گروه راه و شهرسازي  زهره علامي    
اگرچه خبر كاهش نرخ سود تسهيلات مسكن در فضاي اقتصادي پيچيده و دستورالعمل اجرايي آن به بانك‌ها ابلاغ شده اما هنوز اقدامي جدي در اين رابطه صورت نگرفته است، با اين حال مديرعامل بانك مسكن از رشد ۳۷درصدي دريافت تسهيلات مسكن توسط متقاضيان و رشد ۵۰درصدي ساخت‌وساز مسكن خبر داد و گفت: اقدامات اخير بانكي موجب آغاز دوران رونق مسكن و خروج از ركود شده است.
در همين حال، بيت‌الله ستاريان، استاد دانشگاه تهران آمار رشد 37درصدي تقاضاي استفاده از تسهيلات را تاحدودي اغراق‌آميز دانست و به «تعادل» گفت: باتوجه به آنكه تعداد ثبت‌نام‌كنندگان در يك سال گذشته حدود 45هزار نفر بوده و در چند روز گذشته نيز نهايتا 2000نفر ثبت‌نام كرده باشند چگونه شاهد آغاز رونق و بهبود بازار مسكن با يك عامل يعني كاهش نرخ سود تسهيلات هستيم. مشكل اصلي مسكن مربوط به چندين ميليون خانوار است و با اختصاص اين‌چنين منابعي حل شدني نيست.
محمدهاشم بت‌شكن اما در مورد استقبال متقاضيان دريافت مسكن از تسهيلات بانك مسكن، گفت: از سال گذشته روزانه ۱۶۰نفر براي دريافت تسهيلات مراجعه مي‌كردند كه در حال حاضر اين رقم به ۲۱۰تا ۲۲۰نفر (با رشد ۳۷درصدي) در روز افزايش پيدا كرده است.
خبر افزايش تقاضا براي ثبت‌نام در صندوق‌هاي پس‌انداز سه‌گانه بانك مسكن درحالي رسانه‌يي مي‌شود كه در يك سال گذشته حدود 47هزار نفر در صندوق پس‌انداز مسكن يكم ثبت‌نام كرده‌اند كه اين رقم با 70هزار نفر مدنظر بانك مسكن در هر سال تفاوت بسزايي دارد و به‌نظر مي‌رسد، اقدام دولت براي كاهش نرخ سود تسهيلات گامي براي رشد تعداد ثبت‌نامي‌ها در اين طرح باشد.
در اين ميان، بت‌شكن معتقد است كه اقدامات اخير بانكي موجب آغاز دوران رونق مسكن و خروج از ركود شده است، زيرا آمارها نشان مي‌دهد، خريد مسكن براي ثبت‌نام در اين طرح افزايش يافته است.
 البته به گفته وي معاملات مسكن از فروردين و ارديبهشت ماه حركت خوبي را آغاز كرده و تسهيلات ساخت مسكن در دي ماه۹۴ حدود ۵۰درصد رشد داشته و به نظر مي‌رسد حركت خروج از ركود بخش مسكن آغاز شده است. اين سخنان درحالي مطرح مي‌شود كه به اعتقاد بسياري از كارشناسان اقتصاد مسكن، دست‌كم فاصله‌يي يك‌ساله تا خروج مسكن از ركود پيش روي اين بازار قرار دارد، چراكه از سويي وام‌هاي اعطاي آن چنان كه بايد قدرت خريد متقاضيان را افزايش نمي‌دهد.
افزايش انگيزه براي استفاده از تسهيلات مسكن
بت‌شكن همچنين بااشاره به اينكه با كاهش نرخ سود بانكي انگيزه براي استفاده از تسهيلات خريد و ساخت افزايش پيدا مي‌كند، گفت: صندوق‌هاي پس‌انداز مبتني بر رژيم پس‌انداز هستند و باتوجه به اينكه نرخ سود تسهيلات كاهش پيدا كرده، علاقه‌مندي هم براي سپرده‌گذاري در بانك مسكن افزايش پيدا مي‌كند.
وي تصريح كرد: در طول يك سال در صندوق پس‌انداز يكم حدود ۴۵هزار نفر ثبت‌نام و هزار ميليارد تومان سپرده در بانك مسكن سپرده‌گذاري كردند و از خرداد سال جاري نيز به‌تدريج كساني كه سپرده‌گذاري كردند به بانك براي دريافت تسهيلات مراجعه مي‌كنند و روند خوبي را در استفاده از تسهيلات شاهد هستيم.
مديرعامل بانك مسكن با بيان اينكه براي دريافت تسهيلات با هجوم مواجه نيستيم، ادامه داد: افراد به‌تدريج مراجعه مي‌كنند و روند منطقي براي استفاده از تسهيلات جديد وجود دارد و خانه‌اولي‌ها براي نخستين‌بار از اين تسهيلات بانك مسكن براي خريد استفاده مي‌كنند.
بت‌شكن همچنين تاكيد كرد: از اواخر اسفندماه تسهيلات براي هر يك پلاك براي زوجين، به ۱۶۰ميليون افزايش پيدا كرده و ميزان استقبال براي سپرده‌گذاري و بهره‌گيري از تسهيلات زياد شده است.

