عقد نکاح با ایجاب قبول بسته میشود
صاحبخبر - ماده 1062 قانون مدنی اشعار میدارد: «نکاح واقع میشود به ایجاب و قبول به الفاظی که صریحاً دلالت بر قصد ازدواج نماید.» از ماده 1062 قانون مدنی، بحث شرایط صحت نکاح و عقد زوجیت مورد بررسی قرار میگیرد. در ابتدا به کلیدیترین و مهمترین بحث در این موضوع پرداخته میشود. این ماده، ایجاب و قبول به الفاظ صریح که دلالت بر قصد ازدواج کند را عنصر کلیدی در صحت عقد نکاح برشمرده است. بدین ترتیب عقد نکاح با صیغه ایجاب و قبول انجام میپذیرد و رکن تحقق ازدواج ایجاب و قبول به صراحت است. به عبارتی به وقوع پیوستن عقد زوجیت را نتیجه ایجاب و قبول با الفاظی صریح مبتنی بر اراده طرفین بر ازدواج دانسته است. ایجاب و قبول به معنای مطرح شدن پیشنهاد انجام عقد از سوی یکی از طرفین و مورد قبول واقع شدن از سوی طرف مقابل است. بدین ترتیب وقتی با الفاظ صریح این مسأله مطرح میشود به طور شفاف قصد و رضایت طرفین حاکی از هدف ازدواج بیان و تصریح میشود. در عقد نکاح، ایجاب از سوی زن مطرح میشود و قبول از سوی مرد. البته این بدان معنا نیست که صرفاً خود زن و مرد باید این عبارات را تبادل کنند بلکه کسانی که قانوناً از سوی آنان حق انجام این اقدام را دارند نیز میتوانند بنا به شرایط و جزئیات قانونی هر مورد اقدام کنند. مثلاً وکیل یا ولی طرفین که قانوناً وفق شرایط مطروحه در قانون مدنی، قادر به این اقدام از سوی طرفین عقد هستند، نیز میتوانند ایجاب و قبول را به انجام برسانند. همچنین براساس این ماده، این ایجاب و قبول باید به نحوی بیان گردد که واضح، شفاف و فارغ از هر ابهام باشد و به صورت صریح حاکی از قصد و اراده بر ازدواج باشد. در این زمینه بسیاری از فقهای شیعه به ضرورت بیان صریح و شفاف قصد ازدواج اعتقاد دارند و بسیاری از فقها، لفظ را یکی از راههای بروز این قصد و اراده دانستهاند. به عبارتی به صحت نکاح معاطاتی تردید وارد دانستهاند. نکاح معاطاتی عبارت است از عقد نکاحی که به واسطه فعلی که عرفاً و صراحتاً دلالت بر نکاح کند، انشای عقد صورت گیرد. موافقان صحت نکاح معاطاتی معتقدند عقد نکاح به هر عبارت و زبانی قرائت شود صحیح است و همچنین با اعمالی همچون نوشتن و یا گفتن و یا اشاره و هر طورى دیگر که به روشنى دلالت بر انجام ازدواج کند کفایت میکند و صحیح است. به هر روی در زمینه عقد نکاح معاطاتی، صحت یا عدم صحت آن، نظریات متعددی بیان و تشریح و مورد نقد و بررسی قرار گرفته است که مجالی مجزا برای بررسی میطلبد. لیکن آنچه در صراحت این ماده قانونی مطرح و مورد تأکید قرار گرفته است عبارت است ضرورت بیان لفظ و کلماتی که صراحتاً بر قصد و اراده ازدواج بین زوجین دلالت کند و یا در مواردی که طرفین یا یکی از ایشان به هر دلیل ناتوان از اقدام به شکل مصرح در قانون باشند پس از احراز، به اشکال جایگزین آن، اقدام میشود و خللی به اصل مسأله مندرج در این ماده قانون وارد نمیکند.∎