ساعت یازده و سی دقیقه جمعه شب به وقت محلی گروهی از نظامیان ترکیه علیه دولت ترکیه اعلام کودتا کردند. در این کودتا گروهی از نیروهای ارتش دردو شهر عمده ترکیه یعنی آنکارا، پایتخت واستانبول با تانک و زره پوش وارد خیابان‌ها شده ومناطق مختلف ازجمله فرودگاه‌ها، پارلمان وساختمان رادیو و تلویزیون دولتی را تحت کنترل خود در آوردند و درگیری‌های شدیدی در برخی مناطق روی داد. نیروهای ارتش ترکیه همچنین پل‌های اصلی استانبول را بستند و هواپیماها و هلیکوپترهای جنگی در ارتفاع کم بر فراز استانبول و آنکارا به پرواز درآمدندو در آنکارا و استانبول صدای تیراندازی‌های پیاپی شنیده شد.در آغازین دقایق کودتا فرودگاه آتاتورک استانبول به تصرف ارتش درآمد و تمام پروازها متوقف شد و تانک‌ها در مقابل ورودی فرودگاه آتاتورک مستقر شدند و رفت و آمد به این فرودگاه را متوقف کردند. از سوی دیگر، دربیانیه‌ای که درساعات اول کودتا از سوی ارتش ترکیه منتشر شد، آمده بود که ارتش «برای دموکراسی و حقوق بشر» اداره امور را در دست گرفته است. دراین بیانیه آمده بود که تمام روابط خارجی کشور به شکل موجود باقی خواهد ماند. ارتش در بیانیه‌اش آورده بود که برقراری قانون باید اولویت اصلی باشد. هچنین در ساعاتی بعد خبرگزاری آناتولی ترکیه به نقل ازشاهدان عینی گزارش کرد هلیکوپترهای نظامی به سوی کاخ ریاست‌جمهوری تیراندازی کردند.
مردم در مقابل کودتاگران
منابع خبری درحالی از ورود تانک به خیابان‌های آنکارا خبر دادند که گروهی از مردم این شهر در مسیر حرکت تانک‌ها دراز کشیدند و مخالفت خود را با این اقدام ارتش ابراز کردند. هزاران تن از مردم در مخالفت با این اقدام ارتش به خیابان‌ها آمدند و با شعار، حمایت خود را از دولت اعلام کردند. با گذشت ساعتی از وقوع کودتا رئیس‌جمهوری ترکیه با انتشار پیامی از مردم کشورش خواست در مقابل‌کودتایی که به راه افتاده، از دولت مشروع آنکارا حمایت کنند. رجب طیب اردوغان که درتعطیلات بود درمصاحبه تصویری با موبایل به سی‌ان‌ان ترک گفت: ترکیه برمشکلی که پیش آمده چیره خواهد شد. او ازمردم ترکیه خواست به خیابان بیایند تا با «شورش» مقابله کنند. در همین حال درحالی که برخی منابع از خروج اردوغان از ترکیه و سفر وی با استفاده از هواپیمای شخصی به یک کشور همسایه خبر می‌دادند، منابع دیگری اعلام کردند که رئیس‌جمهوری ترکیه در حال حرکت به سمت استانبول است .اردوغان از مردم کشورش خواست در اعتراض به کودتا به خیابان‌ها بروند. اردوغان در پیامی که از طریق اسکایپ منتشر کرد، خواستار آن شد که مردم علیه کودتاچیان در میادین اصلی تجمع کنند. رئیس‌جمهوری ترکیه با بیان اینکه وی همچنان فرمانده کل قوا درکشور است، اظهار کرد که کودتاچیان بهای سنگینی را بابت اقدامی که انجام داده‌اند، خواهند پرداخت. اردوغان اظهار کرد: کاملا مشخص است که اقدام روی داده یک کودتاست و من منتظر این هستم که همه مردم ما به میادین و خیابان‌ها بیایند. ما درکنار یکدیگر می‌توانیم پاسخ لازم و کافی را بدهیم. مشخص است که این کودتا در یک ساختار موازی (جنبش گولن) مدیریت و رهبری شده است.
