نیروهای ویژه ترکیه و تانکهای این کشور برای اولینبار با پشتیبانی جنگندههای ائتلاف به رهبری ایالات متحده، عملیات نظامی خود را در شمال سوریه آغاز کردند تا بحران سوریه بیشازپیش پیچیده شود. واشنگتن در حالی عملیات مشترکی را با آنکارا آغاز کرده که در روزهای گذشته ترکیه مواضع یگانهای مدافع خلق را هدف قرار داده است؛ یعنی همان نیروهایی که به گفته آمریکا، بهترین شریک نظامی واشنگتن در سوریه هستند. در حالی که به نظر میرسید حمله ترکیه به کُردهای سوریه به اختلافات آمریکا و ترکیه دامن بزند، روز گذشته و خلاف انتظارها جنگندههای آمریکایی در کنار نیروهای ویژه ترکیه قرار گرفتند، البته برای هدف عقبراندن داعش از مرزهایش. به گفته مقامات نظامی، تانکهای ترکیه و شورشیان تحت حمایت این کشور عضو ناتو برای پاکسازی داعش از شهر مرزی «جرابلس»، بامداد چهارشنبه وارد خاک سوریه شدند. «رجب طیب اردوغان»، رئیسجمهوری ترکیه گفته است این عملیات داعش و حزب کُردی «اتحاد دموکراتیک سوریه» (پید) را هدف قرار میدهد. اردوغان روز گذشته در سخنرانی خود در آنکارا چنین گفت: «ساعت چهار بامداد امروز، عملیاتی علیه گروههای تروریستی آغاز شد که به طور مداوم کشور ما را تهدید میکردند؛ گروههایی مثل داعش و حزب اتحاد دموکراتیک». به گزارش خبرگزاری ترکیهای آناتولی، شورشیان تحت حمایت ترکیه در کنار نیروهای ویژه ترکیه میجنگند و ساعاتی پس از آغاز عملیات موفق شدند روستای «ککلیچ» در سه کیلومتری جرابلس را آزاد کنند. راشاتودی هم به نقل از خبرگزاری کُردی «فیرات» گزارش داده است تنها در اولین روز عملیات مشترک ترکیه و جنگندههای ائتلاف، 29 غیرنظامی کشته شدهاند. بر پایه برخی گزارشها، در پی این عملیات قریبالوقوع حدود سه هزار کُرد هم از جرابلس و مناطق اطراف آن فرار کردهاند.
یک عملیات، 2 هدف
دولت آنکارا هدف از این عملیات را دفاع از خود و در پاسخ به بمباران شهرهای مرزی ترکیه از سوی داعش و بمبگذاریهای انتحاری علیه شهروندان ترکیه عنوان کرده است. بااینحال، کُردهای سوریه هم که در هیچکدام از بمبگذاریهای ترکیه نقشی نداشتهاند در کنار داعش هدف قرار گرفتهاند. تنها ساعاتی پس از آغاز عملیات، «جو بایدن»، معاون ریاستجمهوری ایالات متحده، در سفری از پیش برنامهریزیشده وارد ترکیه شد. بایدن اولین مقام آمریکایی است که پس از کودتای شکستخورده 15 جولای به ترکیه سفر میکند. به گفته مقامات ارشد آمریکایی که بایدن را در این سفر همراهی میکنند، آمریکا میخواهد به ترکیه در بیرونراندن داعش از مرزهای این کشور کمک کند و جنگندههای آمریکایی در این عملیات فقط مواضع داعش را هدف میگیرند و در حمله علیه نیروهای کُرد سوری با این کشور همکاری نمیکند.
ایالات متحده امیدوار است با همراهی ترکیه، داعش را از مسیر قاچاق خود محروم کند؛ مسیری که بسیاری از ناظران، ترکیه را به بازگذاشتن آن و اجازه عبورومرور به نیروهای داعش متهم میکنند. بااینحال، بسیاری از تحلیلگران بر این باورند هدف اصلی ترکیه، ممانعت از موفقیت نیروهای کرد در شهر جرابلس است. مبارزان کُرد از آغاز جنگ سوریه در سال 2011 تاکنون، بخش زیادی از شمال سوریه را تصرف کردهاند و آنکارا از مدتها پیش حضور این نیروها در بخش غربی رود فرات را خط قرمز خود اعلام کرده است. «مولود چاووشاوغلو»، وزیر خارجه ترکیه، نیز به تازگی اعلام کرده است مبارزان کرد باید به شرق رود فرات بازگردند و در غیر اینصورت ترکیه هر اقدامی که لازم باشد، انجام میدهد.
سوریه عملیات را محکوم کرد
اردوغان میگوید سوریه باید تمامیت ارضی خود را حفظ کند و درصورت نیاز، ترکیه خود وارد عمل میشود. بااینحال، «صالح مسلم»، رهبر حزب اتحاد دموکراتیک سوریه، در توییتی نوشت ترکیه وارد باتلاقی در سوریه شده است و مانند داعش با شکست روبهرو میشود. اردوغان در حالی از تمامیت ارضی سوریه سخن گفته است که روز گذشته وزارت خارجه سوریه عملیات ترکیه در شهر مرزی جرابلس را محکوم کرد و آن را نقض حق حاکمیت ملی خود دانسته است. سوریه گفته است هر عملیات ضدتروریستی درون مرزهایش باید با هماهنگی دمشق انجام شود. سوریه ترکیه را متهم کرده است میخواهد «گروههای تروریستی دیگر را جایگزین داعش کند». ائتلاف نیروهای دموکراتیک سوریه که شامل یگانهای مدافع خلق و جنگجویان عرب هستند، به تازگی با پشتیبانی هوایی جنگندههای ایالات متحده توانستند شهر «منبج» را که درست در جنوب جرابلس قرار دارد، از داعش پاکسازی کنند. به گفته یکی از مقامات آمریکایی، ترکیه از عملیات پاکسازی منبج ناراضی بوده، اما واشنگتن تأکید کرده است کُردها پس از پاکسازی کامل شهر-که ممکن است هفتهها طول بکشد- به عقب بازمیگردند و با توجه به نگرانی ترکیه، آمریکا اجازه پیشروی کُردها به بخشهای شمالیتر را نمیدهد.
آغاز رایزنیهای روسیه و آمریکا
همزمان با آغاز ائتلاف مشترک ترکیه و جنگندههای ائتلاف، گزارشها از آغاز رایزنی میان کارشناسان روس و آمریکایی خبر دادند. یک دیپلمات روس از آغاز رایزنیها میان کارشناسان روس و آمریکایی درباره همکاریها در سوریه خبر داد. یک منبع نزدیک به مذاکرات در گفتوگو با خبرگزاری «نووستی»، تأکید کرد مذاکرات میان کارشناسان روس و آمریکایی در ژنو آغاز شده است. این منبع اشارهای به اینکه مذاکرات چقدر زمان خواهد برد، نکرد. انتظار میرود در ژنو درباره همکاری میان واشنگتن و مسکو درباره دورههای آتشبس انسانی در حلب و تضمین امنیت کاروانهای امدادرسانی که از جاده «کاستیلو» عبور خواهند کرد و نیز هماهنگی عملیات نیروهای مسلح علیه تروریسم گفتوگو شود.
∎