مریم رضازاده

آزمونی نفسگیر

فیلم <نفس> از نظر تولید،تجربه‌ای متفاوت، پیچیده تر و به لحاظ پروداکشن عظیم تر از آثار قبلی ام بود و عرصه آزمون و خطای خطیرتر و نفسگیر تری بود که امیدوارم از آن سربلند بیرون آمده باشم.  در این فیلم تلاش کردیم امکانات و داشته‌های نماهای مختلف در حدی باشد که منطبق با ذهنیت یا خواسته فیلمساز باشد. البته انطباق کامل این دو یعنی ذهنیت فیلمساز و عینیت فضا و امکانات هیچ گاه امکان پذیر نیست، اما ما تلاش کردیم با فراهم کردن اجزای صحنه و  نیازهای تجهیزاتی و حرکتی لازم در هر نما،رضایت کارگردان را فراهم کنیم تا با رضایت فرمان حرکت را صادر کند. در واقع، از ابتدا هدف اصلی ما این بود که به مخاطب احترام گذارده و تا خودمان میزان واقعی بودن یک نما را باور نکرده‌ایم، فیلمبرداری آن انجام نشود. داستان فیلم نفس در بستری واقعی یا رئال تعریف می‌شود و ما نیز بر رعایت این وجه از فیلم تأکید داشتیم.  نفس از ابتدا برای سینما یا به عبارتی نمایش بر پرده عریض ساخته شد و مختصات داستان به گونه‌ای بود که در حوزه فیلم‌های با پروداکشن بیشتر قرار می‌گرفت که شواهد امر نشان می‌داد تولید این‌گونه آثار معمولاً از ظرفیت بخش خصوصی فراتر است. اما ما  تلاش کردیم که این پروژه را در مختصات بخش خصوصی تعریف کنیم البته نه به صورت کامل، که به یقین با بضاعت ما امکان پذیر نبود. در نهایت فیلم نفس با احترام به مخاطب ساخته شده و ما به عنوان اولین مخاطبان اثر از مقدمات لازم برای ملموس بودن سکانس‌ها کوتاه نیامدیم تا با باور خودمان فیلمی را بسازیم که برای مخاطبان باورپذیر باشد و قضاوت را به عهده مخاطبان می‌گذاریم.