سخنان اردوغان پس از ورود به استانبول
باگذشت نزدیک به پنج ساعت از اعلام کودتا، رئیس‌جمهور ترکیه پس از فرود در فرودگاه آتاتورک استانبول، با حضور در جمع مردم، کودتای این کشور را شکست‌خورده خواند. وی درجمع مردم استانبول با تاکید برشکست کودتا گفت: دست در دست ملت ترک به جنایتکاران درس عبرت خواهیم داد. وی در این کنفرانس خبری گفت: برخی در ارتش ترکیه از پنسیلوانیا یعنی محل سکونت فتح‌ا... گولن دستور گرفته‌اند. این کودتا نشان داد که سازمان گولن تروریستی است. وی ادامه داد: دولت ترکیه هوشیارانه با پشتیبانی مردم به کار خودش ادامه می‌دهد و ما بار دیگر با دولت قانونی وشرعی خود به کار خود ادامه می‌دهیم. رئیس‌جمهوری ترکیه تاکید کرد: این یک مساله‌ای بود که باعث شد نیروهای مسلح ترکیه دست به دست هم دهند و کنترل را در دست بگیرند. این اقدام پیش از نشست نظامی کشور انجام شد و این سوال را ایجاد کرد که چرا اکنون این مساله باید رخ دهد اما گویا عاملان نمی‌دانستند که ترکیه، ترکیه قدیم نیست و آنها هر کاری انجام دهند نمی‌توانند به اهداف خود دست پیدا کنند وی ادامه داد اکنون با وجود اینکه زمانی از حملات داعش نمی‌گذرد شاهد قدرت موازی هستیم که با اقدامات نظامی تلاش می‌کند به اهداف خود برسد. اما ما این اجازه را نخواهیم داد. وی گفت: ارتش ترکیه، ارتشی پاک و شفاف است. به شما می‌گویم که ما به شما افتخار می‌کنیم و نیروهای مسلح کار خود را مثل گذشته انجام خواهد داد. همانطور که ترکیه را از سازمان‌های تروریستی پاک سازی کرده‌اند. شما مورد حمایت ملت ترکیه هستید و پیروز خواهید شد.اردوغان اذعان داشت: برخی نمی‌خواهند ترکیه متحد باشد. اما به اهداف خود نمی‌رسند و این گروه کوچک با ملت ترکیه می‌جنگند و ما با قدرت به کار خود ادامه می‌دهیم و وزرای دولت، در کابینه حاضر خواهند شد و این‌گونه نیست که شورشیان می‌خواهند. ما در اینجا حضور داریم و مردم در حمایت از دولت حاضر شده‌اند.رئیس‌جمهور ترکیه ادامه داد: مقامات ترک از جمله نخست‌وزیر و رئیس‌جمهور در بین مردم حاضر خواهند شد و قدردان شما مردم ترکیه خواهند بود. ملت ترکیه، ملت هوشیار و متحدی است و هرگز از خواسته‌های خود عقب‌نشینی نمی‌کند.
