شناسهٔ خبر: 11111430 - سرویس فرهنگی
نسخه قابل چاپ منبع: روزنامه اطلاعات | لینک خبر

همراه با سی و یکمین جشنواره موسیقی فجر

موسیقی تلفیقی یا تفکیکی؟!

صاحب‌خبر -
آنچه با عنوان «بلیت تمام شد» در جشنواره موسیقی فجر،با آهنگسازی کریستف رضاعی و نوازندگی مسعود شعاری و رهبری بردیا کیارس اجرا شد،در واقع،بنا بر بروشور پخش شده،قرار بود،نخستین اجرای آلبوم«سیر»به صورت زنده باشد که مخاطبان این اجرا،با چنین اتفاقی روبرو نشدند.

آلبوم «سیر»،اثری حاصل همکاری مسعود شعاری و کریستف رضاعی است که توسط نشر موسیقایی هرمس در سال ۱۳۸۰،به عنوان موسیقی تلفیقی پخش شده بود.در آن آلبوم،۵ قطعه؛حضور،سیر،شور عشق،سوز و گداز و فرح انگیز منتشر شده بود که در اجرایی که به عنوان نخستین اجرای این آلبوم در جشنواره فجر،روی صحنه رفت،فقط،سه قطعه از این پنج قطعه اجرا شد و قطعات صلح،با آهنگسازی مسعود شعاری و آنسوی سخن،با آهنگسازی سینا شعاری و تصنیف،دایره و لالایی،با آهنگسازی و تنظیم کریستف رضاعی،در این اجرا گنجانده شد.

صرف نظر از این افتراق،در بخش نخست این اجرا،قطعه ای به صورت بداهه نوازی دوئت سه تار مسعود شعاری و« طبلا»ی هنرمند هندی«درشن آنند» اجرا شد.

اجرایی که اگرچه،مدعی تلفیقی بودن بود،اما هرگز نمی توانست خود را به عنوان موسیقی تلفیقی بقبولاند.آنچه از تئوری موسیقی تلفیقی و نظر روح الله خالقی برمی آید،که آن را موسیقی «دو رگه » می دانست،موسیقی تلفیقی،موجودیت کاملا مستقل از دو گونه والد را طلب می کند.در واقع موسیقی تلفیقی،معجون محلولی است از دو یا چند گونه موسیقی مختلف،که برای بررسی آن،باید از شکل و فنوتیپ(نما)ی آن گذر کرد و با دیدی تخصصی به دنبال تاثیر والدین این معجون در ژنوتیپ(بنا)ی آن گونه‌های مختلف والد،گشت.درصورتی که در موسیقی ظاهرا تلفیقی اجرا شده قطعه دونوازی سه تارو طبلا،شعاری چه درنحوه نوازش وچه در اجرای نوانس‌های سه تار،به سوی موسیقی هندی گام بر می داشت ولی طبلا،همان طبلا بود!این تعارض آشکار و قابل تشخیص،هرگز در ایجاد و تولد مولودی به نام موسیقی عجین و تلفیقی گام برنداشته بود.نکته جالب و تاسف برانگیز در این دوئت این بود که،سه تار،حتی در بازیگوشی‌های خود و سرک زدن به دو اُورتور تصنیف ایرانی،«به رهی دیدم برگ خزان» را به صورت هندی اجرا کرد!

بخش دوم بداهه پردازی،با حضور گیتار(سینا شعاری) و سه تار وطبلا بود که افتراق نغمات به صورت واضح به چشم گوش می آمد.شوربختانه عدم تمرین،به بهانه بداهه پردازی،باعث شد،حداقل،دوبار،رابطه چشمی وحرکت سر و تبسم مسعود شعاری،نوازنده طبلا را متوجه،سکوت موسیقایی ساز سه تار،و از سر گیری قطعه بکند!

حضور گیتار در این«تریو» یا سه نوازی،با اجرای فلامینگو توسط سینا شعاری،آن انسجام اندکی را که برای تولد موسیقی تلفیقی بین سه تار و طبلا ایجاد شده بود ،عقیم گذاشت.شاید،فقدان ضبط حرفه ای این اجراها در تالار وحدت، به دلیل محدودیت‌های شایع موسیقی،باعث می شود،هنرمندان،آن اجرای حرفه ای و دغدغه مندی که از ایشان انتظار می رود را با سهل‌انگاری، ارائه ندهند.

به هرحال،با وجود درخشش ساز«نی» با هنرمندی «نیما جوزی» در قطعه«سیر»،دینامیسم قطعه «آن سوی سخن»،اگرچه کلیت ملودیک آن تداعی کننده ارکستر زهی «جام تهی»اثر مشهور فریدون شهبازیان بود،امپرسیون حاکم بر قطعه «دایره» با رهبری بردیا کیارس و هنرمندی منسجم هنرمندان سازهای زهی و سازهای بادی هورن‌ها و فاگوت‌ها، که دوایر موسیقایی حاصل از سازهای زهی را،به اوج می‌رساندند،و قطعه پر شور و شر «لالایی» با ضد ضرب‌های سازهای زهی،کریشیندو شدن سه تار و طبلا در پیرنگ سازهای زهی و ایجاد یک فضای موسیقایی پلی فونیک وتمام عیاری که هرگز برای خواب نواخته نشدند،با عدم حضور مانو کودجیا با گیتار الکتریک از اروپا،نتوانسته است همانند آلبوم ۱۴ سال پیش،میزبان گفتگویی بین سه زبان موسیقایی متفاوت باشد تا حرف مشترکی را بزنند.

این تساهل تاجایی است که انگار،در هر آنسامبلی، هنرمند «درشن جوت سینگ آنند» با طبلا حضور داشته باشد،آن گروه تلفیقی است،درصورتیکه می‌تواند نشانه موسیقی تفکیکی باشد!