«نفس» داستان دختری به نام بهار است. داستان زندگی ای که در زمان انقلاب و در زمان جنگ روایت و بازخوانی می‌شود. این فیلم پس از «اشیا از آنچه در آیینه می‌بینید به شما نزدیک ترند» و «شیار 143»، سومین اثر نرگس آبیار کارگردان صاحب سبک سینمای ایران است.  آنچه در ادامه می‌خوانید مرور این فیلم و داستان و شکل روایتگری آن است در گفت‌و‌گو با کارگردان و بازیگران این فیلم...
در فیلمسازی باید ریسک کرد
یکی از انتقاداتی که به فیلم «نفس» وارد شده، طولانی بودن زمان و مدت اثر است. آبیار درباره لزوم وجود همه سکانس‌ها و پلان‌های فیلمبرداری شده در نسخه نهایی فیلم معتقد است: «حتماً لزومی دارد. وقتی فیلم به یک برش تاریخی می‌پردازد و مسائلی همچون انقلاب و جنگ و تعاملات آدم‌ها در آن مقطع زمانی، دنیای کودکی و جذابیت هایش مطرح می‌شود، باید به‌اندازه کافی برای روایت داستان زمان داشته باشیم و فیلم باید به‌اندازه‌ای باشد که به همه آنها بپردازیم. اگر وقت کافی نباشد، نتیجه اش فیلم‌های کوتاه و ناقص و آپارتمانی می‌شود. به نظرم یک فیلم آپارتمانی بیش از 90 دقیقه جذابیت نخواهد داشت.»
نرگس آبیار پس از فیلم «شیار 143» به کارگردانی تبدیل شده که زمان برگزاری جشنواره برای همه سؤال است که او امسال چه فیلمی را و چرا ساخته است اما استفاده از کودک برای ایفای نقش اول فیلم تازه او به باور کارشناسان نوعی ریسک محسوب می‌شود. آبیار می‌گوید: «استفاده از بازیگر کودک به عنوان شخصیت اول داستان یا استفاده از انیمیشن در فیلم ریسک بود. در فیلمسازی باید ریسک کرد وگرنه هیچ اتفاقی در کارنامه فیلمساز رخ نمی‌دهد و نباید توقع تولید یک اثر متفاوت را داشته باشیم.» او درباره انتخاب پانته‌آ پناهی‌ها در نقش مادربزرگ داستان تصریح می‌کند: «پانته‌آ پناهی‌ها معمولاً نقش‌های سخت را انتخاب می‌کند و در این فیلم هم یک نقش سخت به او پیشنهاد دادم و او هم ریسک و انتخاب کرد و خوشبختانه بخوبی از پس ایفای این نقش سخت برآمد.»
آبیار فیلم‌های سختی می‌سازد. فیلم‌های با لوکیشن متعدد و سخت. او درباره دلیلش برای این‌گونه فیلم ساختن می‌گوید: نمی‌دانم چرا فیلمنامه‌های سخت سراغ من می‌آیند و برایم دغدغه می‌شود که آنها را بسازم. بستگی دارد چه موضوعی من را به سمت خودش بکشاند. همه چیز به فیلمنامه مربوط می‌شود. زمانی هم ممکن است به سراغ یک فیلم آسان تر یا جمع و جورتر بروم.»
هر چالشی در بازیگری برایم جذاب است
شبنم مقدمی امسال در چند فیلم ایفای نقش کرده است. آثاری همچون «ابد و یک روز»، «نفس» و «زاپاس». گویا مقدمی تصمیم دارد،‌ از این پس بیشتر به سینما بپردازد. او می‌گوید: «سینما برایم جدی تر شده و سعی کردم سال گذشته را جبران کنم. به همین دلیل امسال وقتم را بیشتر صرف سینما کردم.» او که با بازی در فیلم امروز ساخته رضا میرکریمی، سیمرغ بلورین نقش مکمل جشنواره فجر را در کارنامه دارد، درباره اینکه بیشتر چه نقش هایی را می‌پذیرد، تصریح می‌کند: «وقتی نقش خوب پیشنهاد شود، می‌پذیرم. چندان فرقی نمی‌کند نقش مکمل باشد یا نقش اول. امسال در فیلم هایی مانند «ابد و یک روز» و «نفس» نقش مکمل بودم و در «زاپاس» نقش اصلی.» مقدمی درباره استفاده از لهجه در این نقش معتقد است: «برای من در بازیگری هر چالشی از جمله لهجه جذاب است.امیدوارم مخاطبان من را در این نقش و با این لهجه بپذیرند.»
نگاه آبیار را در فیلمسازی دوست دارم
گلاره عباسی نیز که پس از فیلم‌های اشیا از آنچه در آیینه می‌بینید به شما نزدیک ترند و شیار 143، در نفس برای سومین بار با نرگس آبیار همکاری کرد. او در این فیلم نقشی کوتاه در مقام معلم داستان داشت. عباسی می‌گوید: «نگاه نرگس آبیار را در فیلمسازی دوست دارم و سلیقه اش و انتخاب هایش در کار برایم جذاب است. به همین دلیل کارکردن با او برایم لذت بخش است و پیشنهاداتش را می‌پذیرم حتی اگر آن نقش، نقش کوتاهی باشد.»
<نفس> طولانی نیست
مهران احمدی هم درباره همکاری مجدد با آبیار در فیلم تازه او می‌گوید: «قطعاً همکاری‌های مجدد یک کارگردان و یک بازیگر حاصل برآیند دیدگاه مشترک آنها درباره فیلم،‌ سینما، بازیگری و کارگردانی است. این اتفاق برای من و خانم آبیار افتاده و من نگاه او به سینما را دوست دارم. ساختار فیلم نفس مورد علاقه من بود و البته یک تجربه جدید در کارنامه کاری‌ام.»
 احمدی می‌افزاید: «شیار 143 برایم سخت تر بود چون نمی‌دانستم با چه کارگردانی کار می‌کنم اما در نفس می‌دانستم حساسیت‌ها و نگاه خانم آبیار چیست و به عنوان یک کارگردان چه ویژگی هایی دارد و او هم بعد از شیار 143 با جنس بازی من بیشتر آشنا شده است. با توجه به شناختی که از هم داشتیم همکاری در نفس راحت تر شکل گرفت و حرف هم را بهتر می‌فهمیدیم، هر چند که نفس اساساً فیلم سختی بود. لوکیشن‌های متعددی داشتیم. لوکیشن هایی که کمتر دیده شده بودند. گروه تولید این فیلم زحمات بسیاری کشیدند.» او با اشاره به اینکه زمان فیلم نفس طولانی نیست، می‌گوید: «فیلم 120 دقیقه است. این اظهار نظرها که فلان فیلم طولانی است یا خیر، بستگی به این دارد که چگونه به فیلم نگاه شود. نفس ساختاری متفاوت از فیلم هایی که تا به حال دیده ایم دارد و باید این فیلم را مثل خودش دید، بدون هیچ پیش زمینه ای. اگر فیلم را منطبق با ساختارش تماشا کنیم،‌ حتماً این 120 دقیقه زمان درستی است.» احمدی در این فیلم نقش پدر 4 کودک را دارد. این بازیگر درباره کارکردن با بازیگر کودک تصریح می‌کند: «کارکردن با بازیگر کودک سخت است. حالا تصور کنید من در این فیلم با 4 کودک باهوش و بازیگوش همبازی بودم. طبیعتاً سختی‌های خودش را داشت اما وقتی می‌بینم، نتیجه این زحمات خوب شد، خستگی هایم پایان می‌یابد و حالم خوب می‌شود.» احمدی مدتی است که گزیده انتخاب می‌کند. او می‌گوید: «خوشحالم که این را می‌شنوم. تا جایی که بتوانم، تلاش می‌کنم انتخاب‌های درست و خوبی داشته باشم. امسال حدود 18 پیشنهاد سینمایی داشتم که از این میان نفس و ماهی را انتخاب کردم. نفس به بخش مسابقه جشنواره فجر راه یافت و متأسفانه ماهی دستخوش معادلات جناحی و سینمایی شد و به جشنواره راه نیافت. امیدوارم این فیلم‌ها اکران خوبی داشته باشند.»