ترکیه، صبح بعد ازکودتا
ساختمان پارلمان درآنکارا که از بامداد محل درگیری و انفجار بود برای مدتی در اختیار کودتاچیان قرار گرفت اما در نهایت با کشته شدن ۱۶ سرباز از کنترل عوامل کودتا در آمد. درمرحله بعد تنگه بسفر دراستانبول هم که برای مدتی بسته شده بود مجددا بازگشایی شد. همچنین اعلام شد یکی از طراحان اصلی کودتا مشاور حقوقی رئیس ستاد ارتش، سرهنگ «محرم کوسه» بوده که از پستش برکنار شده است و در ادامه دستگیری سران کودتا اکرم چاغلار، مقام سوم ارتش ترکیه هم در شهر ارزینجان دستگیر شد. و در ادامه دستگیری کودتاگران ۳۴ تن ازمقامات ارتش ازجمله ۵ ژنرال و۲۹ سرهنگ عزل شده‌اند. همزمان ده‌ها سرباز شرکت کننده در کودتا سلاح خود را در استانبول تحویل دادند. وزیر دادگستری ترکیه تعداد بازداشت‌شدگان را بیش از ۳۰۰۰ نفر اعلام کرده است. همچنین اعلام شد بینالی ییلدیریم، نخست‌وزیر ترکیه «امیت دوندار» فرمانده اول ارتش ترکیه را به طور موقت جانشین «خلوصی آکار» رئیس ستاد مشترک ارتش کرد که وضعیتش نامشخص بود اما وی سرانجام از دست کودتاچیان آزاد شد و ظاهرا به سرکارش بازگشته است. همزمان دوندارگفت: بسیاری از نظامیان‌کشور به نقاط غیرمعمول برده شدند. کسانی که به دولت و ملت ترکیه خیانت کرده‌اند به هیچ وجه در نیروهای مسلح ترکیه باقی نخواهند ماند وکودتا به طور کامل شکست خورده است. وی تاکید کرد: نیروهای مسلح ترکیه مصمم به نابودی ساختار موازی هستند. پارلمان ترکیه نیز یک جلسه فوق‌العاده برگزار کرده است. وهمزمان اعلام شد تمام مرزهای ترکیه بسته می‌شود تا از خروج و فرار احتمالی کودتاچیان جلوگیری شود. همچنین خبرگزاری رسمی ترکیه گزارش داد که عده‌ای از افسران ارتش «خلوصی آکار» رئیس ستاد کل ارتش را به گروگان گرفتند اما صبح دیروز وی آزاد شد و بر اساس آنچه مخابره شده به سر کارش بازگشته است . با گذشت ساعاتی از وقوع کودتا، وزیردادگستری ترکیه اعلام کرد که کودتاچیان در دستیابی به اهداف خود شکست خوردند. همچنین وزیر دادگستری ترکیه اعلام کرد: اینها از گروه فتح‌ا... گولن دستور می‌گیرند و مستقل از فرماندهی ارتش عمل می‌کنند. شبکه سی‌ان‌ان ترک اعلام کرد تلاش کودتا را دادستان نظامی کل با حمایت ۴۶ افسر عالیرتبه ترکیه بر عهده داشتند و اجراکننده آن دو فرمانده نیروی هوایی و زمینی بودند. همچنین در آخرین اقدا م شورای عالی قضات و دادستان های ترکیه اعلام کرد که ۲۷۴۵ تن از قضات این کشور از کار برکنار کرده است. همچنین۴۰قاضی مامور پیگیری پرونده کودتا در ترکیه شدند. بنا به آخرین آمار اعلام‌شده بر اثر این کودتا در مجموع ۲۵۰ تن کشته و ۱۴۴۰ زخمی شده‌اند.
اردوغان خطاب به گولن: جرات داری برگرد!
رئیس‌جمهوری ترکیه در اظهارات خود گفت: روی حرف من به پنسیلوانیا (فتح‌ا... گولن) است؛ خیانت به ملت و دولت ترکیه دیگر کافی است. اگر جرات داری به کشورت بازگرد، از آنجا توان بر هم زدن کشور را نداری.اردوغان گفت: فعالیت خطوط هوایی ترکیه از سر گرفته شده است. در آنکارا نیز راه‌ها باز خواهد شد اما تا زمانی که شرایط عادی شود از اینجا تکان نخواهیم خورد.