 حمايت از كاهش نرخ سود تسهيلات مسكن
علاوه بر مديرعامل بانك مسكن كه كاهش نرخ سود تسهيلات را اقدامي مثبت براي افزايش استفاده‌كنندگان از وام همچنين بهبود بازار مسكن ارزيابي كرد، معاون وزير راه‌وشهرسازي نيز بااشاره به اينكه وزارت راه‌وشهرسازي از هرگونه اقدام در اين راستا حمايت مي‌كند، بانك مسكن را متولي كاهش نرخ سود تسهيلات اوراق تقدم مسكن دانست. حامد مظاهريان در گفت‌وگو با مهر درباره كاهش نرخ سود تسهيلات بانكي و اثر آن بر كاهش نرخ سود تسهيلات اوراق حق‌تقدم مسكن، گفت: سود تسهيلات بانكي به ۱۸درصد كاهش پيدا كرده درحالي كه نرخ سود وام مسكن با اوراق حق‌تقدم ۱۷.5درصد است و هنوز نرخ سود ديگر تسهيلات بيشتر از اوراق حق‌تقدم مسكن است.
وي ادامه داد: اينكه چه برنامه‌يي براي كاهش اين نرخ سود وجود دارد تا صرفه اقتصادي بيشتري براي متقاضيان داشته باشد، برعهده بانك است و آنها اين موضوع را مشخص مي‌كنند.
معاون وزير راه‌وشهرسازي افزود: در هر صورت سياست كلي معاونت مسكن حمايت از كاهش نرخ سود است، بنابراين از هرگونه برنامه‌يي در اين خصوص پشتيباني مي‌كنيم. به گفته مظاهريان در آخرين مصوبه شوراي پول و اعتبار، اقدام بانك‌ها و موسسات اعتباري در زمينه تعديل نرخ‌هاي سود علي‌الحساب سپرده بانكي به حداكثر ۱۵درصد براي سپرده‌هاي يك‌ساله تاييد و تصويب شد ضمن اينكه در اين جلسه، نرخ سود تسهيلات عقود مشاركتي و غيرمشاركتي، حداكثر معادل ۱۸درصد تعيين شد.

 اغراق در اعلام آمار متقاضيان وام
 در همين حال، بيت‌الله ستاريان استاد دانشگاه تهران، با انتقاد از گفته‌هاي مديرعامل بانك مسكن درباره افزايش 37درصدي ثبت‌نام‌كنندگان در طرح صندوق پس‌انداز مسكن يكم را تاحدودي اغراق‌آميز دانست و به «تعادل» گفت: باتوجه به آنكه تعداد ثبت‌نام‌كنندگان در يك سال گذشته حدود 45هزار نفر بوده و در چند روز گذشته نيز نهايتا 2000نفر ثبت‌نام كرده باشند چگونه شاهد آغاز رونق و بهبود بازار مسكن با يك عامل يعني كاهش نرخ سود تسهيلات هستيم.
وي بيان كرد: در اغلب كشورهاي دنيا براساس قانون اساسي آنها، تامين مسكن وظيفه دولت است اما تخصيص منابع دولتي در ايران براي تمام اقشار جامعه امكان‌پذير نيست و بايد فقط به دهك‌هاي ضعيف جامعه مثلا 30، 40هزار زوج جواني كه در صندوق پس‌انداز مسكن يكم ثبت‌نام كرده‌اند، اختصاص يابد، البته مشكل اصلي مسكن مربوط به چندين ميليون خانوار است و با اختصاص اين‌چنين منابعي حل شدني نيست.

 بهبود اقبال به تسهيلات دلايل ديگري دارد
ستاريان افزود: اگرچه به گفته مديرعامل بانك مسكن، پس از كاهش نرخ سود سپرده و تسهيلات بهبود نسبي در بازار مسكن ايجاد شده است اما درواقع اين بهبود به عوامل ديگر بستگي دارد، ‌پس از اجرايي شدن برجام، اطمينان سازندگان براي تاثيرگذاري سرمايه‌گذاري در سه سال آينده (زماني كه توليد مسكن به نتيجه مي‌رسد) افزايش يافت، به تبع اين موضوع يعني جوانه زدن اميد در ميان سازندگان، تقاضا براي صدور جواز و ساخت‌وساز مسكن رشد كرد.
وي بااشاره به كاهش نرخ سود سپرده گفت: اين اقدام بانك مركزي نيز مثبت است و در دوره ركود مسكن، توليد و ساخت‌وساز به‌صرفه‌تر خواهد بود و به‌تبع آن ساخت‌وساز مسكن نيز افزايش مي‌يابد.

 شرط اثرگذاري سود سپرده بر بازار مسكن
به گفته اين استاد دانشگاه تاثيرگذاري مثبت كاهش سود سپرده بر بازار مسكن، فقط يك شرط دارد و آن هم اين است كه بانك‌ها نبايد از منافع حاصل از اين اقدام براي رشد بنگاهداري استفاده كنند و هرگونه شركت‌داري ازسوي دولت در تمامي بخش‌هاي اقتصادي ازجمله مسكن ممنوع شود. ستاريان اظهار كرد: نرخ سود سپرده بانكي تاثير مستقيمي بر بازار مسكن نمي‌گذارد اما به‌طور غيرمستقيم اثرگذار است و به بهبود بازار كمك مي‌كند.