آرمین منتظری| روز گذشته نخستوزیر ترکیه ادعا کرد که نیروهای ترکیه مناطق نزدیک به اعزاز سوریه را در واکنش به حملات به خاک ترکیه و براساس قواعد جنگ بمباران کردند و تحولات در سوریه امنیت ملی ترکیه را تهدید میکند. احمد داوود اوغلو کردهای سوریه را به حمله نظامی تهدید کرد. وی گفت: اگر لازم باشد ما میتوانیم همان اقداماتی را که در عراق و قندیل انجام دادهایم، در سوریه نیز انجام دهیم. وی تصریح کرد: نیروهای ارتش ترکیه اهداف یگانهای مردمی کرد در شمال سوریه را بمباران کردند و از آنها خواستند از منطقهای که اخیرا داعش بر آن سیطره یافته، عقبنشینی کنند. وی گفت: ما به هر اقدامی ازسوی کردهای سوریه پاسخ خواهیم داد. یگانهای مردمی کرد باید فورا از اعزاز عقبنشینی کرده و بار دیگر به آن نزدیک نشوند.
اما واقعیت ماجرا این است که ترکیه از بهانه تهدید کردها برای ایجاد زمینهای برای انجام عملیات نظامی درسوریه استفاده میکند. درواقع ترکیه ماههاست که خود را برای چنین عملیاتی آماده میکند. چند روز پیش نیز ژنرال ایگور کوناشنکوف، وزیر دفاع روسیه گفته بود که ترکیه درحال طرحریزی برای حمله به سوریه است. او گفت که روسیه عکسهایی از مرزهای ترکیه با سوریه دراختیار دارد که نشان میدهد که آنکارا در امتداد مرزهایش را سوریه زیرساختارهای حملونقلی ایجاد کرده که میتوان از آن برای اعزام نیرو و تجهیزات نظامی استفاده کرد. نکته جالب در این میان این است که ترکیه به این اظهارات ژنرال روسی به صورت رسمی پاسخ نداد. تنها یک مقام دولت ترکیه که نخواست نامش فاش شود، به خبرگزاری رویترز گفت: روسیه با این اظهارات قصد دارد که توجهات را از حملات نظامیان روسی به غیرنظامیان سوری منحرف کند.
اگرچه عربستانسعودی نیز نسبت به حمله به سوریه ابراز تمایل کرده، اما واضح است که عربستانسعودی بدون کمک ترکیه نخواهد توانست به چنین کاری دست بزند، چراکه عربستانسعودی با سوریه مرز مشترک ندارد و این ترکیه است که با سوریه مرز طولانی مشترک دارد. از این جهت است که عربستان جنگندههایش را به پایگاه ایجرلیک در ترکیه منتقل کرده است. در این میان اما آنچه حایز اهمیت است، تنشی است که میان ترکیه و روسیه وجود دارد.
تنش در روابط ترکیه و روسیه البته از آغاز ماجراهای اوکراین آغاز شد. ترکیه در شبهجزیره کریمه روابط با اقوام تاتار دارد و از این جهت ترکیه درجریان الحاق کریمه به روسیه نگرانیهای خود را ابراز کرده بود. روسها هم طبیعتا واکنش سردی به این اظهارات ترکیه نشان دادند. روابط میان ترکیه و روسیه روابط خاص و منحصربهفردی نبود اما در هرصورت دوکشور منافع مشترکی با یکدیگر داشتند و براساس همین منافع مشترک مسکو انتظار داشت که ترکیه رویکردی متفاوتتر درخصوص موارد اختلافی با روسیه اتخاذ کند.