هشدار نسبت به وقوع کودتای جدید
همچنین دفتر ریاست جمهوری ترکیه در پیامی در شبکه توئیتر هشدار داده ممکن است این کشور شاهد تلاشی دیگر برای کودتا در هر زمان باشد. در ادامه این پیام آمده که لازم است همچنان خیابان‌ها در کنترل باشد. یک مقام دولت ترکیه که خواست نامش فاش نشود، گفت عملیات‌ها برای باز پس گیری کنترل مقرهای نیروهای مسلح ترکیه در شهر آنکارا همچنان ادامه دارند.وی همچنین اظهار کرد که نیروهای ویژه پلیس و ارتش ترکیه در حال تامین امنیت شعاع اطراف مقر های نظامی هستند.وی افزود: اوایل صبح از داخل دیوارهای مقر ارتش یک افسر اقدام به شلیک چند گلوله کرد.
فرود بالگرد کودتاچیان ترکیه در یونان
شبکه خبری اسکای نیوز عربی از فرود یک بالگرد کودتاچیان ترکیه در شهر الکساندروپولیس یونان خبر داد. این در حالی است که مقام‌های فرودگاهی ترکیه و مرزی این کشور پیش از این از تلاش‌های مظنونان برای فرار از کشور هشدار داده بودند. پلیس نظامی یونان اعلام کرد ۷ نظامی و یک غیرنظامی ترکیه که از کودتاچیان بودند در این بالگرد حضور داشتند. این بالگرد در شهر الکساندروپولیس یونان فرود آمد. گفته می شود این ۸ تن از یونان درخواست پناهندگی سیاسی کرده‌اند. پلیس یونان اعلام کرد که این ۸ تن به دلیل ورود غیرمجاز بازداشت شده‌اند. مولود چاووش اوغلو، وزیرخارجه ترکیه گفت که دولت خواهان استرداد افسران گریخته به یونان است. وی تاکید کرد: ما خواهان بازگرداندن فوری این ۸ خائنی که با بالگرد به یونان گریخته‌اند هستیم.
نخست‌وزیر ترکیه شکست کودتای ارتش را تبریک گفت
نخست‌وزیرترکیه، شکست کودتا و پیروزی دمکراسی را به مردم کشورش تبریک گفت و از کشورهای همسایه که با محکوم کردن کودتا، دولت قانونی این کشور را همراهی کردند، قدردانی کرد. بینالی ییلدریم در یک نشست مطبوعاتی به همراه ژنرال خلوصی آکار رئیس ستاد فرماندهی ارتش ترکیه و افکان آلا وزیر کشور، درمقابل کاخ چانکایا در آنکارا، افزود: مهم‌ترین ویژگی این کودتا این است که مردم با واکنشی سریع و گسترده شجاعانه بدون منتظر ماندن به اقدام نیروهای امنیتی این شورشیان را خنثی کردند.مهره های اصلی و مغز متفکر این شورش دستگیر شده اند.ییلدریم افزود: ۱۵جولای لکه ننگی برای دمکراسی ترکیه شد. از ملت غیور ترکیه که در قبال خیانتکا ران و عناصر دولت موازی مقاومت کردند،تشکر می کنم.نخست‌وزیر ترکیه، شکست کودتا و پیروزی دمکراسی را به مردم کشورش تبریک گفت. وی افزود: بهترین پاسخ را مردم به کودتاگران دادند، ۱۵جولای از این پس عید دمکراسی ترکیه خواهد بود. از خداوند برای قربانیان این کودتای نافرجام طلب رحمت دارم. از نیروهای امنیتی که قهرمانانه جنگیده و بلای بزرگ را از سر ملت دور کردند، تشکر می کنم. این رویداد نشان داد که مردم دیگر به هیچ بهایی نمی خواهند از دمکراسی دور شوند. شجاعانه در مقابل تانک ها و خودروهای زرهی ایستاده و زیر تانک‌ها خوابیدند. وی ادامه داد: از مردم می خواهیم که با پرچم‌های خود در خیابان‌ها باشند.نخست‌وزیر ترکیه تاکید کرد که در مورد سرنوشت فرماندهان نیروهای سه گانه نگرانی نیست و سر کارهای خود بر می گردند. نخست‌وزیر ترکیه گفت: رویدادهای جمعه شب توسط گروه تروریستی به سرکردگی فتح‌ا... گولن انجام شده و کشوری که از این شخص حمایت کند دوست ترکیه نخواهد بود. گفتنی است که فتح‌ا... گولن بیش از ۱۵سال است در پنسیلوانیای آمریکا به صورت خود تبعید زندگی می کند.
