردی دارای یک وضعیت رو به اشتداد است و مانند هر موجود زنده ای یک نقطه ضعف و نقطه تکامل دارد؛ یعنی یک رابطه راهبردی به این صورت است که در عین این که 2 کشور اختلافاتی بر سر یک سری مسایل دارند، می توانند به منافع راهبردی بیاندیشند. از این رو لازم نیست که برای راهبردی کردن روابط به طور حتم همه مسایل مورد اختلاف با روس ها را حل کنیم.
وی افزود: به هر حال راهبردی کردن روابط ایران و روسیه در آغاز راه است و نیاز به مراقبت و توجه دارد. این تلاش باید از سوی هر 2 طرف صورت پذیرد، چرا که در صورت مراقبت از آن راه رسیدن به یک رابطه راهبردی کوتاه تر خواهد شد.
زارعی، همکاری در حوزه انرژی را یکی از موضوع های مورد توجه 2 طرف دانست و گفت: ایران و روسیه هر 2 صادرکننده انرژی هستند و اروپا نیز می تواند بازار مشترک ما باشد. روس ها توقع دارند که ما شکننده اقتدار روسیه در منازعه آن ها با اروپا نباشیم که این یک ملاحظه درست است اما موضوعی نیست که به صورت احساسی قابل حل و فصل باشد. اگر اراده 2 طرف به راهبردی کردن روابط باشد، در زمینه انرژی باید توافق صورت گیرد. این توافق تا حدود زیادی می تواند جایگزین وضعیتی باشد که در «اوپک» داریم.
زارعی ضمن اشاره به نکته های منفی روابط ایران و روسیه، گفت: مشکلات تکمیل نیروگاه بوشهر و همراهی روسیه در تحریم علیه ایران از جمله این نکته های منفی است اما اگر روس ها پرونده نیروگاه بوشهر را به دست نمی گرفتند آیا کشورهای غربی که با آنها قرارداد داشتیم حاضر بودند این پروژه را دنبال کنند؟ وی در پایان یادآور شد که رابطه راهبردی نیازمند سلسله اقدام ها در زمینه های مختلف است که در حوزه هایی نتایج آن را شاهدیم.

** ایران و روسیه به نهادینه تر شدن روابط نیاز دارند
بهمن در ابتدای سخنانش با اشاره به مولفه های روابط ایران و روسیه گفت: در این که دیدگاه رهبران ایران و روسیه در نزدیکی روابط 2 کشور موثر بوده شک و تردیدی وجود ندارد. به نظر می رسد ایران و روسیه نیاز دارند که روابط خودشان را به نوعی نهادینه تر کنند.
وی در ترسیم چشم انداز روابط تهران- مسکو گفت: برخی بر این باورند که با رفتن آقای پوتین از قدرت این رابطه هم پایان خواهد یافت. بنابراین امیدی به برقراری یک رابطه راهبردی میان تهران و مسکو نیست اما من معتقدم نهادینه شدن رابطه میان ایران و روسیه باعث می شود که این مناسبات قائم به فرد نباشد.
کارشناس مسایل اوراسیا طیف های عمده سیاسی در روسیه را که نگاه های متفاوتی به روابط تهران و مسکو دارند به چهار دسته «اوراسیاگرایان»، «ملی گرایان»، «چپ گرایان» و «غرب گرایان» تقسیم کرد و گفت: طیف نخست یا اوراسیاگرایان اعتقاد راسخی به ارتباط با ایران دارند. طیف دوم یا ملی گرایان بر این باورند که اگر منافع ملی حکم کند با کشورهای مختلف از جمله ایران باید ارتباط داشت. طیف سوم یا چپ گرایان در مبارزه با آمریکا تمایل زیادی به گسترش روابط با ایران دارند. طیف چهارم توجه زیادی به سیاست های «یورو آتلانتیکی» دارند و معتقدند روسیه در جغرافیای کشورهای اروپایی تعریف شده است، پس نه تنها رابطه با ایران بلکه نگاه روسیه به شرق را نیز برنمی تابند که البته این طیف اثرگذاری زیادی در سیاست مسکو ندارند.
بهمن درباره حمایت مسکو از عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای گفت: عضویت ایران می تواند بر ظرفیت های این سازمان بیافزاید چرا که ایران دارای موقعیت ژئوپلیتیکی است. در مجموع، روس ها به دنبال توسعه همکاری های امنیتی در مناطق پیرامونی جمهوری اسلامی هستند.
وی درباره نقش روابط ایران و روسیه در رویکرد چندجانبه گرایی و تقابل با نگاه تک قطبی در نظام بین الملل یادآورشد: عامل پیشران روابط ایران و روسیه در تعارض مشترک با هژمونی آمریکا در نظام بین الملل است. به هر حال سیاست های مستقل ایران و روسیه تا به امروز مشکلات بسیاری را برای آمریکایی ها بوجود آورده است.
بهمن افزود: در روابط ایران و روسیه زمینه هایی برای ایجاد روابط راهبردی وجود دارد. در واقع 2 طرف از این رابطه نفع می برند. در وهله نخست هر 2 کشور دارای منافع مشترکی در آسیای مرکزی، قفقاز، شبه قاره، شمال آفریقا و خاورمیانه هستند و دوم 2 کشور در مخالفت با گسترش ناتو به شرق و ایجاد پایگاه های آمریکا مواضع یکسانی دارند.
کارشناس مسایل اوراسیا، روسیه را مهمترین شریک ایران در برهه کنونی دانست و تاکید کرد: ایران و روسیه بزرگترین ذخایر انرژی را دارند و این قابلیت را دارند که در عین رقابت به همکاری با یکدیگر بپردازند. هر 2 کشور در خصوص کاهش قیمت نفت دیدگاه مشترکی دارند و عربستان و آمریکا را عامل کاهش قیمت نفت می دانند.
**گروه پژوهش و تحلیل خبری
پژوهشم**458** 9283**9279