به هرصورت روسیه تصمیم به دخالت نظامی در سوریه در راستای دفاع از بشار اسد گرفت و این تصمیمی بود که ترکیه به هیچ عنوان نمیتوانست آن را تحمل کند. درواقع ترکیه تصمیم روسیه برای حضور نظامی در سوریه را بهعنوان گامی دیگر درجهت تهدید منافع ترکیه میدید. روسها البته در این تصمیم قصد اقدام علیه ترکیه را نداشتند. تنها قصد روسها این بود که نشان دهند که بهرغم قصد آمریکا برای اخراج روسیه از خاورمیانه، آنها هنوز توانایی ایفای نقش در بحرانهای خاورمیانه را دارند. درواقع حضور نظامی روسیه در سوریه نه تهدیدی برای ترکیه که درواقع حتی تهدید مستقیم برای آمریکا نیز محسوب نمیشد. اگرچه آمریکا خواهان خروج بشار اسد از قدرت بود که درعین حال تمایل نداشت خروح بشار از قدرت فرصتی برای داعش در سوریه ایجاد کند. درواقع استراتژی آمریکا درخصوص سوریه درگام نخست، کنترل داعش بود نه سرنگونی بشار اسد اما درعین حال آمریکا نمیتوانست حمایت خود را از ایده ماندن اسد بر سر قدرت در سوریه علنی کند چراکه ساختار سیاسی آمریکا و شکل روابط آمریکا با متحدان منطقهایاش چنین اجازهای به آمریکا نمیداد اما وقتی روسیه وارد کارزار در سوریه شد، مشکل آمریکا هم درعرصه عمل و عملگرایی حل شد. آمریکاییها از تریبونهای علنی حضور نظامی روسیه در سوریه را تقبیح کردند اما در دیدارهای خصوصی این مسأله را عنوان میکردند که پای داعش نباید به دمشق برسد.
در این میان اما ترکیه وارد ماجرا شد که با سرنگون کردن جت روسی در مرزهایش را سوریه، حضور نظامی روسیه در سوریه تبدیل به یک تنش بینالمللی کرده و درواقع خود را با روسیه طرف کرد. این اقدام ترکیه آشکارا با هدف ایجاد جبههای علیه روسیه انجام شد. از این زمان به بعد بود که روسیه که از ابتدا هیچ قصدی برای رویارویی با ترکیه درجریان حضور نظامیاش در سوریه نداشت، به ناگاه با ترکیه وارد تنش شد و این همان چیزی بود که سیاستمداران ترکیه میخواستند. ترکیه و روسیه درحال حاضر درشرایطی بسیار حساس قرار دارند و اقدام جدید ترکیه در همکاری با عربستان برای ترتیب دادن حملهای به سوریه، گام بعدی ترکیه برای پیشروی درجبههای است که با سرنگونی جت روسی، علیه مسکو باز کرده است. روز گذشته دیمیتری مدودف، نخستوزیر روسیه نسبت به احتمال حمله نظامی به سوریه واکنش نشان داده و گفت: «عملیات زمینی نیروهای خارجی در سوریه یک جنگ تمامعیار به راه میاندازد و روند پایان جنگ را طولانیتر میکند». دیمیتری مدودف، نخستوزیر روسیه درمصاحبه با شبکه تلویزیونی «یورونیوز» گفت: مسکو مخالف عملیات زمینی در سوریه است؛ چراکه معتقد است روند جنگ طولانی میشود. هیچکس راغب به شروع جنگی جدید نیست و یک عملیات زمینی آغاز یک جنگ تمامعیار و طولانی خواهد بود. نخستوزیر روسیه همچنین تأکید کرد که مسکو از بشار اسد، رئیسجمهوری سوریه حمایت میکند و وی را تنها قدرت مشروع در این کشور میداند.
در اینسو اما وزیر امورخارجه عربستان در مصاحبه با شبکه سیانان تهدید کرد، درصورتی که فرآیند سیاسی سوریه شکست بخورد بشار اسد «با توسل به زور» از قدرت کنار گذاشته خواهد شد. وی در پاسخ به سوالی درباره اظهارات دمیتری مدودف، نخستوزیر روسیه مبنی بر اینکه مداخله زمینی عربستان در سوریه منجر به جنگ جهانی میشود، گفت: این مسأله در آن غلو شده و ائتلاف از سپتامبر 2014 در سوریه عملیات انجام میدهد. وی همچنین گفت: عربستان آماده مشارکت دادن سربازان نیروی زمینی خود در جنگ در سوریه است اما این کار را تنها بهعنوان بخشی از یک ائتلاف تحت رهبری آمریکا انجام خواهد داد. وی مدعی شد: شک نداشته باشید که بشار اسد قدرت را ترک خواهد کرد. او یا این کار را با فرآیند سیاسی انجام خواهد داد یا با زور قدرت را ترک خواهد کرد.
∎