واکنش‌های جهانی
بان‌کی‌مون، دبیرکل سازمان ملل متحد ضمن ابراز نگرانی در خصوص تحولات اخیر ترکیه خواستار برقراری آرامش و ثبات در این کشور شد. رئیس شورای اروپا گفته است راه حل تنش‌های ترکیه، اسلحه نیست. تاسک اضافه کرده است اتحادیه اروپا به طور کامل از دولت ترکیه، که به شیوه‌ای دموکراتیک انتخاب شده، حمایت می‌کند.دبیرکل ناتو هم با انتشار بیانیه‌ای خواستار آرامش و خویشتنداری در ترکیه شده است. ینس استولتنبرگ اعلام کرد: خواهان احترام کامل به نهادهای دموکراتیک و قانون اساسی ترکیه هستیم. ترکیه یک هم‌پیمان ارزشمند برای ناتو است. جان کری، وزیر امور خارجه آمریکا که در مسکو به سر می‌برد، گفته است که امیدوار است که ترکیه صلح و ثبات داشته باشد. بوریس جانسون، وزیر امور خارجه انگلیس هم از تحولات ترکیه ابراز نگرانی شدید کرده است. موگرینی نیز خواستار خویشتنداری از سوی جناح‌های مختلف در ترکیه شد.روسیه نیز از تحولات ترکیه به شدت ابراز نگرانی کرده است. شورای امنیت ملی آمریکا نیز اعلام کرد که رئیس‌جمهوری این کشور نسبت به وضعیت ترکیه در پی وقوع کودتا در این کشور ابراز نگرانی کرده است این شورا در پی وقوع کودتای نظامی در ترکیه اعلام کرد که باراک اوباما، رئیس‌جمهوری این کشور ضمن ابراز نگرانی نسبت به وضعیت پیش آمده، تحولات این کشور را به دقت رصد می‌کند. در همین حال وزارت امور خارجه کانادا نیز نسبت به کودتای نظامی در ترکیه ابراز نگرانی کرد و خواستار برقراری امنیت در این کشور شد. صدر اعظم آلمان نیز خواستار احترام به نظام دموکراتیک شد. قطر هم که روابط نزدیکی با ترکیه دارد تلاش برای کودتا در ترکیه را محکوم کرده است. وزیر خارجه فرانسه نیز در بیانیه‌ای خواهان کنار گذاشتن خشونت در ترکیه و احتراه به نظام دموکراسی در این کشور شد. وزیرخارجه جمهوری آذربایجان نیز گفت: در کنار مردم دوست و برادر خود و دولت ترکیه ایستاده‌ایم.چین نیز خواستار حفظ ثبات در ترکیه شد.
واکنش تهران به کودتای در ترکیه
محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه کشورمان در واکنش به این کودتا در پیامی در صفحه توئیتر خود نوشت: دفاع شجاعانه مردم ترکیه از دموکراسی و دولت منتخب خود این امر را ثابت کرد که کودتا در منطقه ما هیچ جایگاهی ندارد و محکوم به شکست است.
