گروه انديشه - دکتر امير ناصر کاتوزيان، حقوقدان برجسته و يکي از تدوين کنندگان قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران ديروز صبح در سن هشتاد و هفت سالگي در گذشت.
دکتر ناصرکاتوزيان از چندي پيش به دليل بيماري ذات الريه در بيمارستان تهران کلينيک بستري شده بود. او در خورشيدي در تهران متولد شد. تحصيلات ابتدايي را در دبستان اقبال در به اتمام رساند و دوران دبيرستان را در دبيرستان علميه طي کرد. سپس وارد دانشگاه تهران شد و به تحصيل در رشته حقوق پرداخت. در ادامه تحصيلات خود رشته حقوق قضا را انتخاب کرد و در سال با دفاع از رساله دکتري خود با عنوان «وصيت» به اخذ عنوان دکتري حقوق نايل شد. محمود شهابي خراساني از اساتيد مهم وي در زمينه حقوق است. ناصر کاتوزيان در تدوين اولين قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران شرکت داشت. ناصر کاتوزيان پس از انقلاب فرهنگي سال از استادي دانشگاه تهران برکنار شد تا آنکه مجدداً از وي دعوت به عمل آمد. او را پدر علم حقوق ايران مي‌دانند. او تاکنون حدود جلد کتاب تأليف کرده‌است، که اکثر آن‌ها کتب آموزشي دانشگاهي هستند. کاتوزيان يکي از نويسندگان اصلي پيش‌نويس قانون اساسي جمهوري اسلامي بود وي در انتخابات مجلس خبرگان قانون اساسي در سال شرکت کرده و در فهرست کانديداهاي مورد حمايت جبهه ملي ايران و نهضت آزادي قرار داشت که موفق به راهيابي به مجلس نشد.
تسليت رئيس جمهور
به همين مناسبت رييس‌جمهور پيام تسليتي صادر کرد. در پيام حجت الاسلام و المسلمين حسن روحاني آمده است:درگذشت استاد ارجمند مرحوم امير ناصر کاتوزيان موجب تأثر و تألم فراوان گرديد. بي‌شک فقدان اين شخصيت دانشمند و پرتلاش براي جامعه حقوقدانان و دانش‌آموزختگان علم حقوق که از آثار، تأليفات، خدمات علمي و آموزشي دکتر کاتوزيان بهره‌هاي فراوان برده‌اند، ضايعه‌اي بزرگ است. روحاني افزود: اينجانب اين ضايعه را به جامعه علمي و حقوقي کشور، همکاران، شاگردان و به ويژه خانواده معزز آن استاد گرانمايه تسليت مي‌گويم و علو درجات آن مرحوم و صبر و شکيبايي بازماندگان را از خداوند متعال مسألت مي‌نمايم.
ثلمه‌اي که کسي به جبرانش اميدوار نيست
رييس اتحاديه سراسري کانون‌هاي وکلاي دادگستري ايران (اسکودا) نيز درگذشت استاد کاتوزيان پدر علم حقوق ايران را ثلمه‌اي دانست که کمتر کسي نسبت به جبران آن در کوتاه مدت اميدوار باشد. بهمن کشاورز در گفت‌وگو با ايسنا، در اين باره اظهار کرد: گفته شده هرگاه دانشمندي دعوت حق را لبيک گويد در دنيا رخنه ايجاد مي‌شود که هيچ چيز ياراي پر کردن آن را ندارد. وي با بيان اينکه حقا که اين گفته در مورد همه دانشمندان مصداق ندارد، افزود: ترديدي نيست از دست دادن يک فرد عالم در هر حال ضايعه است؛ زيرا تا فردي از صورت يک بشر عادي درآيد و به عالم تبديل شود سرمايه‌هاي مادي و معنوي بسياري صرف خواهد شد. اين حقوقدان ادامه داد: اما اينکه فقدان عالم باعث ايجاد رخنه‌اي شود که قابل پر کردن نباشد چيز ديگري است و همه علما چنين ويژگي و اوصافي را ندارند. وي اظهار کرد: به‌منظور اينکه در اذهان و افکار عامه مردم رحلت يک دانشمند احساس فقدان بزرگي را ايجاد کند بايد او عالم عامل باشد، در خدمت خلق باشد، اهل اخلاق و تقوا باشد، در مقابل بزرگان اهل قدرت خاضع نباشد، انتقادپذير و اهل مباحثه باشد، بخل علمي نداشته باشد و بالاخره از غرور و نخوت خالي باشد. رييس اسکودا گفت: واضح است جمع شدن اين اوصاف در فرد واحد حالتي خاص است که جز با تاييدات خداوند متعال قابل تحقق نيست. وي تصريح کرد: استاد دکتر ناصر کاتوزيان از اين تاييد الهي برخوردار بود و از اين روست که فقدان او همان رخنه و ثلمه‌اي است که کمتر کسي اميد برطرف شدن و جبران آن را در کوتاه مدت دارد. کشاورز افزود: همه بزرگان، دوستان فراوان و به طور طبيعي دشمنان اندکي دارند اما در مورد استاد کاتوزيان کسي را نديدم که با وي دشمني داشته باشد و اين نيز تفضل خداوند است. روحش شاد باد که سعادتمند زيست و سعادتمند رفت.
کمتر مقاله حقوقي مي‌توان ديد که نشاني از کاتوزيان ندارد
آيت‌الله محقق‌داماد مديرگروه علوم اسلامي فرهنگستان علوم و استاد حقوق، نيز به همين خاطر پيام تسليتي منتشر کرد که در آن آمده است:«استاد فقيد دکتر ناصر کاتوزيان» شخصيتي بود که آثار علمي‌اش پشتوانه ادبيات حقوقي ايران است. کمتر مقاله حقوقي مي‌توان ديد که از ارجاعات مکرر به آثار ايشان خالي باشد. ايشان داراي ذهني وقاد، نقاد و تحليلگر بود. در روش حقوقي مدافع اصول و موازين در حقوق اسلامي بود. دکتر کاتوزيان علي‌رغم آنکه استاد حقوق مدني بود دانش حقوقي وي اختصاص به يک حوزه خاص نداشت و بسيار وسيع بود. ايشان علاوه بر آثار زيادي که در حقوق مدني به رشته تحرير درآوردند، در حقوق عمومي و ادله اثبات و از همه بالاتر 3 مجلد در فلسفه حقوق تأليف کرده‌اند که به نظر اينجانب اثر اخير از آثار مستطاب ايشان است و در تاريخ تأليف اين کتاب چنين اثري به زبان فارسي تأليف نشده است.اينجانب براي روح آن بزرگوار که دغدغه اصلي او حقوق ملت ايران بود تعالي و رضوان حق متعال آرزو مي‌کنم و اين ضايعه اسفناک را به خانواده داغدار و بازماندگان سوگوار و به جامعه حقوق کشورمان، استادان محترم دانشگاه، دانشجويان عزيز، قضات ارجمند و مدافعان حقوق مردم تسليت عرض مي‌کنم. اميدوارم در آينده رهروان راه اين دانش روز به روز موفق‌تر و مؤيدتر باشند.