| هادی جرقوئیان |
رابطه ترکیه و ایالات متحده پس از کودتای 15 جولای دچار تحولات بزرگی شده است. اگر چه تا پیش از این، آنکارا بهعنوان یکی از اصلیترین متحدان منطقهای کاخ سفید مطرح و روابط دوجانبه حسنهای میان آنها برقرار بود، اکنون اوضاع تغییر یافته و شرایط جدیدی برای هر دو طرف به وجود آمده است. از یک سو، موضوع درخواست ترکیه برای استرداد «فتحالله گولن» مطرح است و از سوی دیگر، نگرانی ایالات متحده درباره ادامه همکاری آنکارا در عملیاتهای منطقهای علیه داعش در سوریه و عراق.
پایگاه هوایی اینجرلیک در جنوب ترکیه سالهاست كه بهعنوان مرکز اصلی فرماندهی نیروهای آمریکایی در خلیجفارس مورد توجه پنتاگون و کاخ سفید بوده است. پس از استفاده ایالات متحده از این پایگاه علیه صدام در جنگ خلیجفارس، این مرکز نظامی از آگوست 2015 میلادی تا کنون بهعنوان اصلیترین پایگاه آمریکا در جنگ ائتلاف علیه داعش در سوریه و عراق مورد استفاده قرار میگیرد. استقرار حدود 3هزار نظامی آمریکایی و وجود دهها فروند جنگندههای ایالات متحده در پایگاه اینجرلیک، به خوبی اهمیت این مرکز را برجسته و نمایان میكند. روزانه دهها عملیات هوایی علیه مواضع داعش در سوریه و عراق توسط این پایگاه هدایت و رهبری میشود. اما با وقوع کودتا، نظم و اوضاع اینجرلیک تغییر کرده است. دولت ترکیه در همان ساعات ابتدایی کودتا تمامی فعالیتهای اینجرلیک را تعطیل و برق آن را نیز قطع کرد؛ اما با فشارهای کاخ سفید، کارشکنیهای آنکارا تنها 24 ساعت دوام داشت و پرواز جنگندههای آمریکایی از اینجرلیک پس از وقفه یک روزه، از سر گرفته شد. با وجود اين، دولت اردوغان به دلیل احساس خطر از ادامه کودتا، حاضر به وصل کردن برق اینجرلیک نشد و مهندسان آمریکایی با سختی فراوان و استفاده از ژنراتور، برق پایگاه را تأمین و ادامه عملیاتها را فراهم كردند. درست است که بلافاصله پس از کودتا، یکی از رهبران ترکیه در دیدار با ژنرال دانفورد، رئیس سربازان مشترک آمریکا، به صراحت اعلام کرد که آنکارا به همکاری خود با ایالات متحده برای شکست داعش ادامه میدهد و هیچ قصدی جهت متوقف کردن فعالیتهای نظامیان آمریکایی در پایگاه اینجرلیک را ندارد، با این وجود واضح است که کاخ سفید و اوباما نگران کارشکنیهای احتمالی ترکیه و بدعهدیهای این کشور در ائتلاف علیه داعش هستند. از این رو است که کاخ سفید اعلام کرده در 24 آگوست امسال، «جو بایدن» معاون اول رئیسجمهوری آمریکا جهت بررسی همکاریهای دوجانبه به ترکیه سفر خواهد کرد. بیشک ادامه همکاری ترکیه در ائتلاف علیه داعش و نحوه بهرهبرداری آمریکا از پایگاه هوایی اینجرلیک، اصلیترین موضوع مورد بحث در جریان بازدید بایدن از سرزمین عثمانیها
خواهد بود.
از سوی دیگر، اردوغان و دولت متبوع او خواستار استرداد فتحالله گولن از سوی آمریکا شده که از سال 1999 میلادی در یک تبعید خودخواسته در پنسیلوانیا ساکن است. رئیسجمهوری ترکیه معتقد است كه پشت پرده طراحی و اقدام به کودتای 15 جولای که سقوط دولت وی را هدف گرفته بود، گولن و طرفدارهای وفادار او هستند.
گولن که در سالهای قبل از حامیان اردوغان و حزب عدالت و توسعه بوده، بارها ادعای رئیسجمهوری ترکیه مبنی بر دخالت در کودتای این کشور را رد کرده و خود را بیگناه میداند. فتحالله گولن 75 ساله رهبری مذهبی است که به اسلامگرای مدرن شهره است. جنبش گولن علاوه بر میلیونها طرفداری که در ترکیه و سراسر جهان دارد، داراییها و قدرت فراوانی نیز برای خود فراهم آورده است. این جنبش در بیش از 100 کشور جهان دارای مدرسه و دانشگاه است. در ایالات متحده بزرگترین شبکه مدرسهای «مدارسهارمونی» در تگزاس متعلق به جنبش گولن است و حتی یک بانک در ترکیه نیز زیر نظر این جنبش اداره میشود. درست است که «جان کری» وزیر امور خارجه آمریکا و مسئولان ارشد دیپلماسی این کشور اعلام کردهاند كه در حال بررسی اسناد ارایه شده توسط آنکارا درباره ارتباط گولن با کودتا و درخواست استرداد او به ترکیه هستند، اما بعید به نظر میرسد واشنگتن تصمیمی به تحویل گولن به اردوغان را (دستکم در آینده نزدیک) در ذهن داشته باشد. چه آنکه فتحالله گولن میتواند تا سالها بهعنوان برگ برنده کاخ سفید در هر مذاکرهای با دولت اردوغان باشد.
از شواهد اینگونه پیداست که معاون اول رئیسجمهوری آمریکا در سفر آتی خود به ترکیه به دنبال نقش بیشتر آنکارا در ائتلاف علیه داعش و استفاده بیشتر از پایگاه اینجرلیک خواهد بود؛ زیرا در صورت عدم همراهی ترکیه، ایالات متحده مجبور به تغییر مرکز فرماندهی ائتلاف از اینجرلیک به قطر و یا امارات خواهد بود که این موضوع علاوه بر هزینههای فراوان، برنامههای کاخ سفید را نیز با وقفه چند ماهه مواجه خواهد کرد. از طرفی، ترکیه و اردوغان به خوبی آگاهند که برای نقشآفرینی بیشتر در آینده منطقه، میبایست توجه ویژهای به خواستههای کاخ سفید داشته باشند تا مبادا با فشارها و دخالتهای سیاسی واشنگتن، از سریر قدرت به پایین کشیده شوند.