شمخانی: از دولت قانونی ترکیه حمایت می‌کنیم
همچنین نماینده مقام معظم رهبری و دبیر شورای عالی امنیت ملی در مورد کودتا در ترکیه گفت: موضع رسمی جمهوری اسلامی ایران محکومیت اقدام کودتاگران و حمایت از دولت قانونی این کشور و احترام به رای و خواست مردم است. دریابان علی شمخانی با بیان اینکه منطقه دچار حوادث و آشوب‌های مختلفی در محیط پیرامون ما شده است، خاطرنشان کرد: امنیت، ثبات و آرامش حاکم بر کشور ما به برکت خون شهدا به ویژه شهدای مدافع حرم، رهبری داهیانه مقام معظم رهبری، هوشیاری مراکز و نهادهای امنیتی و دفاعی و مشارکت جدی مردم در امنیت است.شمخانی ادامه داد: موضع رسمی جمهوری اسلامی ایران که در جلسه روز شنبه شورای عالی امنیت ملی نیز مورد تاکید قرار گرفت، احترام به انتخاب و رای مردم و محکومیت غلبه به شکل زورمدارانه است و قطعا کودتا با خواست واقعی مردم منافات دارد. دبیر دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی با اشاره به پیگیری لحظه به لحظه تحولات از ابتدای موضوع و تماس نزدیک با نهادها و مقامات ترکیه تصریح کرد: ما از دولت قانونی ترکیه حمایت می کنیم و با هر نوع کودتا چه داخلی و چه با پشتیبانی طرف‌های خارجی مخالف هستیم. وی افزود: آنچه در ترکیه روند را غالب خواهد ساخت میزان حضور و مشارکت مردم و احزاب سیاسی است که با حضور خود این کودتا را محکوم کردند. دبیر شورای عالی امنیت ملی عنوان کرد: مرزهای شمال غرب کشور در همسایگی با ترکیه از امنیت کافی برخوردار است و آمادگی لازم در نیروهای زمینی و هوایی نیز برای صیانت وجود دارد و تا این لحظه نیز هیچ نوع حادثه و پیامدی را شاهد نبودیم. شمخانی به هموطنان‌مان در ترکیه نیز توصیه کرد از حضور در محل های درگیری دوری کنند و در مراکز اقامتی خود تا زمانی بازگشت به کشور بمانند.
سخنگوی وزارت خارجه: ایران از دولت منتخب مردم ترکیه حمایت می کند
سخنگوی وزارت امور خارجه نیز گفت: جمهوری اسلامی ایران ضمن توصیه به پرهیز از توسل به خشونت در ترکیه از دولت منتخب مردم این کشور حمایت می کند. بهرام قاسمی سخنگوی وزارت خارجه دیروز درمورد بحران سیاسی ایجاد شده در ترکیه اظهار داشت: جمهوری اسلامی ایران با دقت و حساسیت بالا تحولات در کشور همسایه خود را دنبال می کند.وی با یادآوری سه بار تماس تلفنی محمد جواد ظریف وزیر امور خارجه ایران با همتای ترک خود از شروع بحران در نیمه شب گذشته تا ظهر امروز تصریح کرد: ما عمیقا نگران ثبات، امنیت، وحدت، مردم سالاری و حاکمیت قانون در ترکیه هستیم.سخنگوی دستگاه دیپلماسی تاکید کرد: جمهوری اسلامی ایران ضمن توصیه به پرهیز از توسل به خشونت از دولت منتخب مردم ترکیه حمایت می کند.
جلسه شورای عالی امنیت ملی
همچنین شورای امنیت ملی دیروز به ریاست حسن روحانی رئیس‌جمهوری با هدف بررسی آخرین تحولات ترکیه تشکیل جلسه داد و کیوان خسروی سخنگوی این شورا اظهار کرد که «از اولین لحظات انتشار اخبار کودتا در ترکیه، اقدامات لازم از سوی دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی به منظور بررسی دقیق رخداد فوق و مواجهه با تبعات احتمالی آن به عمل آمد.» خسروی با تقدیر از نقش ارزنده مردم ترکیه در پشتیبانی از دموکراسی و ثبات در این کشور بر موضع اصولی کشورمان در محکوم‌سازی کودتا در ترکیه تاکید کرد.
∎